ནོ་སྦེལ་ཚོང་རིག་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་གསལ་བསྒྲགས་བྱས།

དེ་རིང་ནོ་སྦེལ་གཟེངས་རྟགས་ཚོགས་ཆུང་གིས་སྐུ་ཞབས་ཨལ་ཧྥིར་ཌི་ནོ་སྦེལ་ (Alfred Nobel) མཆོག་གི་རྗེས་དྲན་དུ།  ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ ལོའི་ཚོང་རིག་གི་ནོ་སྦེལ་གཟེངས་རྟགས་དེ་ཨ་རིའི་མི་སེར་ཡིན་པའི་ཌེ་ཊི་ཌི་ཁཱར་ཌི་ (David Card) ལགས་ཀྱིས་ངལ་རྩོལ་བའི་དཔལ་འབྱོར་ལ་དངོས་ཐོག་མྱོང་འདྲིས་ཀྱི་ཞིབ་དཔྱད་བྱས་པའི་ (empirical contributions to labour economics) ངོས་འཛིན་འོག་ནོ་སྦེལ་ཚོང་རིག་གཟེངས་རྟགས་ཕྱེད་ཀ་ཐོབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་སྐུ་ཞབས་ཇོ་ཤཱའོ་ཨན་གྷི་རེ་ཊི་ (Joshua D. Angrist) ལགས་དང་སྐུ་ཞབས་གྷའེ་ཌའོ་ (Guido W. Imbens) ལགས་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་ཚོང་ལས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་གཞག་ལ་དཔྱད་པར་རམ་འདེགས་རྒྱ་ཆེ་ཞུས་པར་བརྟེན། ནོ་སྦེལ་ཚོང་རིག་གཟེངས་རྟགས་ཀྱི་ཕྱེད་ཀ་དེ་ཁོང་གཉིས་ལ་ཐོབ་ཡོད་པའི་གསལ་བསྒྲགས་གནང་སོང་།

དེ་ཡང་ནོ་སྦེལ་ཚོང་རིག་གཟེངས་རྟགས་ཕྱེད་ཀ་ཐོབ་མཁན་སྐུ་ཞབས་ཌེ་ཊི་ཌི་ཁཱར་ཌི་ (David Card) ལགས་དང་སྐུ་ཞབས་ (Joshua D. Angrist) ལགས། དེ་བཞིན་སྐུ་ཞབས་ (Guido W. Imbens) ལགས་བཅས་གསུམ་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཚོད་ལྟ་བྱས་པ་བརྒྱུད། གླ་འབབ་ཞན་པའི་ངལ་རྩོལ་བའི་འགྲོ་འོང་དང་གནས་ཡུལ་སྤོས་པར་གནོད་སྐྱོན་གང་འདྲ་བྱུང་གི་ཡོད་པའི་ཐོག་འཚོལ་ཞིབ་ཞུས་ཀྱིས། ངལ་རྩོལ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཐོག་ལ་ངེས་ཤེས་གསར་པ་ཐོབ་བཅུག་པ་དང་། ཁོང་ཚོའི་རང་བྱུང་གི་ཚོད་ལྟའི་འོག་ནས་ངལ་རྩོལ་བར་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་ཤུགས་རྐྱེན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་དཀའ་ངལ་འབྱུང་གི་ཡོད་པར་མཇུག་སྡོམ་བྱས་ཡོད་ཅིང་། རང་བྱུང་གི་ཚོད་ལྟའི་ཐབས་ལམ་དེ་ནི་། དངོས་ཐོག་མྱོང་འདྲིས་ཀྱི་གསར་བརྗེའི་ཉམས་ཞིབ་ཅིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཐབས་ལམ་གསར་པ་དེས་བྱ་གཞག་གཞན་དག་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་གཏོང་ཐུབ་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

ནོ་སྦེལ་ཚོང་རིག་གཟེངས་རྟགས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་གཙོ་པེ་ཊར་ (Peter Fredriksson) ལགས་ཀྱིས། སྐུ་ཞབས་ཁཱར་ཌི་ལགས་དང་སྐུ་ཞབས་ཨན་གྷི་རེ་ཊི (Angrist) ལགས། དེ་བཞིན་སྐུ་ཞབས་གྷའེ་ཌའོ་ལགས་བཅས་མི་གསུམ་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་གནད་འགག་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་དྲི་བ་དེ་དག་ལ་རང་བྱུང་གི་ཚོད་ལྟའི་ལམ་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཤིང་། རང་བྱུང་གི་ཚོད་ལྟ་ལ་ཤེས་ཡོན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཕྱུག་པོ་ཡོད་པ་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་ཚོའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཚུལ་དེས་སྤྱིར་བཏང་གི་གནད་འགག་ཆེ་བའི་དྲི་བ་དག་ལ་ལན་འདེབས་བྱེད་སྟངས་ཐད་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོན་ཡོད་པས། ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཁེ་ཕན་ཤུགས་ཆེན་བྱུང་བ་རེད། ཅེས་གསུངས་སོང་།

སྐུ་ཞབས་ཌེ་ཊི་ཌི་ཁཱར་ཌི་ལགས་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༦ ལོར་ཁེ་ན་ཊར་སྐྱེས་ཤིང་ད་ལྟ་དགུང་ལོ་ ༦༤ ཡིན་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༨ ལོར་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཐོག་ (Queens university) མཐོ་སློབ་ནས་རིག་གནས་རབ་འབྱམས་པ་ཐོན་པ་རེད་འདུག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༨ ལོར་པི་རིན་ས་ཊོན་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་ནས་ (Princeton University ) ཚོང་རིག་ཐོག་འབུམ་རམས་པ་ཐོན་འདུག  ཨ་རིའི་(University of Chicago Graduate School of Business) མཐོ་སློབ་ནས་སློབ་དཔོན་གཞོན་པའི་ལས་གནས་གཉེར་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ནས་ ༢༠༠༥ ལོའི་བར་ཨ་རིའི་ཚོང་དོན་བསྐྱར་ཞིབ་ (The American Economic Review) ཞེས་པའི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་གཞོན་པའི་ལས་གནས་གཉེར། ད་དུང་འདི་ལོར་ཁོང་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚན་རིག་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མིར་བདམས་ཐོན་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ ལོའི་ནོ་སྦེལ་ཚོང་རིག་གཟེངས་རྟགས་ཀྱང་ཐོབ་ཡོད་པ་རེད།

སྐུ་ཞབས་ཇོ་ཤཱའོ་ཨན་གྷི་རེ་ཊི་ལགས་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལོར་ཨ་རིའི་མངའ་སྡེ་ཀོ་ལུམ་བྷ་སི་  (Columbus ) ཁུལ་དུ་སྐྱེས་ཤིང་ད་ལྟའི་ཆར་དགུང་ལོ་ ༦༡ ཡིན་པ་རེད། ཁོང་གིས་པི་རིན་སི་ཊོན་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ (Princeton University) ནས་ཉེ་བའི་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པ་དང་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པ་ཐོན་ཡོད་འདུག  ཧ་ཝར་ཌི (Haward) གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སློབ་དཔོན་གཞོན་པའི་ལས་གནས་གཉེར། འདི་ལོར་ནོ་སྦེལ་ཚོང་རིག་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་གྲས་ཡིན་པ་རེད།

སྐུ་ཞབས་གྷའེ་ཌའོ་ (Guido W. Imbens) ལགས་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༣ ལོར་ནི་ཐར་ལན་ཌི་རུ་སྐྱེས་ཤིང་ད་ལྟ་དགུང་ལོ་ ༥༨ ཡིན་པ་རེད། ཁོང་ནི་ནི་ཐར་ལན་ཌིའི་ཨ་རི་བ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། ད་དུང་རོ་ཊར་ཌམ་(Erasmus University Rotterdam) གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལོར་བྷིར་ཝོན་  (Brown University) གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་ནས་འབུམ་རམས་པའི་བསླབ་པ་མཐར་སོན་འདུག  ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལོ་ནས་བཟུང་ཁོང་གིས་ (Stanford Graduate School of Business) རུ་སློབ་དཔོན་གྱི་ལས་གནས་གཉེར། འདི་ལོར་ནོ་སྦེལ་ཚོང་རིག་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་ཡོད་པ་རེད།

གསར་འགོད་པ། དཔལ་ལྡན། བསྟན་འཛིན་ཕུར་བུ།