རྩོམ་པ་པོ། ཆབ་མདོ་ངག་ཕུན།
རྩོམ་ཁུངས། བོད་ཀྱི་དུས་བབ།
དེ་རིང་ངས་གླེང་འདོད་པ་ནི་ཀྲོ་རིན་ཀྲོ་ལ་བོད་པའི་རྒན་གསོ་ཁང་ཞིག་གསར་བརྒྱག་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡོད་པ་བརྙན་ཐུང་ཁག་ནས་མཐོང་བ་དང་། སེམས་ནང་དུ་དེ་གནང་ཐུབ་ཚེ་ཨ་རིར་གནས་བཞུགས་བགྲེས་སོང་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོང་བ་དང་། བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཉིན་མོར་ལས་ཀར་འགྲོ་དགོས་དུས་ནང་དུ་ཕ་མ་གཅིག་པུ་བཞག་སྟེ་བགྲེས་སོང་དེ་དག་ལ་སྐད་ཆ་བཤད་རོགས་སུ་གང་མེད་པའི་སེམས་ནང་བསུན་སྣང་ཡོང་གི་ཡོད་པ་ནི་བརྗོད་མ་དགོས། དེར་བརྟེན་བོད་པ་རང་གི་རྒན་གསོ་ཁང་ཞིག་བཙུགས་ནས་དེར་ཕྱག་ཆོས་སྐོར་གནང་ས་ཡོད་པ་དེ་འདྲ་གནང་ཐུབ་ཚེ་དགེ་མཚན་ལྡན་པ་དང་། དེ་བཞིན་བགྲེས་སོང་དེ་དག་ཕན་ཚུན་སྐད་ཆ་བཤད་རེས་བྱ་ས་ཡོད་པས་སེམས་པ་གུ་ཡངས་ཡོང་བ་དང་། ལྷག་དོན་ནང་མིའི་དཀའ་ངལ་ཡང་སེལ་ཐུབ་པ་སོགས་ཡོང་བའི་དགེ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་རེད་སྙམ། གནད་དོན་དེ་དག་གི་ཐོག་ཏུ་ས་གནས་གཞུང་གི་མཐུན་འགྱུར་སྦྱོར་གྱི་ཡོད་ཚེ། གོ་སྐབས་དམ་འཛིན་གནང་རྒྱུ་དེ་ནི་ས་གནས་དེར་ཡོད་པའི་མི་སྣ་ཚོའི་གལ་ཆེའི་ལས་དོན་ཞིག་རེད།
གང་ལྟར་བོད་མིའི་ནང་ནུབ་ཕྱོགས་ཁུལ་དུ་འགྲོ་བསམ་མཁན་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་མང་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། འགྲོ་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། གཞིས་ཆགས་ཁག་ཏུ་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་ཇེ་ཉུང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་སུ་གང་གིས་ཀྱང་འགོག་མི་ཐུབ་པའི་གནད་དོན་ཞིག་རེད་སྙམ། དེར་བརྟེན་རང་གཞུང་གིས་དེ་དག་ལ་བསམ་བློ་གསར་པ་དང་། འཆར་གཞི་གསར་པ་ཞིག་མ་བསྐྲུན་ཀ་མེད་རེད། རང་གཞུང་གིས་ང་ཚོ་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་མཐུན་རྐྱེན་ཚང་མ་སྦྱར་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་མཁན་ཚོར་རང་གཞུང་གི་ངོས་ནས་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་མི་ཐུབ་པའི་བསམ་བློ་འཁོར་ནའང་། མཐུན་རྐྱེན་སོགས་གང་ཞིག་སྦྱོར་དགོས་ནའང་མ་འོངས་པའི་རང་རིགས་ཀྱི་སོན་རྩའི་ཆེད་དུ་ཡིན་དུས་དགོངས་པ་མ་བཞེས་ཀ་མེད་རེད། དེ་ཡང་བྱང་ཨ་རིའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྔོན་གླེང་ལས། “བྱང་ཨ་མི་རི་ཀའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ལ་ཕྱིར་མིག་ཅིག་ལྟ་སྐབས། ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུའི་ནང་སྤར་མཐིལ་གང་གི་མི་འཁོར་རྣམས་ད་ཆ་སུམ་ཁྲི་ལྷག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།” ཅེས་ཉིས་སྟོང་བཅུ་བདུན་ནང་དེ་ཙམ་ཞིག་བྱང་ཨ་རི་གཅིག་པུར་བོད་པ་དེ་ཙམ་ཞིག་ཕེབས་ཟིན་པ་རེད། ད་ལྟ་དེ་ལས་མང་བ་ཞིག་འབྱོར་ཟིན་ཡོད་པ་ནི་བརྗོད་མ་དགོས་པ་དང་། དེ་བཞིན་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་ནང་དུ་བོད་མི་རྣམས་གནས་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལ། ཁོང་ཚོའི་བུ་ཕྲུག་ཚོ་བོད་མི་ངོ་མ་ཞིག་ཏུ་གསོ་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད།
དེ་འདྲ་ཡིན་དུས་བོད་མི་རྣམས་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཁ་འཐོར་དུ་གནས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱི་བུ་ཕྲུག་དེ་བོད་པ་ངོ་མ་ཞིག་ཏུ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་དགོས་བསམ་གྱི་ཡོད་ནའང་། ཁོར་ཡུག་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད། བོད་མི་རྣམས་ཁ་ཐོར་དུ་གནས་སྡོད་མ་དགོས་པར་རུབ་རུབ་ཏུ་གནས་ས་ཞིག་འཛུགས་སྐྲུན་གནང་ཐུབ་ཚེ། བོད་མི་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་ཉམས་ཆག་ཏུ་མི་འགྲོ་བར་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པ་ཡོང་བའི་དགེ་མཚན་ཡོད་པ་ནི་འདས་ཟིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་ཤེས་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། དེ་དག་འཛུགས་སྐྲུན་ཐུབ་མིན་ནི་རང་རིགས་ཚང་མས་ནུས་ཤུགས་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་ནས་གནང་དགོས་པ་ཞིག་ལས་མི་སྣ་རེ་ཟུང་གིས་གནང་ཐུབ་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མ་རེད་སྙམ། དང་ཐོག་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་དེ་འདྲ་ཞིག་མ་ཐུབ་ནའང་རྒྱ་ཆུང་བ་ཞིག་གནང་ནས་རིམ་པས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཐུབ་ངེས་རེད་སྙམ།
ལྷག་དོན་བོད་མི་ཚོས་སོ་སོ་གནས་སྡོད་བྱ་སའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་ལ་བོད་ནང་དུ་དེང་སྐབས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཕྲུག་རྣམས་གཏན་འཇགས་སློབ་གྲྭར་བཙན་དབང་ཐོག་ནས་འཛུལ་ཞུགས་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་དྲི་ཙམ་ཡང་མེད་པར་བོད་ཕྲུག་རྒྱ་ཕྲུག་བཟོ་ཐབས་ཀྱི་ལས་འགུལ་ཐབས་རྡུགས་ཅན་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་ཚུལ་དང་། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཛ་དྲག་ཅན་དུ་གྱུར་བཞིན་ཡོད་པས། རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོད་པའི་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་གོམས་སྲོལ་རྒྱུན་གནས་ཡོང་ཐབས་སོགས་སུ་སྲིད་གཞུང་ནས་མཐུན་སྦྱོར་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་ཞུས་ཚེ་གཏན་གཏན་དགོངས་པ་བཞེས་ངེས་རེད་སྙམ། ངེས་པར་དུ་ཚང་མའི་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོར་བསམ་བློ་གུ་ཡངས་བཏང་ནས་ལས་དོན་གནང་དགོས་པ་ཞིག་རེད་སྙམ། དེ་མ་གཏོགས་ང་ཚོའི་ནང་ཁུལ་ཕྱོགས་རེས་ཀྱིས་ང་དང་ཁྱོད་ཅེས་ག་ཚོད་རྩོད་གླེང་གནང་བ་ཡིན་ནའང་ང་ཚོའི་ཆིལ་སྒྲིལ་གྱི་ནུས་སྟོབས་ཉམས་པ་ལས་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཞིག་རྩ་བ་ཉིད་ནས་མཐོང་གི་མེད། ང་ཚོ་ཚང་མའི་དེ་དག་སེམས་སུ་ངེས་པར་དུ་བཞག་དགོས་པ་ཞིག་རེད་མ་གཏོགས་ང་ཚོའི་ཕ་ས་འཕྲོག་མཁན་ལ་མདུང་རྩེ་ཕར་གཏད་རྒྱུའི་ཚབ་ཏུ་ང་ཚོའི་ནང་ཁུལ་ཚུར་མདུང་རྩེ་གཏད་ནས་རྩོད་གླེང་གནང་བསྡད་ན་ཕན་ཐོགས་ག་ཚོད་ཙམ་ཞིག་ཡོད་ན་སྙམ། ཁོ་རྒྱ་མི་མཉམ་དུ་འགྲོ་གི་འདུག་པས། ཁོ་རྒྱ་མིས་སོ་པ་ཡིན་ས་རེད་ཟེར་བ་སོགས་དོགས་པ་རྣམ་རྟོག་མང་པོ་ཞིག་གིས་ནང་ཁུལ་མི་མཐུན་པ་བཟོ་བ་ལས། དཔང་རྟགས་ཁྱོན་ནས་སྟོན་རྒྱུ་མེད་པར་རྒྱ་མི་མཉམ་དུ་འགྲོ་བ་ཙམ་གྱིས་རྒྱ་མིའི་སོ་པ་ཡིན་པ་ཞིག་ཁྱབ་ཀྱི་ཨེ་ཡོད་ན། དེ་འདྲའི་ལབ་གླེང་ནང་ཁུལ་གནང་བསྡད་པ་ཙམ་གྱིས་རང་རེའི་རྩ་དོན་ལ་གནོད་པ་ལས་ཕན་ནུས་ག་ཚོད་ཡོང་གི་ཡོད་ན་བསམ་པའི་བློ་དོགས་ཤིག་ཀྱང་སྐྱེ་འོང་གི་འདུག་ཅིང་། རང་ཉིད་ཤེས་རྒྱ་ཆུང་བས་སྐྱོན་ཡིན་ནམ་གང་ལྟར་ངས་ནི་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཞིག་མཐོང་གི་མི་འདུག དེ་དག་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་འཕྲོས་བཤད་ཙམ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་མི་སུ་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས་བཤད་ཀྱི་མེད། ང་རང་གི་བསམ་བློའི་ནང་དེ་འདྲ་ཞིག་འཁོར་གྱི་འདུག་པས། གཅིག་བྱས་ན་ང་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་ལ་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་སྲིད།
དེང་སྐབས་བོད་ནང་དུ་གནས་སྟངས་གང་འདྲ་ཛ་དྲག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད་པ་དྲ་རྒྱ་ཁག་ནས་མཐོང་གི་འདུག་ཅིང་། བོད་ནང་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་ཁ་གཡར་ནས་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ལ་གཏོར་སྐྱོན་བཏང་བ་དང་། བོད་ཡུལ་དེ་ཉིད་རྒྱ་ཡུལ་དུ་བསྒྱུར་བཞིན་ཡོད། རྒྱ་དམར་གྱིས་ཁ་ནས་བོད་ནང་ཆོས་དད་རང་དབང་ཡོད་ཚུལ་འཛམ་གླིང་མི་མང་ལ་སྒྲོག་གི་ཡོད་ནའང་། དོན་དག་ཡང་སྙིང་རང་ཉིད་ཀྱི་རྩ་བའི་བླ་མའི་སྐུ་པར་ཙམ་ཡང་ནང་དུ་འཇོག་བཅུག་གི་མེད། གལ་སྲིད་རྩ་བའི་བླ་མའི་སྐུ་པར་ནང་དུ་ཡོད་པ་མཐོང་ན་ཁྲིམས་གཅོད་ནན་པོ་གཏོང་གི་ཡོད། དེ་ཙམ་མ་ཟད་ད་དུང་ཏྭ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་བདག་དབང་ཁོ་ཚོར་ཡོད་ཚུལ་རྫུན་སྒྲོག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་བཞིན་ནང་ཆོས་དུག་ལ་རྩིས་མཁན་ཞིག་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ཀྱི་བདག་དབང་ག་འདྲ་བྱས་ནས་འཛིན་ཐུབ་ཀྱི་རེད་དམ། རྒྱ་དམར་གྱི་གཡོ་སྒྱུ་གང་འདྲ་ཞིག་འཁྲབ་ནའང་དུས་ནམ་ཡང་བོད་པ་གཙོས་པའི་ནང་པ་སོགས་དད་ལྡན་པ་སུ་གང་གིས་ཀྱང་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། དེ་ངེས་པར་དུ་རྒྱ་དམར་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་རེད་སྙམ།
ལྷག་དོན་དེང་སྐབས་བོད་མི་ཤེས་ཡོན་ཅན་འགའ་ཤས་ཤིག་གིས་སེམས་ཀྱིས་མ་བཟོད་ནས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་མི་ཉམས་པའི་ཆེད་དུ་ལས་འགུལ་སྤེལ་བ་མཐོང་དུས་སོ་སོའི་སེམས་ནང་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་དགའ་སྣང་ཞིག་ཀྱང་སྐྱེ་འོང་གི་འདུག ང་ཚོ་རང་དབང་ལུང་པར་གནས་ཡོད་ནའང་སོ་སོའི་བུ་ཕྲུག་ལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ག་ཚད་གཅིག་ཤེས་པར་འབད་བརྩོན་གནང་ཡོད་མེད་དེ་ནི་རང་གཞན་ཚང་མར་དྲི་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད་འདུག་སྙམ། སྐད་ཡིག་སྣ་མང་ཤེས་ན་བཟང་མོད་ཀྱང་། རང་གི་ཕ་སྐད་བརྗེད་ན་ངོ་ཚ་ཡིན། ཞེས་གསུངས་དོན་ལྟར་སྐད་རིགས་སྣ་མང་ཤེས་ན་དེ་ནི་རྒྱན་ཆ་རེད། ཡིན་ནའང་སོ་སོ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕ་སྐད་དེ་ཉིད་མ་ཤེས་ན་དངོས་ནས་ངོ་ཚ་དགོས་པའི་གནད་དོན་ཞིག་རེད། བོད་ཕྲུག་ཚོའི་དེ་འདྲ་མི་འོང་བར་ངེས་པར་དུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབད་བརྩོན་གནང་དགོས་པ་ཞིག་རེད། དེ་དག་ནི་ཞོར་འཕྲོས་ཙམ་ཞིག་ཡིན།
དེང་སྐབས་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཤེས་ཐབས་སུ་ས་གནས་འགའ་ཤས་སུ་མ་སྐུལ་དྭང་བླངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཟའ་འཇུག་སློབ་གྲྭ་བཙུགས་ནས་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཤེས་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་གནང་དང་གནང་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། དེ་དག་དཔེ་མི་སྲིད་པའི་ཡག་པོ་རེད་ལ། དེ་དག་གནང་མཁན་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་ཞུ་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ནའང་གཟའ་མཇུག་སློབ་གྲྭ་གཅིག་པུའི་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཚད་ལྡན་ཞིག་གསོ་སྐྱོང་ཡོང་བར་དཀའ་ལས་ཁག་པོ་རེད། ཡིན་ནའང་མེད་པ་ལས་ཡག་པ་ཡོད་པ་ནི་བརྗོད་མ་དགོས། གོང་ཞུས་ལྟར་ད་ལྟ་གཟའ་མཇུག་སློབ་གྲྭ་དེས་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ལ་ཕན་ཐོགས་ངེས་ཅན་ཡོང་གི་ཡོད་པ་ནི་བརྗོད་མ་དགོས་པ་དང་། དེ་བཞིན་བོད་མི་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྡོད་ས་ཞིག་བསྐྲུན་ཐུབ་ཚེ་ཕན་ཚུན་བོད་སྐད་བཤད་པ་སོགས་ཀྱིས་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ལའང་དེའི་གོམས་གཤིས་བཟང་པོ་རྒྱུད་ལ་འཇགས་པ་དང་། རིམ་པས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྦྱོང་རྒྱུའི་འདོད་པ་དང་། ཀུན་སློང་སྐྱེ་བ་སོགས་ཡོང་བ་དང་། སེམས་ནང་སྦྱོང་རྒྱུའི་འདོད་པ་ཞིག་སྐྱེས་ཚེ། བོད་སྐད་ཤེས་པ་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་ནི་བརྗོད་མ་དགོས།
ལྷག་དོན་བོད་མི་རྣམས་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ཏུ་དང་ཐོག་འབྱོར་དུས་སེམས་ནང་དུ་ལོ་གཅིག་གཉིས་ཙམ་ལས་གནས་སྡོད་མ་དགོས་པར་ཕྱིར་བོད་དུ་ལོག་རྒྱུ་ཡོང་གི་རེད་བསམ་པ་ལས། དུས་ཡུན་རིང་པོར་གནས་དགོས་ཐུག་གི་རེད་བསམ་པ་ཡིད་ལའང་འཁོར་མེད། ཡིན་ནའང་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནས་རེ་བ་བཟང་ས་དང་། གྲ་སྒྲིག་སྡུག་ནས་སྐྱོན་ནས་བོད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཁེར་གཙང་གསར་འཛུགས་གནང་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཞིས་ཆགས་སོགས་གསར་འཛུགས་གནང་ཡོད་པས། དེའི་དྲིན་ལས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་མ་བརླག་པ་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། དཔེ་དེ་བཞིན་ནུབ་ཕྱོགས་ཁག་ཏུ་བོད་མི་རྣམས་ཁ་འཐོར་དུ་གནས་སྡོད་མ་དགོས་པར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་གནས་ས་ཞིག་བསྐྲུན་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་ཡིན་ན། བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་བདེན་མཐའ་ཇི་སྲིད་མ་གསལ་བར་དུ་དེ་སྲིད་བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་རྒྱུ་དང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་། གོམས་སྲོལ་སོགས་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་པ་སོགས་ལ་དགེ་མཚན་ཆེན་པོ་ཞིག་མེད་དམ་སྙམ། དེ་དག་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་རྨོངས་འཆར་ཚུལ་དུ་གླེང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་མི་སུ་ཞིག་ལའང་གཏིང་གནད་བཟུང་ནས་གླེང་མེད་པས། དེ་ལུགས་ཀློག་པ་པོ་ཚང་མས་དགོངས་བཞེས་གནང་རོགས།
