ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོའི་མངའ་ཁུལ་གྱི་བདག་དབང་རྩོད་གླེང་།

ཉིན་འདི་གར་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོའི་མངའ་ཁུལ་གྱི་མཚོ་གླིང་བདག་དབང་ཐད། རྒྱ་ནག་དང་ཧྥེ་ལེ་པིན་དང་ཝེ་ཊི་ནམ། ཐའེ་ཝན། ཉི་ཧོང་བཅས་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཅིག་གི་བར་རྩོད་གླེང་རྣོ་ངར་ཅན་དུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། ཨ་རིས་བར་འདུམ་པའི་མིང་ཐོག་ནས་གོ་སྐབས་དང་ཁེ་བཟང་བརྩོན་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འདུག

ཉེ་ལམ་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ལོ་འཁོར་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོའི་མངའ་ཁུལ་གྱི་རྙོག་གླེང་ཐོག་གྲོས་ཆོད་འཇོག་མ་ཐུབ་པར་ལྷན་ཚོགས་གྲོལ་དགོས་བྱུང་པའི་རྗེས། ལྷན་ཚོགས་སྟེང་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་མཁན་ཀཱམ་བྷོ་ཌི་ཡའི་སྐུ་ཚབ་ཧོ་སི་(Hos Sereythonh) ཡིས་ལྷན་ཚོགས་སྟེང་གྲོས་ཆོད་འཇོག་མ་ཐུབ་པ་དེ་ནི། ཧྥེ་ལེ་པིན་དང་ཝེ་ཊི་ནམ་གཉིས་གཙོས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་བཞིས་ཆབ་སྲིད་འཁྲབ་སྟེ་ཚོགས་ཆེན་ལ་འགོག་རྐྱེན་བཟོས་ཚུལ་བརྗོད་པར། ཧྥེ་ལེ་པེན་ཁོང་ཁྲོ་ལངས་ཏེ་ཕྱི་ཚེས་ ༡ ཉིན་ཧོ་སི་ཡིས་སྐད་ཆ་དེ་དག་ལ་ཁུངས་སྐྱེལ་མ་བྱས་ཚེ་གནད་དོན་དེ་སྣང་མེད་འཇོག་རྒྱུ་མིན་སྐོར་དང་། ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོའི་བདག་དབང་སྐོར་ག་དུས་གླེང་ཡང་། ཀཱམ་བྷོ་ཌི་ཡ་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱོགས་སུ་ལངས་ཏེ་འགོག་རྐྱེན་བཟོ་བཞིན་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་འདུག

ཟླ་སྔོན་མའི་ནང་ཀཱམ་བྷོ་ཌི་ཡའི་(Cambodia)རྒྱལ་ས་ཧྥེ་ནོམ་པེན་དུ། ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ལོ་འཁོར་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་ ༢༠ པ་དེ་ཚོགས་ཡོད་ཅིང་། ཚོགས་ཆེན་སྟེང་ཧྥེ་ལེ་པིན་དང་ཝེ་ཊི་ནམ། མཱ་ལཱ་ཤི་ཡ་དང་བྷི་རུ་ལའེ་བཅས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གིས་ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོ་རྒྱ་བསྐྱེད་དེ་རྒྱལ་ཁབ་དེ་དག་གི་མངའ་ཁུལ་ནང་བཙན་འཛུལ་བྱེད་བཞིན་པ་དེ་མཚམས་འཇོག་གི་གྲོས་ཆོད་ཅིག་འཇོག་དགོས་སྐོར་གླེང་བར། རྒྱ་ནག་གིས་ངོས་ལེན་མ་བྱས་པར་རྩོད་གླེང་བྱུང་སྐབས། ཀཱམ་བྷོ་ཌི་ཡ་དང་འབར་མ་སོགས་ཀྱིས་ལངས་ཕྱོགས་གསལ་བོ་མ་བཏོན་སྟབས། ཚོགས་ཞུགས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཕྱོགས་ཁག་ཏུ་གྱེས་ཏེ་གྲོས་ཆོད་གང་ཡང་འཇོག་ཐུབ་མེད།  

ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོའི་བདག་དབང་རྩོད་རྙོག་སྐོར་གྱི་ཉམས་ཞིབ་པ་ལའུ་(Bryony Lau) ཡིས་ “ཀམ་བྷོ་ཌི་ཡའི་ཚོགས་ཆེན་ལེགས་འགྲུབ་མ་བྱུང་བར་རྒྱ་ནག་ཧ་ཅང་དགའ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེ་རྒྱ་ནག་གིས་ཆེད་དུ་བཟོས་པའི་བྱེད་ཐབས་ཤིག་ཡིན”ཞེས་བརྗོད་འདུག ལྷན་ཚོགས་སྟེང་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་མཁན་ཉི་ཧོང་གི་གཞུང་འབྲེལ་སྐུ་ཚབ་ཀེ་མེ་ཧེ་རོ་(Kimihiro Ishikane) ཡིས་ “ཐེངས་འདིའི་ཚོགས་ཆེན་སྐབས་ལྷོ་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོའི་བདག་དབང་ཐད་ནས་རྩེད་མོ་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་བྱུང་སོང་”ཞེས་རྒྱ་ནག་ལ་ཟུར་ཟ་བྱས་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་ཆབ་སྲིད་དཔྱད་རྗོད་པ་ཚོས་དེ་ནི་ཤར་རྒྱ་ནག་རྒྱ་མཚོའི་བདག་དབང་ཐད་རྒྱ་ནག་དང་ཉི་ཧོང་བར་རྩོད་ཉོག་ཡོད་པས་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་འདུག

ཚོགས་ཆེན་དེར་ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་དྲུང་ཆེ་ཧེ་ལཱ་རི་དང་ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་སྐུ་ཚབ་ཨ་ཤཱི་ཊོན་(Catherine Ashton) རྣམ་གཉིས་གཙོས་ཨོ་སི་ཊི་ལི་ཡ་དང་ཁེ་ན་ཌ། རྒྱ་གར། ཉི་ཧོང་། ནའེ་ཛི་ལན་ཌི། རཱ་ཤཱི་ཡ། ཀོ་རེ་ཡ་སོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཀྱང་མཉམ་ཞུགས་བྱས་ཡོད་འདུག་ལ། ཧེ་ལཱ་རི་ཡིས་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོའི་མངའ་ཁུལ་བདག་དབང་ཐོག་ཨ་རིར་ཐད་ཀའི་འབྲེལ་བ་མེད་ཀྱང་། ཕན་ཚུན་བར་དམག་ཤུགས་དང་འཇིགས་སྐུལ་བེད་སྤྱོད་མ་བྱས་པར་མཉམ་ལས་དང་གྲོས་བསྡུར་བརྒྱུད་ཐག་གཅོད་བྱ་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་ཡོད་འདུག

ཆབ་སྲིད་དབྱེ་ཞིབ་པ་ཁག་ཅིག་གིས་རྒྱ་ནག་གིས་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོ་བོ་དག་ལ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རོགས་རིམ་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེ་ནི། མཚོ་གླིང་གི་བདག་དབང་ཐད་རྩོད་རྙོག་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དག་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་ཆེད་ཡིན་པ་དང་། ཨ་རི་ལྷན་ཚོགས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་ཀྱང་། བར་འདུམ་པར་ཁ་གཡར་ཏེ་ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང་རྐང་པ་འཛུགས་ཐབས་དང་། རྒྱ་ནག་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་མཁན་དག་ཚུར་འགུག་ཐབས་བཅས་མདའ་གཅིག་གིས་ཤ་གཉིས་གསོད་འདོད་ཀྱི་ཡོད་ཚུལ་གླེང་།

ཧེ་ལཱ་རི་ཀམ་བྷོ་ཌི་ཡར་མ་འབྱོར་གོང་སོག་པོ་དང་ཝེ་ཏི་ནམ་སོགས་སུ་ཕྱོགས་སྐྱོད་བྱས་སྐབས། རྒྱ་ནག་གཞུང་འབྲེལ་ཚགས་པར་༼ མི་མང་ཉིན་རེ་ཚགས་པར ༽གྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་གཏན་ནང་། ཧེ་ལཱ་རེ་ཡིས་སོག་པོ་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང་གི་དམངས་གཙོའི་དཔེ་མཚོན་དུ་དྲངས་པ་དང་། ཨེ་ཤ་ཡའི་དམངས་གཙོ་ལ་སྐུལ་འདེད་བྱས་པ་དེ་དག་གི་དམིགས་འབེན་པེ་ཅིན་ཡིན་ཚུལ་བཤད་དེ་མ་དགའ་བའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ཡོད།

རྒྱ་ནག་གིས་ཧེ་ནན་(Hainan)མངའ་སྡེའི་མཚོ་ངོགས་ནས་ལྷོ་ངོས་དང་ཤར་ངོས་སྤྱི་ལེ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་རྒྱ་ནག་ལ་བདག་པ་མ་ཟད། པཱ་རཱ་སེལ་དང་སི་པི་རཱ་ཊི་ལེ་མཚོ་གླིང་དག་ནི་ལོ་ངོ་ ༢༠༠༠ ལྷག་གི་གོང་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁོངས་ཡིན་པར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། ༡༩༥༧ ལོར་རྒྱ་ནག་གིས་མཚོ་གླིང་དེ་དག་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པའི་ས་ཁྲ་ཞིག་བཀྲམས་རྗེས། ཐའེ་ཝན་གྱིས་མཚོ་གླེང་དེ་དག་ཐའེ་ཝན་གྱི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་པར་བསྒྲགས་ཡོད། ཡང་། ཝེ་ཏི་ནམ་གྱིས་དུས་རབས་ ༡༧ ཙམ་ནས་མཚོ་གླིང་དེ་གཉིས་ཁོ་ཚོའི་བདག་པའི་བདེན་དཔང་ཡོད་ཚུལ་རྗོད་བཞིན་ཡོད།  

སི་པི་རཱ་ཊི་ལེ་མཚོ་གླིང་དང་ཉེ་བའི་སི་ཀར་བྷོ་རའོ་ཤོལ་མཚོ་གླིང་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ལྷོ་རྒྱུད་ནས་ལེ་དབར་ ༥༠༠ དང་ཧྥེ་ལེ་པིན་ནས་ལེ་དབར་ ༡༠༠ ཙམ་གྱི་མཚམས་སུ་ཡོད་ཅིང་། མཱ་ལེ་ཤི་ཡ་དང་བྷི་རུ་ལའེ་(Brunei) གཉིས་ཀྱིས་ ༡༩༨༢ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་མཚོ་ཐོག་བདག་དབང་གཏན་འབེབས་ཡིག་ཆ་བཞག་ཡོད་པ་ལྟར། སི་པི་རཱ་ཊི་ལེ་མཚོ་གླིང་གཙོས་པའི་གླིང་ཕྲན་ཁག་ཅིག་གི་བདག་དབང་ཁོ་ཚོར་ཡོད་སྐོར་རྗོད་ཀྱིན་ཡོད།

རྩོད་རྙོག་ཅན་གྱི་མཚོ་ཁུལ་དག་ནི། ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་མངའ་ཁུལ་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོ་དང་འབྲེལ་བའི་པཱ་རཱ་སེལ་(Paracels)དང་སི་པི་རཱ་ཊི་ལེ་(Spratys)མཚོ་གླིང་ཁག མཚོ་གླིང་དེ་དག་དང་འབྲེལ་བའི་སི་ཀར་བྷོ་རའོ་ཤོལ་(Scarborough Shoal) ཚུད་པའི་གླིང་ཕྲན་ཁག མཚོ་གླིང་དེ་དག་དང་འབྲེལ་བའི་མཚོ་ཐོག་འགྲུལ་ལམ་བཅས་ཀྱི་ཐད་རྩོད་རྙོག་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། མཚོ་གླིང་དེ་དག་ནང་རྡོ་སྣུམ་དང་རླངས་རྫས་གཙོ་བོར་གྱུར་བའི་རང་བྱུང་གཏེར་དངོས་འབོར་ཆེན་ཡོད་པ་དང་། ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོའི་མངའ་ཁུལ་གྱི་འགྲིམ་འགྲུལ་སོགས་ལ་ཁེ་ཕན་ཆེན་པོ་ཡོད། ཨ་རིའི་ནུས་ཤུགས་ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཚན་གྱིས་སྤེལ་བའི་གནས་ཚུལ་ལྟར་ན། རྒྱ་ནག་གིས་མཚོ་གླིང་དེ་དག་ནས་རྡོ་སྣུམ་རྫ་མ་གྲངས་ཐེར་འབུལ་ ༢༡༣ ཙམ་བོར་འདྲེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འདུག  

མཚོ་གླིང་དེ་དག་གི་བདག་དབང་རྩོད་རྙོག་འོག་ ༡༩༧༤  རྒྱ་ནག་གིས་དྲག་ཤུགས་འོག་པཱ་རཱ་སེལ་མཚོ་གླིང་ཝེ་ཊི་ནམ་ནས་བཙན་འཕྲོད་བྱས་ཏེ་ཝེ་ཏི་ནམ་གྱི་མཚོ་དམག་ ༧༠ ཙམ་འདས་གྲོངས་སུ་ཕྱིན་ཡོད་པ་དང་། ༡༩༨༨ ལོར་བསྐྱར་དུ་དམག་འཁྲུག་བྱུང་སྟེ། ཝེ་ཊི་ནམ་གྱི་མཚོ་དམག་ལ་ཕམ་ཉེས་ཚབ་ཆེན་བཟོས་ཡོད། གཞན་ཧྥེ་ལེ་པིན་གྱིས་མཚོ་གླིང་བདག་དབང་གི་རྩོད་རྙོག་འོག་རྒྱ་ནག་དང་མཱ་ལ་ཤཱི་ཡ། ཝེ་ཊི་ནམ་སོ་སོར་དྲག་འཐབ་ཐེངས་མང་བྱས་དགོས་བྱུང་།

གསར་འགོད་པ། བནྡེ་སྐྱབས།