ཚན་རིག་དང་ཆོས་ལུགས་གཉིས་བློ་གཟུ་བོར་གནས་པའི་ཐོག་ནས་ཡུན་རིང་དཔྱད་པ་བྱེད་ན་མཉམ་དུ་འགྲོ་ཐུབ།

དེ་རིང་བགྲོ་གླེང་གི་ཉིན་གཉིས་པའི་སྟེང་༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནས་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ལ་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་གང་འདྲ་ཡོང་གི་ཡོད་རེད་ཅེས་བཀའ་འདྲི་གནང་སོང་།

His Holiness the Dalai Lama speaking during the discussion with groups from Harvard University at the meeting room at his residence in Dharamsala, HP, India on April 8, 2024. Photo by Tenzin Choejor

ཉིན་གཉིས་རིང་བཞུགས་སྒར་རྒྱལ་བའི་ཕོ་བྲང་དུ། ༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནས་ཨ་རིའི་ཧར་ཝར་ཌི་ཀེ་ནི་ཌི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་མགོ་ཁྲིད་དང་བདེ་སྐྱིད་སྦྱོང་བརྡར་ཁང་གི་མཁས་དབང་ཁག་ཅིག་དང་ལྷན་དུ་ཐུན་མོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་སྐོར་གྱི་བགྲོ་གླེང་མཛད་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། དེ་རིང་བགྲོ་གླེང་ཉིན་གཉིས་པའི་ཐོག་༧མགོན་པོ་གང་ཉིད་ཀྱིས། ཨ་མའི་བརྩེ་བ་དེ་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་མེད། དཔེར་ན་ང་རང་ཚོ་ཁྱི་དང་དུད་འགྲོ་ཚོར་བལྟས་པ་ཡིན་ནའང་མའི་བརྩེ་བ་དེ་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་མེད་པ་རེད། བརྩེ་བ་ཟེར་བ་དེ་ཆོས་དང་འབྲེལ་ནས་ཡོང་དུས། བརྩེ་བ་དེ་མ་ཡིས་བྱམས་པོ་བྱེད་པའི་བརྩེ་བ་ཙམ་མིན་པར་སེམས་ཅན་གཞན་ཚོ་ལའང་བརྩེ་བ་བྱས་པ་དེ་ཡག་པོ་འདུག མདོ་དོན་སྙིང་པོ་འཛམ་གླིང་འདིའི་སྒང་ལ་བརྩེ་བ་ཟེར་བ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་ཞེ་དྲགས་རེད། དེར་བརྟེན་ང་ཚོའི་བརྩེ་བ་དང་པོ་དེ་མིག་ལྟོས་ཨ་མའི་འགྲམ་ནས་བསླེབས་པ་རེད། ངོས་རང་གིས་ད་ལྟ་ཆོས་ཞེ་དྲགས་བཤད་ཀྱི་མེད་གདའ། ངོས་རང་གིས་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ (secular) བཤད་ཀྱི་ཡོད་མ་གཏོགས་ཆོས་ཀྱི་སྐད་ཆ་བཤད་ཀྱི་མེད། ཅེས་གསུངས།

ཡང་༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་མཆོག་གིས། ང་ཚོ་ཆུང་ཆུང་སྐབས་དང་། ཨ་མའི་འོ་མ་འཐུང་བའི་སྐབས་ཆོས་ཀྱི་སྐད་ཆ་གང་ཡང་མེད་པ་རེད། མའི་འོ་མས་འཚོ་རྒྱུ་ཟེར་བ་དེ་དུད་འགྲོ་ཚོ་ལའང་གཅིག་པ་རེད། ཆོས་ཀྱི་སྐད་ཆ་གང་ཡང་མི་འདུག ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་མའི་བརྩེ་བ་བཤད་པ་དེ་ཡག་པོ་ཞེ་དྲགས་འདུག པུ་གུས་མའི་བརྩེ་བ་ལ་དགའ་པོ་བྱེད་པ་དེ་རང་བཞིན་ལྷན་སྐྱེས་ཡོད་པའི་ཐོག དཔེར་ན་ངོས་རང་ལ་ཆ་བཞག་ན། ནང་པ་ཞིག་རེད། མ་ཞེན་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞེ་དྲགས་རེད་འདུག འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ནུས་པ་ཆེན་པོ་འདུག ནང་པས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་མི་འདོད་པ་རེད། དེ་འདྲའི་ཐོག་ནས་བསམ་བློ་བཏང་ནའང་བབ་ས་གཅིག་པ་རེད་འདུག ཅེས་གསུངས་སོང་།

དེ་ནས་སློབ་དཔོན་ཨར་ཐར་ལགས་ཀྱིས། དེ་རིང་འདིར་ཚན་རིག་པ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། ཚན་རིག་དང་ཆོས་ལུགས་གཉིས་མཉམ་གནས་གང་འདྲ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་དྲིས་པར། ༧མགོན་པོ་གང་ཉིད་ཀྱིས། ཚན་རིག་ལབ་དུས་ཟུར་བཀོལ་མ་རེད། ཚན་རིག་ལབ་དུས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས་འགྲོ་སྡོད་མཁན་ཞིག་རེད། ང་ཚོ་མི་ལ་རྣམ་དཔྱོད་བརྒྱུད་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུ་ཡོད། དུད་འགྲོ་ཚོ་ཚན་རིག་ (science) འབྲེལ་བ་གང་ཡང་མི་འདུག མི་ལ་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུའི་བསམ་བློ་ཡོད་པར་བརྟེན་ཚན་རིག་དེ་གལ་ཆེན་པོ་ཞེ་དྲགས་རེད་འདུག གང་ལྟར་མིའི་ཀླད་པ་དེ་རེད་འདུག ཀླད་པ་ཆེ་ཆུང་གི་སྐད་ཆ་མ་རེད། སེམས་ཅན་ཁ་ཤས་ལ་ཀླད་པ་ཆེན་པོ་ཞེ་དྲགས་ཡོད་རེད། ང་ཚོ་མི་ལ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཀླད་པ་དམིགས་བསལ་ཞིག་འདུག མིང་ག་རེ་བཏགས་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་མི་ལ་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུའི་ནུས་པ་ཞིག་འདུག ཚན་རིག་ལབ་དུས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དཔྱད་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་མིའི་བསམ་བློའི་ནང་ལའང་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུའི་ནུས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡིན་དུས། འགལ་བ་གང་ཡང་མི་འདུག ཅེས་བཀའ་ལན་བསྩལ།

སློབ་དཔོན་ཨར་ཐར་ལགས་ཀྱིས་ཚན་རིག་དང་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཀྱིས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་གྲུབ་དོན་བཏོན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་མེད་དྲིས་པར། དེའི་བཀའ་ལན་དུ་༧གོང་ས་མཆོག་ནས། བློ་གཟུ་བོར་གནས་པའི་ཐོག་ནས་ཡུན་རིང་པོ་དཔྱད་པ་བྱེད་ན། མཉམ་དུ་ཕལ་ཆེར་འགྲོ་ཡི་རེད། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཀྱང་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་བསམ་བློ་ཞེ་དྲགས་མ་བཏང་བར་རྨོངས་དད་ལ་འགྲོ་སྡོད་མཁན་ཞིག་ཡོང་གི་རེད། དེ་དང་ཚན་རིག་མཉམ་དུ་འགྲོ་ཡི་མི་འདུག ང་ཚོ་ཚན་རིག་ལ་ཆ་བཞག་ནའང་། བློ་གཟུ་བོར་གནས་པའི་ཐོག་ནས་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུའི་སྒང་ལ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ན། ཕལ་ཆེར་བརྩེ་བ་ཟེར་བ་དེ་ཚན་རིག་གི་ཐོག་ནས་འབྲེལ་བ་འདུག ཀླད་པ་ཆེ་ཆུང་གི་ཐོག་ནས་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུའི་ནུས་པ་ཆེ་ཆུང་བཤད་ཐུབ་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད་འདུག དཔེར་ན་དུད་འགྲོ་ཁ་ཤས་ཀྱི་ཀླད་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་རེད། འོན་ཀྱང་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད་འདུག ཅེས་གསུངས་སོང་།

གསར་འགོད་པ། བསྟན་འཛིན་ཕུར་བུ།

རྩོམ་སྒྲིག་པ། པདྨ་མཚོ།