འབར་མའི་ནང་གི་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས།

ནང་ཆོས་ལ་དད་པ་ཆེ་ཞིང་བོད་ཆས་གྱོན་པའི་འབར་མའི་ཁཱ་ཆིན་མངའ་སྡེའི་ཏ་ཧོང་ཌམ་གྲོང་ཚོ་ནི་ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་ཆགས་པའི་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཤིག་ཡིན་འདུག

འབར་མ་རྒྱལ་ཁབ་ནི་བོད་གངས་རིའི་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷོ་ཤར་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་ནས་རྒྱལ་མཚམས་འབྲེལ་ཡོད་ལ། ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བཅད་བགོས་བྱས་པའི་ཞི་ཧྲང་བྷན་ནཱ་ཏེ་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ཞེས་པ་ནས་འབྲེལ་བསྡད་ཡོད་པ་མ་ཟད།  བོད་དང་འབར་མ་གཉིས་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གཞུང་། ལྷག་པར་དུ་ནང་ཆོས་ཀྱིས་འབྲེལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་རེད།

བོད་དང་འབར་མའི་འབྲེལ་མཚམས་སུ་ལྷུང་ངེར་འགྱིང་བའི་རི་བོ་ཧཱ་ཀཱ་བྷོ་ར་ཛི་ (Hkakabo Razi) ནི་འབར་མའི་རི་བོ་མཐོ་ཤོས་སུ་གྲགས་ཤིང་། ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་རི་རྒྱུད་མཐོ་ཤོས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན་པར་བཤད། གང་ལྟར་དེའི་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི་ཊར་ ༥༨༨༡ ཡོད་འདུག་ལ། རི་རྒྱུད་དེ་འབར་མའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁཱ་ཆིན་ (Kachin) མངའ་སྡེ་རུ་ཆགས་ཡོད།

ཁཱ་ཆིན་མངའ་སྡེའི་ནང་ཏ་ཧོང་ཌམ་ (Tahaundam/Dahangdan) ཟེར་བའི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི། ང་ལ་མཚོན་ན་ལོ་ཤས་ནས་གོ་ཐོས་བྱུང་བསྡད་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་ཡིན། ཝེ་ཀེ་རིག་མཛོད་ནང་དུ་གྲོང་ཚོ་དེ་ནི་འབར་མའི་བོད་མི་རྣམས་འདུས་སྡོད་བྱེད་བཞིན་པའི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་ནང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སུ་གྱུར་བའི་བོད་མི་ ༢༠༠ ཙམ་ཡོད་འདུག གྲོང་ཚོ་དེར་མི་འབོར་ཉུང་ཞིང་དབེན་གནས་སུ་སེམས་ཅན་གསོ་སྐྱོང་དང་ཞིང་ལས་གཉེར་བ། རི་དྭགས་རྔོན་པ་སོགས་བྱས་ནས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ (Burmese Himalayas) དུ་མི་རིགས་མང་པོ་འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ཡིན་འདུག སྤྱིར་བཏང་འབར་མའི་ནང་ (Tibeto-Burman) ཡང་ན་ (Burman)ཞེས་པ་དེ་བོད་དང་འབར་མའི་རི་རྒྱུད་འདྲིས་མར་གོ་བ་ལོས་ཡིན་བསམ་པའི་གྲངས་མང་མི་རིགས་ཤིག་རེད་འདུག གང་ལྟར་ཏ་ཧོང་ཌམ་གྱི་བོད་མི་ཚོ་ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་གནས་པས། འབར་མ་གཞུང་དང་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་སུ་གང་གིས་ཀྱང་ཐེ་གཏོགས་དང་སྟངས་འཛིན་མེད་པར་བཤད།

ཨ་རིའི་སྲོག་ཆགས་རིག་པ་བ་ཨེ་ལན་རེ་བྷི་ནོ་ཝེ་ཛི་(Alan Rabinowitz) ཞེས་པ་ཞིག་བོད་མིའི་གྲོང་ཚོ་དེར་དངོས་སུ་ཕྱིན་མྱོང་བ་མ་ཟད།  བོད་མིའི་གྲོང་ཚོ་དང་དྷེ་རུང་རྒྱུག་ཆུའི་འགྲམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཚོ་བ་དེའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ་ (Beyond the Last Village) ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ལོར་བཏོན་འདུག དཔེ་དེབ་དེའི་ནང་། ཏ་ཧོང་ཌམ་གྲོང་ཚོ་རུ་འཚོ་གནས་བྱེད་བཞིན་པའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ལྭ་གྱོན་ཞིང་བོད་ཀྱི་འཚོ་བའི་གོམས་སྲོལ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། ་༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལ་དད་གུས་ཧ་ཅང་ཆེ་ཞིང་། ལོ་ལྟར་བོད་ནང་དུ་གནས་སྐོར་ལ་འགྲོ་བ་སོགས་བྱས་ནས་རྒྱུན་དུ་ནང་ཆོས་ལ་དད་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྐོར་བཤད་འདུག

ཏ་ཧོང་ཌམ་ཞེས་པའི་གྲོང་གསེབ་དམིགས་བསལ་བ་འདི་ག་འདྲ་ཆགས་པ་ཡིན་ཞེས་ན། ལོ་རྒྱུས་ཐར་ཐོར་ཞིག་ཏུ་གསལ་བ་ལྟར་ན། དྷེ་རུང་རྒྱུག་ཆུའི་ (Derung River) འགྲམ་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད་པའི་གྲོང་གསེབ་པ་དེ་ཚོར་དྷེ་རུང་(Derung) ཞེས་འབོད་མཁན་ཡོད་ལ། འབར་མ་ཚོས་ཁོང་ཚོར་ར་ཝང་ (Rawang) ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༧༣༠ ནས་ ༡༩༠༨ བར་དྷེ་རུང་ངམ་ར་ཝང་ཚོ་བར་ཚོ་བ་གཞན་ཆེ་ཁག་ལོ་ལོ་ཡི་(Lolo-Yi) དང་། ལི་སུ་ (Lisu) ཟེར་བ་སོགས་ཀྱིས་ཡང་ཡང་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ། ཚོ་ཆུང་དེའི་བུད་མེད་དང་ཕྲུ་གུ་མང་པོ་བྲན་གཡོག་དང་རིགས་རྒྱུད་སྤེལ་ཡུལ་དུ་གྱུར་སྟབས། བུ་མོ་རྣམས་ཆུང་བའི་དུས་ནས་གདོང་ལ་ཁབ་གཙགས་བྱས་ཏེ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་བཟོས་ནས་ཚོ་བ་གཞན་གྱིས་བཙན་འཁྲིད་བྱེད་པར་གཡོལ་ཐབས་བྱས་ཡོད་པ་དང་། རིམ་གྱིས་དེ་ཡང་མཛེས་རྒྱན་གྱི་ཡུལ་སྲོལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་འདུག

མཐའ་མར་དྷེ་རུང་ཚོ་ཆུང་དེ་འུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་བར་བརྟེན། རང་གི་བྱང་ཁུལ་དུ་གནས་བའི་ཁྱིམ་མཚེས་བོད་ལ་རོགས་མགོན་ཞུས་ཏེ་གཞན་གྱི་བཙན་འཛུལ་ལས་སྐྱོབ་ཐབས་བྱས་ནས་རྒྱུ་དངོས་བརྫངས་བ་མ་ཟད། ཚོ་ཆུང་དེའི་ཡུགས་མོ་དང་དྭ་ཕྲུག་རྣམས་སྒོ་ཕྱུགས་སེམས་ཅན་དང་བརྗེས་བ་སོགས་བྱས་ཏེ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་བུ་རིམ་གྱིས་དོད་པ་དང་། བོད་མི་ཚོང་པ་ཁག་ཅིག་ཡུལ་དེར་གནས་ཆགས་ནས་ག་ལེར་བོད་མིའི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་འདུག

ཚན་རིག་པ་ཨེ་ལན་ (Alan Rabinowitz) ལགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༤ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༢ ཉིན་དེ་འབྲེལ་གྱི་ཡུ་ཊུབ་བརྙན་ཐུང་ཞིག་གི་ནང་། ཏ་ཧོང་ཌམ་བོད་མི་ཚོར་མཚོན་ན། ཁོང་ཚོའི་མ་འོངས་པའི་གནས་བབ་ངེས་གཏན་མེད་ལ།  གལ་ཏེ་འབར་མའི་སྲིད་གཞུང་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་གིས་རོགས་སྐྱོབ་མ་བྱས་ཚེ། ཁོང་ཚོའི་འཚོ་ཐབས་ནི་ཁེར་རྐྱང་དང་། དབུལ་ཕོངས། དེ་བཞིན་ཁོར་ཡུག་གི་གནོན་ཤུགས་སོགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ནང་མུ་མཐུད་གནས་ཀྱི་ཡོད་པར་བརྟེན།  འབར་མའི་ཕྱི་ན་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོས་ཁོང་ཚོར་འབྲེལ་མཐུད་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་གོ་རྟོགས་དང་དོ་སྣང་མང་དུ་འདྲེན་དགོས་སྐོར་བཤད་འདུག

ཉེ་བའི་ལོ་འགའི་ནང་འབར་མའི་ནང་སྲིད་འགྱུར་བྱུང་བ་དང་། དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་བབ་ཞན་པ། རྒྱལ་ནང་གི་ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་སྲ་བརྟན་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ ༡༠༠ ལྷག་གིས་གྲུབ་པའི་ཡུལ་ལུང་དེ་ནས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་བྷང་ལ་དྷེ་ཤི་ (Bangladesh) དང་། མ་ལེ་ཤི་ཡ་ (Malaysia)། རྒྱ་གར། ཐའེ་ལན་ཌི་སོགས་ཀྱི་ནང་སྐྱབས་བཅོལ་དང་བཙན་བྱོལ་དུ་འགྲོ་མཁན་ས་ཡ་ ༢།༦ ལྷག་བྱུང་འདུག

གསར་འགོད་པ་བསྟན་འཛིན་ཕུར་བུ། རྩོམ་སྒྲིག་པ་པདྨ་མཚོ།