བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བཙོན་ཟུར་དོན་འགྲུབ་དབང་ཆེན་ལགས་ལ་སྙིང་སྟོབས་གཟེངས་རྟགས་དང་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་བུད་མེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་པ་ལྕམ་ནེམ་ཁོ་ཨ་ལི་ལགས་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བུད་མེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གཟེངས་རྟགས་ཕུལ་སོང་།
དེ་རིང་ཕྱི་དྲོར་སུད་སིའི་ཇེ་ནི་ཝ་གྲོང་ཁྱེར་དུ། སྐབས་ ༡༡ པའི་ཇི་ནི་ཝའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་དམངས་གཙོའི་ལྷན་ཚོགས་(Geneva summit for human rights and democracy) ཀྱིས་གཟེངས་རྟགས་འབུལ་བའི་མཛད་སྒོ་ཞིག་ཚོགས་སོང་བ་དང་། མཛད་སྒོའི་ཐོག་འཇིགས་བྲལ་གློག་བརྙན་ཕབ་སྐྲུན་པ་དང་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བཙོན་ཟུར་དོན་འགྲུབ་དབང་ཆེན་ལགས་ཀྱིས། དཔའ་ངར་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་འཛམ་གླིང་གི་རང་དབང་དང་དམངས་གཙོ། ཀུབ་ཁྱབ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བཅས་སྲུང་སྐྱོབ་གནང་བར་ཆེ་བསྟོད་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ལོའི་སྙིང་སྟོབས་གཟེངས་རྟགས་(Courage Award)ཕུལ་སོང་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་སོ་མ་ལི་རྒྱལ་ཁབ་དུ་སྐྱེས་པའི་མོ་མཚན་གཅོད་གཏུབ་(Female Genital Mutilation)ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ལ་ངོ་རྒོལ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐབ་ལས་འགུལ་བ་ལྕམ་ནིམ་ཁོ་ཨ་ལི་(Nimco Ali)ལགས་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བུད་མེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གཟེངས་རྟགས་(International Women’s Rights Award)ཕུལ་སོང་།
འདི་གའི་གསར་འགོད་པས་དོན་འགྲུབ་དབང་ཆེན་ལགས་སུ་ཐེངས་འདིར་སྙིང་སྟོབས་གཟེངས་རྟགས་ཕུལ་བར་སེམས་ཚོར་ཅི་བྱུང་སོགས་དྲིས་པར་ཁོང་གིས། དེ་རིང་གི་གཟེངས་རྟགས་དེ་སྤྲད་པ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་བསམ་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་དུ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ནང་གི་བོད་མི་ཚོར་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་ཆོས་ལུགས་རང་དབང་གང་ཡང་སྤྲོད་ཀྱི་མེད་པ་དང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ད་ལྟ་བར་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་སྐྱག་རྫུན་རྐྱང་རྐྱང་བཤད་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། གཟེངས་རྟགས་ཕུལ་བ་དེས་ང་ཚོར་སྤོབས་པ་དང་སྙིང་སྟོབས་སྐྱེས་འོས་པ་ཞིག་དང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་བརྡ་ལན་གསལ་བོ་ཞིག་སྤྲད་ཡོད་པ་རེད་བསམ་ཡོད། ཅེས་བརྗོད་བྱུང་།
དེ་བཞིན་བུད་མེད་ཀྱི་གཟེངས་རྟགས་འཐོབ་མཁན་ནིམ་ཁོ་ཨ་ལི་ཡིས། ང་ལ་གཟེངས་རྟགས་འདི་སྤྲད་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང་། ང་ནི་འཛམ་གླིང་འདིའི་སྟེང་གི་མོ་མཚན་གཅོད་གཏུབ་དངོས་སུ་མྱོང་མཁན་གྱི་བུད་མེད་ས་ཡ་ ༢༠༠ ཁྲོད་ཀྱི་ཅིག་ཡིན། ད་ལྟའི་ཆར་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་ནང་བུད་མེད་ས་ཡ་ ༧༠ ཙམ་ལ་མོ་མཚན་གཅོད་གཏུབ་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པས། དེ་རིང་ང་སྡིངས་ཆ་འདིའི་ཐོག་ལངས་ཐུབ་པ་འདིས། ང་ཚོས་མོ་མཚན་གཅོད་གཏུབ་ཀྱི་ཉེན་ཁའི་ནང་ཡོད་པའི་བུད་མེད་དེ་དག་སྐྱོབ་ཐུབ་པ་དང་། ང་ཚོས་མཉམ་རུབ་ཀྱི་ཐོག་ནས་བུད་མེད་དེ་དག་གི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་བསྟན་ཡོད། ཅེས་དང་། མོ་མཚན་གཅོད་གཏུབ་ནི་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་གནད་དོན་ཞིག་མིན་པར་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པས། ངས་དེ་རིང་གཟེངས་རྟགས་འདི་དྭང་ལེན་བྱས་ཏེ་འཛམ་གླིག་གི་ཆེས་མཐོའི་མི་སྣ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་འཁྲིད་རྣམ་པས། ངའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མོ་མཚན་གཅོད་གཏུབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་ལས་གཞི་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་རོགས་འདེགས་གནང་རོགས་ཞུ། ཞེས་བརྗོད་སོང་ལ། ནིམ་ཁོ་ཨ་ལི་ལགས་ཀྱིས་མོ་མཚན་གཅོད་གཏུབ་ཀྱི་ཉེན་ཁའི་ནང་ཡོད་པའི་བུད་མེད་རྣམས་ལ་འབོད་སྒྲ་སྦྱིན་པ་དང་། བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་ལུས་སེམས་དང་། འཁྲིག་སྤྱོད། ཕྲུ་གུའི་སྐྱེས་འཕེལ་འཕྲོད་བསྟེན་བཅས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་གནང་བར་ཆེ་བསྟོད་དུ་ཕུལ་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག
དེ་རིང་གི་གཟེངས་རྟགས་འབུལ་བཞེས་ཀྱི་མཛད་སྒོའི་ཐོག ལྷོ་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་བྷུ་རུན་ཌི་ཡན་གྱི་དམངས་གཙོའི་ལས་འགུལ་བ་དང་སྙན་ངག་པ་ཀེ་ཊི་ནི་བ་བྷན་དྷི་(Ketty Nivyabandi) དང་། སོ་ཌིའི་ཆབ་སྲིད་བཙོན་པ་ར་དབྱིབ་བྷ་དྷ་ཝི་(Raif Badawi) ཀྱི་སྐུ་ཟླ་ཨེན་སབ་ཧའེ་དྷར་(Ensaf Haidar)། རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་བཙོན་ཟུར་ཡཱང་ཇཱན་ལེ་ (Yang Jianli)། ཝེ་ནེ་ཛུ་ལའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དང་བདེ་སྲུང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཛིན་ཌི་གོ་ཨ་རི་ཡ་(Diego Arria)། དེ་བཞིན་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཇཱོན་ཁར་ལོ་སི་གུ་ཊི་རེ་ཛི་(Juan Carlos Gutierrez) དང་། ཡུ་རོབ་ཀྱི་མཐའ་མཇུག་(The End of Europe) སོགས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་གྱི་དཔེ་དེབ་རྩོམ་པ་པོ་དང་གསར་འགོད་པ་ཇེམ་སི་ཀིར་ཆིག་(James Kirchick)། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལྟ་ཞིབ་ཚན་པའི་འགན་འཛིན་དང་ཨ་རིའི་རོ་མ་ནི་ཡའི་(Romania)ནང་གི་དོན་གཅོད་ཟུར་པ་ཨལ་ཧྥེ་རེཌ་མོ་སིས་(Alfred Moses)། ཝིཊ་ནམ་གྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་དང་བཙོན་ཟུར་ནཱ་གུ་ཡན་ཝན་དྷའེ་(Nguyen Van Dai)། སི་རི་ཡའི་གསར་འགོད་པ་ཨབ་དྷ་ལ་ཛིས་ཨ་ལམ་ཛ་(Abdalaziz Alhamza) ། གཞན་ཡང་། ཉེ་ཆར་ཊར་ཀི་གཞུང་གིས་འཛིན་བཟུང་བཀག་ཉར་བྱས་མྱོང་བའི་ཀར་ཌི་ཤི་མི་རིགས་ཀྱི་གསར་འགོད་པ་དང་ལས་འགུལ་བ་ནུར་ཁེན་བྷེ་སལ་(Nurcan Baysal) བཅས་ཀྱིས། སོ་སོའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་དམངས་གཙོའི་སྐོར་ནས་གཏམ་བཤད་སྤེལ་སོང་བ་དང་། དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་གི་ཆབ་སྲིད་བཙོན་པའི་པར་རིས་འགྲེམ་སྟོན་དང་། བདེན་པའི་འཐབ་རྩོད་པ་ཞེས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་བ་ ༢༥ ལྷག་གིས་ལག་བྲིས་བྱས་པའི་དམར་གསོད་དང་སྲོག་ཐོག་ཤོར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ ༦༤ ཡི་གསར་འགོད་པ་ ༡༩༠ ཡི་པར་རིས་འགྲེམ་སྟོན་བཅས་བྱས་ཡོད་འདུག
ལྷན་ཚོགས་དེས་ད་བར་ཨུ་རུ་སུའི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་པ་ཝ་ལ་དྷི་མིར་ཀཱ་ར་མུར་ཛ་(Vladimir Kara-Murza) དང་། ལོ་བཅུ་རིང་སོ་ཌིའི་བཙོན་ཁང་དུ་ཚུད་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ལས་འགུལ་བ་ར་དབྱིབ་བྷ་དྷ་ཝི་(Raif Badawi)། རྒྱ་ནག་གི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་དང་ཆབ་སྲིད་བཙོན་ཟུར་ཁྲན་ཀང་ཁྲིན་(Chen Guangchen) སོགས་ལ་སྙིང་སྟོབས་གཟེངས་རྟགས་དེ་ཕུལ་མྱོང་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཀོང་གོ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་དམག་འཁྲུག་བཙན་གཡེམ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་བུད་མེད་ལས་འགུལ་བ་ཇུ་ལི་ཨན་ལུ་སེང་གེ་(Julienne Lusenge) དང་། ཁ་ཆེ་དྲག་སྤྱོད་པའི་བཙན་གཡེམ་བྲན་གཡོག་ལས་ཐར་བའི་ཤི་རིན་(Shirin)། ཨི་རན་གྱི་གསར་འགོད་པ་དང་ལས་འགུལ་བ་མ་སི་ཨ་ལིན་ཇཌ་(Masih Alinejad) སོགས་བུད་མེད་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་པ་མང་པོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་བུད་མེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གཟེངས་རྟགས་ཕུལ་ཡོད་འདུག
ཇེ་ནི་ཝའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་དམངས་གཙོའི་ལྷན་ཚོགས་དེ་ནི། འཛམ་གླིང་གི་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཚོགས་སྡེ་ ༢༥ མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ལོར་གསར་དུ་མགོ་འཛུགས་བྱས་ཞིང་། ལྷན་ཚོགས་དེས་གཙོ་བོ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་འཁོར་ཚོགས་འདུ་ལ་དམིགས་ཏེ། བོད་དང་རྒྱ་ནག ཨ་རབ། ཨ་ཧྥེ་རི་ཁ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་ནང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་རྣམས་གླེང་སློང་གནང་བ་བརྒྱུད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྡིངས་ཆའི་ཐོག་དོ་སྣང་སླེབ་ཐབས་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཆབ་སྲིད་བཙོན་ཟུར་དང་དམངས་གཙོའི་ལས་འགུལ་བ་རྣམས་ལ་རང་གི་འབོད་སྒྲ་འདོན་པའི་སྡིངས་ཆ་སྐྲུན་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྡོག་རོལ་གཏོང་མཁན་གྱི་སྲིད་གཞུང་དག་ལ་རྒྱལ་སྤྱི་རང་བཞིན་གྱི་གནོན་ཤུགས་སྤྲོད་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འདུག
ད་ལྟའི་ཆར་ལྷན་ཚོགས་དེར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལྟ་ཞིབ་ཁང་(UN Watch)དང་། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལྷན་ཚོགས་(Human Right Foundation)། འཛམ་གླིང་ཡུ་གུར་ལྷན་ཚོགས་(World Uyghur Congress) དང་། སུད་སི་བོད་ཀྱི་བུད་མེད་ཚོགས་པ། གླེང་སྟེགས་ ༢༠༠༠ (Forum 2000)སོགས་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་ཁག་ ༢༨ ལྷག་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་མཐུན་འགྱུར་གནང་བཞིན་ཡོད་འདུག
གསར་འགོད་པ། པ་སངས་ཚེ་རིང་།
