དེབ་ཐེར་ནག་པོ།-གྷོལ་ཌི་སི་ཐེན་དང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་མེད་པར་བཟོ་བ། ཆ་དང་པོ། ༼༣༽
(www.jamyangnorbu.com)
འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུས་བརྩམས།
དགེ་འདུན་རབ་གསལ་གྱིས་བསྒྱུར
དམག་འཁྲུག་ཆད་ལྷག
ང་ཚོས་གྷོལ་ཌི་སི་ཐེན་གྱིས་ཁྱད་མཚར་པོའི་ཐོག་ནས་བོད་ཤར་ཕྱོགས་སུ་བྱུང་བའི་བོད་དམག་གི་རྒྱལ་ཁ་ཆེན་པོ་དེ་རྗོད་དུམ་གཅིག་གིས་བསྐྱུར་ཡོད་པ་ཤེས་དུས། “མི་སེར་གྱི་དམག་འཁྲུག་ཆུང་ཆུང་ཞིག་”ལ་ཤོག་ངོས་ཁྱད་མཚར་དྲུག་ཅུ་བཀོད་པ་དེ་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཆ་མ་ཡ་ཏོ་ཞིག་རེད། ༡༩༡༧-༡༩༡༨ བར་གྱི་དམག་འཁྲུག་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ནང་གི་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། ༧རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་དེང་རབས་དམག་མིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལམ་ལྷོང་དེས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་བླ་མེད་ཅིག་འཁྱེར་ཡོད་པ་རེད། ཧ་ལམ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ཙམ་གྱི་དུས་ཡུན་ནང་ཐོག་དང་པོར་བོད་དམག་གིས་རྒྱལ་ཕམ་གསལ་པོའི་ཐོག་ནས་བཙན་འཛུལ་རྒྱ་དམག་ཕམ་པར་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དམག་འཁྲུག་དེ་ནི་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་དང་ཐ་ན་སྐབས་རེར་ཅི་བྱ་གཏོལ་བྲལ་དུའང་གྱུར་ཡོད་པ་ནི་དམག་འཁྲུག་འདིའི་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་དམག་སྤྱི་མདའ་དཔོན་ཕུ་ལུང་བ་དང་། མདའ་དཔོན་སྦྱིན་པ། མདའ་དཔོན་བཀྲས་གླིང་གསུམ་དམག་འཁྲུག་གནང་རྐྱེན་འདས་སུ་སོང་ཡོད་པའི་དངོས་ཡོད་འདིས་དཔོག་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། དེ་འདྲའི་ཞིབ་བསྡུར་ནི་གླེན་རྟགས་ཤིག་ཡིན་སྲིད་པ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཨ་མི་རི་ཀའི་ཤེས་ཡོན་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་དང་། ༡༩༡༧-༡༩༡༨ ཀྱི་དམག་འཁྲུག་དེ་ལ་སྣོན་འཕྲི་བྱེད་པ་འདམ་ཡོང་བ་དེ་ལ། འདིར་ཨ་རིའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ནང་དུ་རྙོག་འཛིང་འདི་གཉིས་འབུར་ཐོན་དུ་བྱེད་ཆེད་ ཨ་མི་རི་ཀའི་དམག་སྤྱི་ག་ཚོད་ཅིག་ཨི་རཱག་དང་ཡང་ན་ཝི་ཊི་ནཱམ་གྱི་ནང་དུ་བསད་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་སུས་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་འདྲི་སྲིད་པ་རེད།
སྲོག་སྐྱོན་བྱུང་བའི་གྲངས་འབོར་ཏག་ཏག་དེ་མི་ཐོབ་མོད་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ངོས་ནས་མཐོན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཚོད་འདུག དབྱིན་ཇིའི་དམག་འཁྲུག་སྐོར་གྱི་ཚིག་ཐོ་ཞིག་ཏུ་ཆབ་མདོའི་དམག་འཁྲུག་སྐབས་དེར་རྒྱ་དམག་སྟོང་སྐོར་གྱི་དམག་སྒར་གྱི་ཕྱེད་ལས་མང་བ་ཞིག་ཤི་བ་བཤད་ཡོད་པ་རེད་ལ། ཆབ་མདོའི་དམག་འཁྲུག་དེ་ནི་དམག་འཁྲུག་འདིའི་སྐབས་སུ་གདོང་གཏུགས་མང་པོ་བྱུང་བའི་གྲས་ཀྱི་གཅིག་རང་གཅིག་རེད། ཞྭ་སྒབ་པས་ཆབ་མདོའི་ཡར་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་དམག་འཁྲུག་གི་སྐོར་ལ། “ཟླ་བ་མང་པོའི་རིང་གི་འཇིགས་ངར་གྱི་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བོད་དམག་གིས་རོང་པོ་རྒྱལ་རབས་ཐང་དང་། ཁྱུང་པོ་གསེར་རྩ། ཁྱུང་པོ་སྟེང་ཆེན། རི་བོ་ཆེ། ལྕགས་ཟམ་ཁ། ཐོག་འབྲུ་གུ་དགོན། ཚ་བ་དཔའ་ཤོད། ལ་དགོན་གཉེན་གྲྭ། ལམ་མདའ་བཅས་ཚུར་ལེན་བྱས་པ་རེད།”ཅེས་བྲིས་འདུག ཞྭ་སྒབ་པས་ང་ཚོར་བཤད་དོན་ལ། ཆབ་མདོ་ཤོར་བའི་རྗེས་དེ་ལ་ བཀའ་བློན་བླ་མས་རང་གི་དམག་མི་རྣམས་ངལ་གསོ་ཅུང་ཙམ་བྱེད་བཅུག་རྗེས། སྨར་ཁམས་དང་བྲག་གཡབ། ས་ངན། གོ་འཇོ། སྡེ་དགེ་བཅས་སུ་དམག་འཁྲུག་ཆེད་མདུན་བསྐྱོད་བྱས་པ་རེད་ལ། དེ་ཚོ་ཚང་མ་ “བཅིངས་བཀྲོལ་” བྱས་པ་རེད།
1རི་བོ་ཆེར་ཁམས་དམག་རྣམས་རང་གིས་འཕྲོག་པའི་མེ་སྒྱོགས་ལྷན་དུ།
ད་དུང་ས་གནས་ཀྱི་ཁམས་པ་རྙོག་འཛིང་འདིའི་ནང་བསད་པ་རྣམས་ལ་ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་བསམ་ཞིབ་བྱེད་དགོས། ལོ་གཞོན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་པ་ཀེ་ དོན་གྲུབ་༼ཁོང་ ༡༩༩༥ ལོར་དུས་མིན་འཆི་སྐྱོན་བྱུང་བ་དེས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཁོང་གི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དེའི་པོད་གསུམ་གྱི་གཅིག་ལས་མ་ཐོབ་པར་ལུས།༽ཀྱིས་བྲིས་དོན། “སྨར་ཁམས་དང་བྲག་གཡབ། ས་ངན། གོང་འཇོ། སྡེ་དགེ་སོགས་ཀྱི་བོད་མི་ཚོ་ལ་གནོན་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་ནསས་ཡུན་སྒུག་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་བཙན་འཛུལ་བ་ལ་གྱེན་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་བརྩམས་པ་རེད། མཚོན་ཆའི་སྤུས་ཀ་ཞན་པ་དང་གོ་སྒྲིག་ལེགས་པོ་མེད་ཙང་ཁོང་ཚོ་ལ་ཕམ་ཉེས་ཆེན་པོ་ཕོག་པ་རེད། ཅང་མ་འགོར་བར་བཀའ་བློན་བླ་མ་བྱམས་པ་བསྟན་དར་༼མདོ་སྤྱི་༽གྱིས་ཁོང་ཚོར་རོགས་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞིང་བཅིངས་འགྲོལ་བྱས་ནས་ས་གནས་དེ་ཚོ་ཚང་མ་ཚུར་བླངས་པ་རེད།”༼༤༽ སྤྱི་ཡོངས་ནས་གལ་སྲིད་ཁམས་པའི་ཚེ་སྲོག་ཤོར་བའི་༼མི་སེར་དང་དམག་མི་ཚང་མ་༽གྲངས་དེ་བརྩིས་པ་ཡིན་ན་ང་ཚོས་མ་མཐའ་ལ་ཡང་སྟོང་ཕྲག་འགའ་ཞིག་ལ་སྲོག་སྐྱོན་དང་རྨས་སྐྱོན་བྱུང་བ་ཞིག་བཤད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།
རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་བོད་དམག་ནི་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་དར་རྩེ་མདོ་ལ་བསྐྱོད་པ་དང་། དེ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཞི་ཁང་ཟེར་བའི་ཞིང་ཆེན་གསར་པ་དེའི་རྒྱལ་ས་ལ་བསྐྱོད་བཞིན་ཡོད་སྐབས་དེར། རྒྱ་མིས་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ལ་བར་འདུམ་ཡོང་བའི་སྐུལ་མ་ཞུས་པ་རེད། དར་རྩེ་མདོ་དང་འབའ་ཐང་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་མིའི་ལས་བྱ་དང་ཚོང་ལས་བྱེད་མཁན་ཚོ་ནི་ “ཧ་ཅང་འཇིགས་དངངས་ཀྱི་འོག་”དང་ “རང་གི་མགོ་འཁྲིད་བོར་བ་”ཞིག་ཆགས་མོད། ས་གནས་བོད་མི་ཚོས་ནི་བསམ་ཤེས་ཐུབ་པ་ཞིག་གི་ངོས་ནས་དགའ་སྟོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། པེ་ཀིང་དུ་ཡོད་པའི་དབྱིན་ཇིའི་གོང་མའི་སྐུ་ཚབ་ལས་བྱ་ ཨེ་རིག་ ཐའི་ཆ་མཱན་ (Eric Teichman) ཆབ་མདོ་ལ་བཏང་ཞིང་། དེར་མདོ་སྤྱི་དང་ལྷན་དུ་གྲོས་མོལ་མང་པོ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་མཐའ་མ་དེར་རོང་བ་རྩ་ཞེས་པར་གྲོས་མཐུན་ཞིག་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་པ་རེད། བོད་མི་ཚོས་ཆབ་མདོ་དང་བྲག་གཡབ། སྨར་ཁམས་བཅས་སུ་ཚུར་བླངས་པའི་ས་ཆ་རྣམས་རང་གནས་སུ་བཞག་པ་རེད་ལ། ལི་ཐང་དང་འབའ་ཐང་། ཉག་རོང་བཅས་རྒྱ་ནག་གི་དབང་འོག་ཏུ་ལུས་པ་རེད། བོད་མི་ཚོ་ལ་ནི་རྒྱའི་ལག་འོག་ཏུ་ཤོར་བའི་དར་རྩེ་མདོ་དང་དེ་བཞིན་ལོ་རྒྱུས་དང་མི་རིགས་ཀྱི་ཆ་ནས་བོད་དང་བོད་ཁོངས་ཡིན་པའི་ས་ཆ་གཞན་རྣམས་ཚུར་ལེན་ཐུབ་པའི་སྤོབས་པ་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་དབྱིན་ཇིས་བོད་ལ་མདེལ་རྫས་ཚོང་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་གི་ཉེན་བརྡ་སླེབས་ནས་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་འགོད་རྒྱུར་གནོན་ཤུགས་སླེབས་པ་ཞིག་ཚོར་བ་རེད།
གང་ལྟར་ རྒྱལ་ཁ་འདི་ནི་ཐ་ན་བོད་མི་ཚོའི་འདོད་པ་ཚིམ་པའི་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་མིན་པའི་དབང་དུ་བཏང་ན་ཡང་། གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་ཁས་མི་ལེན་ཐབས་མེད་རེད་ལ། སྦྱོང་བརྡར་ཐོབ་པའི་བོད་དམག་ཚོར་རང་གི་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་རྒྱའི་བཙན་འཛུལ་འགོག་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པའི་རྟགས་མཚན་གསལ་པོ་ཞིག་རེད། འདི་དང་མཉམ་དུ་ ༡༩༡༢ ལོའི་རྒྱལ་ཁ་དེས། བོད་མིས་རང་བཙན་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པའམ་འདོད་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དངོས་ཡོད་ཀྱི་ཐོག་ནས་བོད་རང་བཙན་ཡིན་པའི་ལྟ་ཚུལ་འདི་བོད་པ་རང་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ནང་དུ་སླེབས་རྒྱུ་ལ་དགོས་ངེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་དཔང་དང་རང་འགན་རང་གིས་ལེན་པའི་ཚོར་བ་ཞིག་སྤྲད་ཡོད་པ་རེད། ༡༩༣༢ ལོར་བོད་དམག་ལ་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕམ་ཁ་དེ་བྱུང་ནས་སྡེ་དགེའི་ཤར་ངོས་ཕྱེད་ཀ་ཤོར་ན་ཡང་། ༡༩༡༨ ལོའི་རྒྱལ་ཁའི་བདེན་པ་འདིས་ ༡༩༥༠ ལོའི་ནང་རྒྱ་མི་དམར་ཤོག་གི་བཙན་འཛུལ་མ་ཡོང་བར་དུ་ཁམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཆེན་པོ་ཞིག་རང་གི་དབང་འོག་ཏུ་སྡོད་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།
འདི་ནི་དམག་ཤུགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁ་ཙམ་ཞིག་མིན་པར་བོད་ཀྱི་མགོ་འཁྲིད་པའི་སྤུས་ཀ་དེས་ཀྱང་ཁམས་པ་ཚོ་ལ་སེམས་འགུལ་ཐེབས་ཤིང་ཁོང་ཚོའི་རྒྱལ་ཞེན་དེ་བཀུག་ཡོད་པ་འདྲ། བྱམས་པ་བསྟན་དར་ཁོང་སྒེར་ངོས་ནས་ས་མཚམས་རྣམས་སུ་གུས་བཀུར་ཡོང་བ་ཞིག་བཟོས་པ་རེད། ཐའི་ཆ་མཱན་གྱིས་བཤད་དོན་ལ། ཁོང་གི་བཀའ་རྒྱ་ནི་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་༼ཐ་ན་རྒྱའི་དབང་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་ས་ཁུལ་ཚུན་ནས་༽དྲི་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པར་བརྩི་བཀུར་བྱེད་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་འདུག དམག་སྤྱི་གཞན་པ་མང་ཆེ་བས་ཀྱང་རང་གི་དམག་དཔུང་དང་ཁམས་པའི་དམག་རྣམས་གཡུལ་སར་དྲངས་སྐབས་ཧ་ལས་པའི་སྙིང་སྟོབས་དང་ཤ་ཞེན་གྱི་ཐོག་ནས་ཞུགས་ཡོད་པ་འདྲ། ལྷ་ས་ནས་ཡོང་བའི་དམག་སྤྱི་ཞིག་ནི་དུས་ད་ལྟ་ཡང་ཁམས་པའི་གླུ་གཞས་ནང་བསྟོད་བསྔགས་འདི་ལྟར་བྱེད་པ་རེད།
རུ་དཔོན་ཨ་གཉེན་ཟླ་བ༎ གླིང་གི་དཔའ་རྟུལ་འདྲ་བ༎
མེ་མདའ་སི་སི་ལེན་དུས༎ ནམ་མཁའི་ཐོག་དང་འདྲ་བ༎
ཐའི་ཆ་མཱན་གྱིས་ད་དུང་ང་ཚོར་བརྗོད་དོན་ལ། ཁོ་དང་ཐུག་པའི་བོད་ཀྱི་དམག་སྤྱི་རྣམས་ནི་སློབ་སྦྱོང་ཡོད་པ་དང་དཔག་ཚོད་ཀྱིས་དེང་རབས་ཀྱི་མི་སྣ་ཡིན་པ་ “ཁོང་ཚོའི་མང་པོ་ཞིག་ནི་རྒྱ་གར་ལ་འགྲོ་མྱོང་བ་དང་། པར་ཆས་དང་རྒྱང་ཤེལ་འཁྱེར་ཞིང་། འཁྱེར་ཆོག་གི་གདན་ཁྲིའི་སྟེང་ཉལ་ལ། སྐབས་མང་པོར་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྱོན་ཆས་གྱོན་གི་འདུག སི་ཁྲོན་གྱི་དཔོན་པོ་ཚོ་ལ་ཆ་བཞག་ན་རང་གི་ཞིང་ཆེན་གྱི་ས་མཚམས་བརྒལ་ནས་འཛམ་གླིང་གི་སྐོར་ལ་ཅི་ཡང་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག” ཅེས་བརྗོད་འདུག ཐའི་ཆ་མཱན་གྱིས་ད་དུང་རྒྱ་མི་ལ་མེད་པའི་བོད་མིའི་ཅུང་ཡར་ཐོན་གྱི་རྣམ་པ་གཞན་ཞིག་མཐོང་འདུག
“ཆབ་མདོ་རུ་བོད་མི་ཚོ་ཏན་ཏན་སྤྱོད་པ་བཙུན་པར་བསྡད་པ་རེད། རྒྱ་མིའི་བཙོན་པ་ཚོར་མིའི་འདུ་ཤེས་དང་བྱམས་བརྩེའི་ངང་ལྟ་སྐྱོང་བྱས་བྱུང་། ་་་ དེར་ཡོད་པའི་རྒྱ་མིའི་མི་སེར་ཚོས་ཀྱང་རང་གི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ཚོང་ཟོག་འཁྱེར་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ནང་རང་དབང་གིས་འགྲོ་བསྐྱོད་བྱེད་ཅིང་། ཁོ་ཚོའི་དཔུང་བའི་ཐོག་འཛིན་བྱང་རེ་ཡོད་པ་དེས་ནི་ཁོ་པ་ཚོས་བོད་ཀྱི་ལས་ཁུངས་སུ་ཐོ་བརྒྱབ་ཟིན་པ་སྟོན་གྱི་ཡོད་པ་རེད།”
2 མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་བླ་མ་བྱམས་པ་བསྟན་དར།
དོན་དངོས་སུ། བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁ་འདིའི་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་བོད་གཞུང་གིས་ཆབ་མདོར་བཙུགས་པའི་ཡར་ཐོན་ཅན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་། འཛིན་སྐྱོང་དེ་ཡང་མ་མཐར་ཡང་མདོ་སྤྱི་ལམ་ལྷོང་ཅན་གཉིས་ཀྱི་རིང་ལ་ནུས་པ་ཐོན་པ་བྱུང་བ་བཅས་ཀྱིས་ཁམས་པ་ཚོ་ནི་ལྷ་ས་ལ་དགའ་ཞེན་ཡོང་བ་དེ་འགན་ལེན་བྱས་པ་རེད། བྱམས་པ་བསྟན་དར་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་འདིའི་ཆབ་སྲིད་ཁ་ཕྱོགས་ནི་གཅིག་བྱས་ན་རྒྱལ་ཁ་འདིའི་རྗེས་སུ་བརྐོས་པའི་གཞུང་གི་ཐམ་ག་གསར་པ་དེས་འཇལ་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། ཁོང་གི་མིང་བྱམས་པ་བསྟན་དར་ཞེས་པ་དེ་ཐམ་ག་གསར་པའི་ངོ་ཡིག་ཏུ་བཀོད་ཡོད་དེ། “རྒྱལ་ཁབ་བྱམས་པས་སྐྱོང་། བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བའི་ཐམ་ག་”ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།
ཕྱིས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་པ་རྣམས་ནི་འཇོན་ནུས་མེད་པ་དང་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ཡང་། ཁམས་པའི་དགའ་ཞེན་དང་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་དྲིན་གཟོའི་ལྷག་འཕྲོ་དེ་གུང་ཁྲན་གྱིས་བཙན་འཛུལ་མ་བྱས་བར་དུ་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་འདྲ། དཔེར་ན། ༡༩༥༠ ལོའི་ཟླ་བཅུ་པའི་ནང་ཁམས་པའི་དམག་དཔུང་གིས་གཞུང་དམག་གི་སྡེ་ཚན་ཁག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཁོར་ཡུག་དེའི་ནང་དཔའ་སྟོབས་ཆེན་པོས་རང་གི་ལས་འགན་བླངས་ཡོད་པ་རེད།༼༥༽ ཁམས་པའི་འགོ་གཙོ་མཁན་ཆེན་ཟླ་བ་ལགས་ཀྱིས་ཆབ་མདོ་རུ་ཁམས་པའི་དམག་དཔུང་སྟོབས་ཆེན་ཞིག་འཛུགས་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་ནན་མོ་བྱས་ཡོད་པ་རེད་ལ། ཁོང་གི་གལ་ཆེའི་མཛད་འགན་དེ་གཞུང་འབྲེལ་གྱིས་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ཆབ་མདོར་ཡོད་པའི་བོད་གཞུང་གི་རླུང་འཕྲིན་ལས་བྱ་ རོ་བྷར་ཌི་ ཧྥོར་ཌི་ (Robert Ford) ཡིས། “མདོ་སྤྱི་ཕུད་ལྷ་སའི་ལས་བྱ་ཚང་མའི་སྒང་ལ་ཁོང་གི་དབང་ཤུགས་ཡོད་པ་རེད།”ཅེས་བཤད་པ་རེད། “ཆབ་མདོའི་ཨ་མྱེས་རྒན་པོ་”ཞེས་ཧྥོར་ཌི་ཡིས་བཤད་པ་ལྟར་ཁོང་ནི་ ༡༩༡༨ ལོར་བྱམས་པ་བསྟན་དར་གྱི་འོག་ཏུ་ཁྱད་ཐོན་གྱིས་ཞབས་ཞུ་ཞུ་མཁན་གྱི་ཁམས་པ་དཔོན་རིགས་འཚོ་གཞེས་གྲས་ཀྱི་གཅིག་རེད། ཡིན་ན་ཡང་། གྷོལ་ཌི་སི་ཐེན་གྱིས་ཁོའི་དེབ་ཀྱི་མཇུག་ཏུ་ ༡༩༥༠ ལོའི་བཙན་འཛུལ་སྐོར་འཆད་པའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་གལ་ཆེན་གྱི་མི་སྣ་འདིའི་མིང་འདོན་བྱས་མེད་པ་རེད།
བོད་མི་ཚོས་དམག་དོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ལ་དེ་དག་བྱུང་བའི་ལོ་ཁམས་ཀྱིས་བརྩི་སྲོལ་ཡོད་པ་རེད། དབྱིན་ཇིའི་བཙན་འཛུལ་ལ་ཤིང་འབྲུག་དམག་ཅེས་འབོད། ༡༩༡༢ ལོའི་མན་ཇུའི་དམག་མི་མཐར་སྐྲོད་བྱས་པ་ལ་ཆུ་བྱི་རྒྱ་དམག་ཟེར། ཡིན་ན་ཡང་ཁམས་པ་ཚོས་ ༡༩༡༨ ལོའི་རྒྱལ་ཁ་དེ་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་གི་འཁོར་མཚམས་ཞིག་ཡིན་པར་བསམས་ཡོད་ལས་ཆེ་ལ། དེ་ལ་ཁོང་ཚོས་ཆེ་བསྟོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ བསྐལ་པ་ས་རྟ་ཞེས་འབོད་པ་རེད། འདི་ནི་དམག་འཁྲུག་ཙམ་མིན་པར་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཞིན་གྱི་བཅིངས་འགྲོལ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།
གྷོལ་ཌི་སི་ཐེན་གྱིས་དམག་འཁྲུག་འདི་བྲིས་ཡོད་མེད་སྐོར་ལ་སྐད་ཆ་བཤད་སྐབས། དབྱིན་བོད་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གྱི་རྒྱལ་རབས་མཁས་པ་ ཨ་ལེས་ཊ་ཨེར་ ལེམ་བི་ (Alastair Lamb) ཡིས། “འདི་ནི་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོའི་གནས་ཚུལ་གཡུགས་ནས་དེང་རབས་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་པ་དང་འདྲ་བ་ཞིག་རེད་ཅེས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་རེད། ༼༦༽ གྷོལ་ཌི་སི་ཐེན་གྱི་དེབ་འདིའི་ཁྱད་མཚར་བའི་ཁྱད་ཆོས་གཅིག་ནི། ཧ་ལས་པའི་གནས་ཚུལ་གྱི་གྲངས་འབོར་མང་པོ་ཞིག་བསྡུས་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར། གང་ལྟར་འདིས་དོན་གནད་རྣམས་ལྷ་སའི་ནང་གི་གཞུང་འཛིན་གྲལ་རིམ་ཉུང་བའི་སྐོར་ཁག་གི་ལྐུགས་ལས་ཤིག་གི་ནང་དུ་བསྡུ་བའི་ཞབས་འདེགས་ཉག་གཅིག་སྒྲུབ་པ་རེད།
