རྒྱལ་སྤྱིའི་གསར་ལམ་ཁག་ན་འབར་བའི་བོད།

ས་དཀར་བཀྲ་ཤིས། 

རྒྱལ་སྤྱིའི་གསར་ལམ་གྲགས་ཅན་ཁག་གིས་བོད་མི་ཚོའི་རང་ལུས་མེར་བསྲེག་བཏང་བའི་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་སྤེལ་བ་ལས་ཁོལ་ཏུ་ཕྱུངས་པ།

དབྱིན་ཇིའི་གསར་ཤོག་གྲགས་ཅན་(The Guardian)གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ཟླ་ ༡༠ པའི་ཚེས་ ༡༩ ཉིན་མགོ་བརྗོད་དུ་༼ རྒྱ་ནག་གིས་གསོན་བཞིན་པའི་བོད་མི་ཚོར་སྐྲག་བཞིན་པ་ལས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་མཁན་ཚོ་ལ་སྐྲག་གི་མེད་པ་རེད་༽ཅེས་བའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་སྤེལ་ཡོད་ལ།  རྩོམ་ཡིག་དེར་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་ཀྱི་ངོ་རྒོལ་ནི་བོད་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་གསར་བ་ཞིག་རེད་ལ། ཕལ་ཆེར་ཉིན་རེ་གཞོན་སྐྱེས་རེ་ཡིས་རང་ལུས་མེ་རུ་སྤར་ཏེ་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཐོག་འཛིན་པའི་དམ་དྲག་སྲིད་ཇུས་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།  ཡིན་ནའང་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་དང་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་མགོ་ཁྲིད་ཕྱོགས་གཉིས་ནས་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྐྱོ་གར་དེའི་ཐད་ཕན་ཚུན་སྐྱོན་འཛུགས་བྱེད་པ་ལས་གཞན་ཅི་ཡང་མེད།

བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་དང་བོད་དོན་ལས་འགུལ་བ་ཚོའི་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཐོག་དྲག་གནོན་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་།  བོད་མི་ཚོར་གདམ་ཀ་གཞན་མེད་པར་རང་ལུས་མེ་བསྲེགས་ཏེ་འཛམ་གླིང་ལ་ཁོ་ཚོའི་དཀའ་ངལ་ཞུ་བཞིན་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད།  རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ནས་ཏྰ་ལའི་བླ་མ་དང་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གིས་རང་ལུས་མེ་བསྲེགས་ཀྱི་ངོ་རྒོལ་རྣམ་པ་འདི་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་།  རྒྱ་ནག་གི་བརྟན་ལྷིང་ལ་གཏོར་བཤིག་བཏང་སྟེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྙིང་རྗེ་རག་ཆེད་བསླུ་བྲིད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད།  ཕན་ཚུན་སྐྱོན་འཛུགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་རྩེད་མོ་འདི་ནི་ ༡༩༥༩ ནས་བྱུང་བ་དང་།  དེ་ནི་བོད་རྒྱ་འབྲེལ་བའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཡིན་ལ་མིག་སྔར་བར་ཏུ་ཡར་རྒྱས་ཅི་ཡང་ཕྱིན་མེད།

དོན་དངོས་སུ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་བསྐྱར་ཏུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་གསར་ལམ་ཁག་གི་མདུན་ངོས་སུ་སླེབས་ཆེད། རྒྱ་གར་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་ཚོས་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་ཀྱི་ངོ་རྒོལ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་པ་དེས་ནུས་བ་ཐོན་ཡོད་པ་རེད།  འོན་ཀྱང་།  དེའི་བོད་ནང་གི་བོད་མི་ཚོའི་ཏྰ་ལའི་བླ་མ་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་དགོས།  བོད་མི་ཚོར་ཐོབ་ཐང་དགོས་ཟེར་བའི་དགོས་འདུན་དེ་དང་ཐག་ཉེ་རུ་ཕྱིན་ཡོད་དམ།

རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་ནི་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ལས་ཤིག་མ་རེད། དོན་དངོས་སུ་དེ་ནི་རང་གིས་རང་ལ་འཚེ་བའི་ལས་ཤིག་རེད།  རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་གཟུགས་པོ་ལ་འཚེ་བ་བརྩམས་པ་ནི་ནང་ཆོས་ཀྱི་དགོངས་དོན་དང་འགལ་ཡོད་པ་རེད་ལ།  དེ་ནི་ཏྰ་ལའི་བླ་མ་དང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་མི་སྣ་ཚོའི་དཀའ་བ་སྤྱད་དེ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དེ་འཚེ་མེད་ཞི་བ་དང་གདན་ཐོབ་གཅིག་མཚུངས་སུ་སླེབས་པ་དང་འགལ་ཡོད།  འཚེ་བ་དང་འཚེ་མེད་ཅེས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ།  ཏྰ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ ༡༤ ཡིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་བཞིན་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ལྟ་གྲུབ་དང་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བའི་ཐད་གྲུབ་འབྲས་སོན་ཡོད།  གལ་སྲིད་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་དེ་རྩ་སྐྱ་མེ་སྤར་བ་བཞིན་ཁྱབ་ཡོང་ཚེ་ཁོང་གིས་མི་ཚེ་གཅིག་རིང་སྒྲུབ་པའི་ལས་དོན་དེ་འཕྲོ་བརླག་ཏུ་གཏོང་བ་མ་རེད་དམ།  རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་ཐད་ལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་བཟོད་སྒོམ་ཐུབ་མཁན་མེད་པ་རེད།  ཡིན་ནའང་བཟོད་སྒོམ་ནི་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་གཅིག་རེད།

རྒྱལ་སྤྱིའི་གསར་ལམ་ཁག་གིས་བོད་མིའི་མེར་བསྲེགས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་ལ་དོ་སྣང་ག་ལེར་ཡལ་འགྲོ་ངེས་རེད་ལ།  ཁོ་ཚོ་ལ་མཚོན་ན་ཡང་བསྐྱར་མེར་བསྲེགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བཀོད་པར་གསར་འགྱུར་གྱི་རིན་ཐང་དེ་ཙམ་མེད་པར་མཐོང་།  སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་མཚོན་ནའང་སོ་སོའི་རྒྱལ་ནང་གི་དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་ཉེན་ཁར་ལྷུང་བཞིན་ཡོད་པས་རྒྱ་ནག་ལ་ཕོག་ཐུག་གཏོང་མི་འདོད།

གནས་སྟངས་ཅི་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ཏུའང་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱ་ནག་མི་མང་གི་ཚོར་བ་ལ་དོ་སྣང་གལ་ཆེར་འཛིན་བཞིན་ཡོད་ལ། གསར་འགོད་བརྒྱུད་ལམ་ཡོངས་ལ་ཞིབ་བཤེར་དང་། རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་རྒྱ་ནག་མི་རིགས་རིང་ལུགས་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་གནས་ཡོད་པའི་རྐྱེན་ལས་རྒྱ་མིའི་སྣང་ངོར་བོད་པ་ནི་སྤུན་ཆུང་ལང་ཤོར་ཅན་ཞིག་ཡིན་པས་སྔོན་ཐོན་ཅན་གྱི་རྒྱ་རིགས་གཅེན་པོའི་གཉོར་སྐྱོང་དགོས་བར་འདོད་ཀྱི་ཡོད།  བོད་མི་མེར་བསྲེགས་དོན་རྐྱེན་གྱིས་བས་མཐར་ལྷུང་བའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་རྣམས་མཐུན་སྒྲིལ་རྡོག་རྩ་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་མི་ཐུབ་ལ།  དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་མི་རྣམས་ནི་དཔྱོད་ཤེས་མེད་པར་ཆོས་ལུགས་རྗེས་འབྲངས་མཁན་ཧོལ་རྒྱུགས་ཅན་དུ་སྒྱུར་བའི་གོ་སྐབས་སྐྲུན་པ་དང་།  བོད་ཀྱི་ལས་འགུལ་དེ་བཞིན་རྒྱལ་སྤྱིའི་དོ་སྣང་དང་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པར་གྱོང་གུད་ཐེབས་སྲིད་པ་རེད།

དེར་བརྟེན།  དཀའ་རྙོག་དེར་གདོང་གཏད་པར་བཙན་བྱོལ་མགོ་ཁྲིད་ཚོར་གདམ་ཀའི་ལམ་གཉིས་ཡོད་དེ།  ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་ཕྱོགས་གང་སའི་བོད་མི་ཚོ་དང་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོེར་བའི་སྟོབས་ཤུགས་ཉམས་གསོ་བྱ་དགོས་བ་དེ་རེད།  འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་སྒྲུབ་ཚེ་ཐད་ཀར་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་གྱི་བོད་མི་གཞོན་སྐྱེས་ཚོའི་ཚེ་སྲོག་འབུལ་བར་སྐུལ་འདེད་བྱེད་པ་མཚོན།  ཡང་ན། རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་གྱི་བོད་མི་ཚོ་མུ་མཐུད་དྲག་གནོན་བྱེད་བཞིན་པ་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས།  ཡོངས་ཁྱབ་དང་མངོན་གསལ་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་གསོན་གནས་ཆེད་དུ་བོད་མི་ཚོའི་སོ་སོའི་ཚེ་སྲོག་ལ་གཅེས་སྤྲས་གནང་དགོས་བའི་འབོད་སྐུལ་དང་ལས་དོན་སྒྲུབ་དགོས། དུས་ད་ལྟའི་བར་བཙན་བྱོལ་གཞུང་གི་སྲིད་བློན་བློ་བཟང་སེང་གེ་ཡིས་དབུ་ཁྲིད་པའི་བཀའ་ཤག་གསར་བའི་ལམ་སྔ་མ་དེ་བདམས་ཡོད།

ཡིན་ནའང་བཙན་བྱོལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་དབུ་ཁྲིད་ཚོའི་ངེས་བར་ཏུ་ལམ་ཕྱི་མ་དེ་འདེམ་དགོས།  བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་བླ་ཆེན་གསུམ་གྱི་གྲས་རྒྱལ་བ་ཀརྨ་བ་ཡིས་རང་ལུས་མེ་བསྲེགས་མཚམས་འཇོག་དགོས་བའི་འབོད་སྐུལ་གནང་ཡོད་ལ།  ད་རུང་བླ་མ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོའི་སེམས་ཚབས་བརྗོད་ཡོད།  ང་ཚོའི་ད་རུང་ཏྰ་ལའི་བླ་མའི་དགོངས་འཆར་ལ་སྒུག་ཡོད་ལ།  ཁོང་གིས་ད་ལྟའི་ཆབ་སྲིད་དབུ་ཁྲིད་ཚོའི་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་སྲིད་ཇུས་འཛིན་བཞིན་པར་མོས་མཐུན་བྱ་ངེས་སམ།  ཡང་ན་བོད་མི་ཚོའི་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་གཏོང་བར་མཚམས་འཇོག་དགོས་བའི་འབོད་སྐུལ་གནང་ངེས་སམ།  གང་ལྟར་མི་ཡོད་ཚད་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་ཁོང་གིས་གསལ་བོ་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་ལ།  རྒྱ་ནག་གིས་དབུགས་ཆད་ལ་ཉེ་བའི་གྲྭ་བ་ཚོར་སྐྲག་གི་མེད་པར་གསོན་བཞིན་པའི་བོད་མི་ཚོར་སྐྲག་གི་ཡོད་པ་རེད། 

དབྱིན་ཇིའི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་(BBC)ཡིས་ ༢༠༡༡ ལོའི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༩ ཉིན་མགོ་བརྗོད་དུ་༼ བོད། སུ་ཡིས་མེ་རུ་སྒྲོན་གྱི་ཡོད་དམ།༽ ཞེས་བའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་སྤེལ་ཡོད་ལ། རྩོམ་ཡིག་དེར་རང་ལུས་མེ་བསྲེག་གི་དོན་རྐྱེན་ནི་སྔོན་ཆད་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ཞིག་ཡིན་པས།  བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་འདི་དག་ལ་དོན་ངོ་མའི་ཅི་ཞིག་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ། སུ་ཞིག་གིས་མེ་རུ་སྒྲོན་གྱི་ཡོད་དམ།  རྒྱ་ནག་གིས་ཕྱི་རྒྱལ་གསར་འགོད་པ་ཚོ་ས་ཁུལ་འདི་དག་ལ་འགྲོ་བར་བཀག་སྡོམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།  བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་མགོ་ཁྲིད་བློ་བཟང་སེང་གེ་ཡིས༼་རང་ལུས་མེ་སྲེག་མཁན་ཚོའི་མཐའ་འཇུག་གི་འབོད་སྒྲ་ནི་ཏྰ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཚེ་བརྟན་པར་ཤོག  ཏྰ་ལའི་བླ་མ་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་དགོས། བོད་ལ་རང་དབང་དགོས་ཅེས་བ་ཡིན་ལ། ཁོང་ཚོའི་རང་སྲོག་བློས་གཏོང་སྟེ་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ལ་དྲག་གནོད་བྱེད་བཞིན་པ་འཛམ་གླིང་ལ་བསྒྲག་བཞིན་ཡོད།  བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གིས་རང་ལུས་མེ་བསྲེགས་པར་སྐུལ་མ་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཅེས་བརྗོད།༽ ཏྰ་ལའི་བླ་མའི་ཉི་ཧོང་ནས་༼རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་རྩ་མེད་བཟོ་བཞིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་མི་ཚོ་ཐབས་ཟད་ཨུ་ཐུག་ནས་སྐྱོ་གར་དེ་བྱུང་བ་རེད་༽ཅེས་བརྗོད། རྒྱ་ནག་ཞིན་ཧ་གསར་ཁང་གིས་ཨ་ནེ་དཔལ་ལྡན་ཆོས་འཚོས་རང་ལུས་མེ་བསྲེགས་པའི་ཐད་བརྟག་དཔྱད་བྱས་རྗེས། དེ་ནི་ཏྰ་ལའི་རུ་ཚོགས་ཀྱིས་ཇུས་བཀོད་དང་སྐུལ་སློང་བྱས་པ་ཞིག་རེད་ལ། ཁོང་ཚོའི་ཁ་བྲལ་གྱི་དམིགས་ཡུལ་མངོན་ཏུ་གྱུར་ཆེད་འདས་ཟིན་པའི་ཟླ་ཤས་རིང་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་དོན་རྐྱེན་བསྟུན་མར་བཟོས་བ་རེད་ཅེས་བརྗོད། ཨ་རིའི་རྒྱལ་སྲིད་ལྷན་ཁང་གིས་༼ཨ་རིའི་ཡང་དང་བསྐྱར་ཏུ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ཐོག་འཛིན་པའི་སྲིད་ཇུས་ལ་བསྐྱར་ཞིབ་བྱེད་དགོས་བ་དང་།  མིག་སྔར་གྱི་སྲིད་ཇུས་དེ་ཡིས་ཛ་དྲག་གི་གནས་ཚུལ་བཟོ་བཞིན་པ་དང་། ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་འབྱུང་བཞིན་པ་རེད༽་ཅེས་བརྗོད། ཁ་འཛིང་འདི་དག་གི་ཁྲོད་གཏན་འཁེལ་བ་ཞིག་ནི་རང་ལུས་མེ་སྲེག་མཁན་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ཀྱིས་འགྱེལ་བཞིན་པ་དེ་རེད།

ཐེངས་དང་པོའི་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་དོན་རྐྱེན་དེ་ནི་ད་ལོ་ཕྱི་ཟླ་ ༣ པའི་ནང་བྱུང་བ་དང་།  རང་ལོ་ ༢༠ ཡིན་པའི་གྲ་བ་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་རང་ལུས་མེ་བསྲེགས་རྗེས།  རྒྱ་ནག་གིས་དྲག་ཆས་དམག་དཔུང་སྟོང་ཕྲག་འགའ་མངགས་ཏེ་དགོན་པ་མཐའ་བསྐོར་བ་དང་།  གྲ་བ་ཚོ་ལ་བཙན་གྱིས་རྒྱལ་གཅེས་ཆོས་གཅེས་ཀྱི་སློབ་གསོ་སྤྲད་པ་དང་།  གྲ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་དགོན་པ་ལས་ཕྱིར་འཕུད་བཏང་།  རྒྱ་ནག་གི་བྱེད་སྟངས་དེ་ཡིས་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་གཏོང་བ་མཚམས་འཇོག་ཐུབ་མེད་པར་བོད་མི་ཚོ་སྔར་ལས་ཐབས་ཟད་ཨུ་ཐུག་ཏུ་བཅུག  རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་པའི་དོན་རྐྱེན་ནི་བཙན་བྱོལ་གཞུང་གིས་ཇུས་བཀོད་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ།  ཡང་ན་བོད་མིའི་སེམས་ཀྱི་མི་འདོད་པ་མཚོན་གྱི་ཡོད་དམ།  རྒྱ་ནག་གིས་སྔོན་ཐོན་དང་ཡར་རྒྱས་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ལ་ཁྱེར་ཡོང་ཚུལ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ལ།  དྲག་གནོན་ལ་བརྟེན་ནས་ཛ་དྲག་གི་གནས་སྟངས་ཞི་འཇགས་ཡོང་བའི་རེ་བ་བཅང་གི་ཡོད།  ཡིན་ནའང་། གལ་སྲིད་ཐབས་ལམ་དེ་དོན་ཕན་མ་བྱུང་ཚེ་ཅི་ལྟར་བྱའམ།  ང་ཚོའི་ངེས་པར་འདྲི་དགོས་བའི་དྲི་བ་ནི་སུ་ཞིག་གིས་བོད་མེ་རུ་སྒྲོན་གྱི་ཡོད་པ་དེ་མིན་པར་ཅི་ལྟར་བྱེད་ཚེ་ད་བཟོད་ཆུ་དྲངས་ནས་མེ་གསོད་ཐུབ་ཅེས་བ་དེ་རེད།