ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ཆུང་། ཟླ་བ་ཚེ་རིང་།

ལེའུ་བཅུ་བདུན་དང་ཤོག་ངོས་ཉིས་བརྒྱ་བཞི་ལས་མེད་པའི་ཨེ་ལོ་ཌིའི་བོད་དེབ་འདི་ཧྥ་རན་སིའི་ནང་གྲགས་ཆེ་བའི་བོད་དེབ་རྙིང་བ་སྟེ། དུས་རབས་སྔོན་མའི་ནང་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་ « Voyage d’une Parisienne à Lhassa » ༼ཕ་རི་སིའི་བུ་མོ་ཞིག་གི་ལྷ་སའི་འགྲུལ་བཞུད། ༽ དང་། « Hanter d’étrange pays de là-haut »༼འཛམ་གླིང་ཡང་རྩེའི་རྒྱལ་ཁབ། ༽ སོགས་དང་བསྡུར་ན་བེམ་པོ་དང་། དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་སོགས་ཕྱོགས་གང་ཐད་ནས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡིན། ཡིན་ནའང་སྐད་ཡིག་གཅིག་གི་ནང་ཐོན་པའི་བོད་དེབ་ཆེ་ཆུང་འདི་དག་ལ་ལས་དབང་གི་ཆ་འདྲ་ས་མང་ལ། ལས་བསྐལ་གྱི་མྱོང་བ་མི་འདྲ་ས་ཡང་མང་། ཕ་རི་སིའི་བུ་མོ་ལོ་གཞོན་གཉིས་རང་ཉིད་འཚོ་བའི་དུས་རབས་ནང་རང་འགུལ་དང་ཁེར་རྐྱང་གིས་བོད་ནང་འཛུལ་བ་ནི་ཆ་འདྲ་ས་དང་པོ་དེ་ཡིན་ཞིང་། བོད་ནང་རང་རང་གིས་གང་མཐོང་ཤིང་ཐོས་པ་རྣམས་ཕྱིར་རང་ཡུལ་དུ་འཁོར་རྗེས་དེབ་ཏུ་དཔར་བཏབས་པ་ཡང་ཆ་འདྲ་ས་ཞིག་ཡིན། དུས་རབས་གཅིག་གཉིས་ཤིག་གི་བར་སྟོང་ཡོད་པའི་དེབ་གཉིས་པོ་དེ་ Gallimard དཔར་བསྐྲུན་ཁང་སྟེ། དཔར་ཁང་གཅིག་གིས་དཔར་དུ་བསྐྲུན་པའང་ལས་དབང་གི་ཆ་འདྲ་ས་གཅིག་ཅི་ལ་མིན། འོ་རེད། ཆ་མི་འདྲ་ས་ཡང་གཙོ་བོ་གསུམ་འདུག གཅིག་བོད་ནང་ཆེས་བདེ་འཇགས་དང་སྟབས་བདེའི་ངང་འཛུལ་ཡོད་ལ། གཅིག་ཤོས་བོད་ནང་ཆེས་ཉེན་ཁ་དང་དཀའ་སྡུག་གིས་འཛུལ་ཡོད། གཅིག་གིས་མཐོང་བའི་བོད་ནི་ཆེས་རང་དབང་དང་བག་ཕེབས་ཀྱི་ངང་གནས་པའི་དུས་རབས་སྔོན་མའི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་མཐོང་བའི་བོད་ནི་ཆེས་དངངས་སྐྲག་དང་འཇིགས་སྣང་། དོགས་པ། ཁོང་ཁྲོ། མནར་གཅོད། སྡུག་སྦྱོང་སོགས་ཀྱི་འོག་གནས་པའི་གཞན་འོག་གི་ཡུལ་ལུང་ཞིག་ཡིན། གཅིག་གིས་ཆེས་རང་དབང་གིས་མི་ཚེའི་ཕྱེད་ཀ་བོད་ནང་དུ་བསྐྱལ་ཐོག ཆོས་ལུགས་ཉམས་ལེན་གྱིས་རྩ་རླུང་སྒོམ་ནས་ནམ་མཁར་འཕགས་མྱོང་ལ། མི་ཚེ་རང་དབང་བེད་སྤྱད་ནས་ཆང་སའང་བརྒྱབ་མྱོང་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཅིག་ཤོས་ནི་དུས་ཡུན་ཐུང་ཐུང་ཞིག་གི་ནང་བོད་ནང་འཛུལ་ཐེངས་གསུམ་དང་ཕྱིར་འབུད་བྱེད་ཐེངས་གསུམ་བྱས་ཡོད། མདོར་བསྡུས་ན་འདི་དག་ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་དུ་བཞག་ཆོག

ལོ་མང་སྔོན་ནས་ཕྱི་མི་ལ་དམ་དྲག་ཆེ་ནའང་དུས་རྒྱུན་བོད་ནང་རྐང་ཟུག་ཡོད་མཁན་མང་ཤོས་ནི་བོད་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་གྱི་མགོ་སེར་ཚོ་ཡིན། ཁོང་རྣམ་པས་བོད་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་གནང་ནས་ཕྱག་རྗེས་བཞག་དང་འཇོག་གིན་ཡོད་ལ། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་བོད་ལ་བརྟེན་ནས་ཞལ་ལག་མཉེས་པོ་ཡང་བཞེས་དང་བཞེས་བཞིན་པ་རེད། ༼ ང་རང་བོད་པ་ཡིན། ༽ཞེས་པ་འདི་ཁོང་ཚོ་རྒན་གཞོན་ཚང་མས་ཡང་སེ་ཡང་སེར་གསུང་གི་རེད། ངས་གསལ་བོར་དྲན་སོས་པ་ཞིག་ལ།  ཨེ་ལོ་ཌིས་ཉེན་ཁ་དང་དཀའ་ངལ་ལ་མ་འཛེམ་པར་ཨུ་ཚུགས་ངང་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བོད་ནང་འཛུལ་སྐབས་དེའི་་རིང་ལ། ལྷ་ས་དང་། ཟི་ལིང། ཁྲིན་ཏུའུ་སོགས་གྲོང་ཁྱེར་ཁག་དང་། མགོ་ལོག་དང་། ནང་ཆེན། སྡེ་དགེ་སོགས་གྲོང་གསེབ་ཁག་ན་ངས་ངོ་ཤེས་པའི་བོད་རིག་པ་རྒན་པ་དང་གཞོན་པ་གང་མང་ཞིག་འདུག ཨེ་ལོ་ཌིས་རྐང་བཙུགས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་མྱུལ་ཞིང་བོད་པ་ཚོའི་ཁ་ནས་བླངས་པའི་ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོའི་དོན་རྐྱེན་རྣམས། ངའི་ངོ་ཤེས་བོད་རིག་པ་བ་ཚོས་དངོས་སུ་མཐོང་ཤིང་ཐོས་ཡོད་ལ། དོན་རྐྱེན་རེ་འགའ་ཁོ་ཚོའི་ཉེ་འཁྲིས་དང་འགྲམ་ནས་བྱུང་ཡོད། ཁོ་ཚོས་ཕྱག་བརྐྱངས་ཙམ་གནང་ན་དངོས་ཡོད་དོན་རྐྱེན་དེ་དག་བདེ་བླག་ངང་བསྡུ་ཐུབ། ཨེ་ལོ་ཌི་བོད་ནས་ཕྱིར་འབུད་བཏང་དུས། ངའི་ངོ་ཤེས་ཚོའི་ནང་གི་ཁ་ཤས་ཕྱིར་ཕེབས་འདུག་ལ། ཁ་ཤས་ད་དུང་མུ་མཐུད་བོད་ནང་རྐང་ཟུག་འདུག ཁ་ཤས་ཕྱིར་ཡོང་རྗེས་ཡང་བསྐྱར་བོད་དུ་ལོག་ཕེབས་སོང་། གང་ལྟར་ད་བར་དུ་ཁོང་རྣམ་པ་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་གི་མདུན་དུ་ཐོན་ནས་ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོའི་དོན་རྐྱེན་སྐོར་ལ་གསུང་སྐད་ཅི་གང་གནང་མ་སོང་། འདི་མི་སྒེར་གྱི་ཐུགས་འདུན་ལ་ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་ཤོར་བ་མིན་འགྲོ། ངས་གསལ་བོ་ཤེས་མ་སོང་།

མགོ་སེར་ཚོར་ཅི་ཁག སྐད་གྲགས་ཆེ་ཞིང་གུས་བརྩི་ཆེ་བའི་བོད་པའི་མཁས་དབང་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ངྷ་རམ་ས་ལ་ནས་རེ་རེ་བཞིན་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་འཕུར་ཞིང་། ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མི་སེར་ལག་འཁྱེར་རག་རྗེས་རང་རང་གི་ཐུགས་དགོངས་ལྟར་འཆར་གཞི་རེ་བཟོས་ནས་བོད་ནང་ཡང་སེ་ཕེབས་འགྲོ་གི་འདུག ཁོང་རྣམ་པ་བོད་ནང་གི་འཆར་གཞི་རྒྱ་ཅི་ཙམ་ཆེ་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་བོད་ནང་མང་ཙམ་ཕེབས་ཀི་འདུག་ལ། འགའ་ཤས་ལོ་ལྟར་ཉུང་མཐར་ཡང་བོད་ནང་ཐེངས་རེར་ཕེབས་གནང་གི་འདུག ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོའི་བོད་ནང་གི་དོན་རྐྱེན་ཐད་ཁོང་རྣམ་པར་ཡང་གནས་ཚུལ་གསར་པ་མང་པོ་ཞིག་རག་ཡོད་པ་ཐག་ཆོད་ཡིན། འོན་ཀྱང་། ཁོང་རྣམ་པ་བོད་ནང་ཅི་ཙམ་ཕེབས་ཐེངས་མང་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་ཕྱིར་འཁོར་རྗེས་གསུང་ལྐུགས་ནས་བཞུགས་གི་འདུག དེ་སྔ་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་དུས་དེབ་དང་ཚགས་ཤོག་སྟེང་བོད་དོན་སྐོར་གྱི་ཆེད་རྩོམ་རྒྱུན་མཐུད་ནས་སྤེལ་ནའང་། ད་ལྟ་རྦད་དེ་ཡལ་ཚར་ཡོད། མཚམས་ལ་ལར་དྲ་རྒྱའི་སྒང་སྐད་ཡིག་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱག་རྩོམ་རེ་ཕེབས་ནའང་། ད་ནི་སྨྱུག་མིང་འོག་བཀབས་ནས་ཕེབས་གི་རེད། འདི་ནའང་ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་ཅིག་ཡོད་པ་ཡིན་ནམ། ཡིན་རྒྱུ་མ་རེད། ང་རང་རྦད་དེ་འཐོམས་སོང་།

བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གིས་ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོའི་བོད་ནང་གི་ངོ་རྒོལ་རྣམས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་༼ བོད་རང་བཙན་ ༽དང་འབྲེལ་བ་མེད་ཅེས་གསུང་གི་འདུག ཨེ་ལོ་ཌིའི་རྒྱུས་ལོན་དང་ངོས་འཛིན་ནི་རང་དབང་དང་། རང་བཙན། ཡང་ན་བཙན་བྱོལ་ནང་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་༼ དབུ་མའི་ལམ ༽ སོགས་བོད་རྒྱའི་སྲིད་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཐ་སྙད་ཁག་ལ་ནང་ལོགས་ཀྱི་བོད་མི་ཚོར་ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་བོད་མི་ཚོ་ནང་བཞིན་གཞུང་ལུགས་རང་བཞིན་དང་ལྟ་གྲུབ་རང་བཞིན་གྱི་ངེས་ཤེས་མི་འདུག་ཟེར་ལ། བོད་ནང་གི་བོད་མི་ཚོར་མཚོན་ན་བོད་རང་བཙན་རག་གི་མེད་པའི་བསམ་བློ་དང་། ད་ལྟའི་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་བྱུས་འོག་འདུག་འདོད་མེད་པའང་མངོན་གསལ་དོད་པོ་རེད་ཟེར། འདིའི་གོ་དོན་ནི་ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་བོད་མི་ཚོས་བོད་རང་བཙན་བརྩད་ནས་ཐོབ་ཐུབ་ན་ནང་ལོགས་ཀྱི་བོད་མི་ཚོ་རྒྱ་ནག་གི་དབང་བསྒྱུར་འོག་འདུག་འདོད་མེད་པ་གསལ་བོ་རེད་ཅེས་པ་འདི་རེད། གཞན་ད་དུང་ཁོ་མོས་བོད་རྒྱ་འབྲེལ་མོལ་དང་བོད་རྒྱ་མཉམ་གནས་ནི་གནས་སྟངས་འཚོལ་སྟངས་ཤིག་ལས་གནད་དོན་སེལ་སྟངས་ཤིག་མིན་ལ། བོད་ནང་དོན་རྐྱེན་བྱུང་བར་ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་བརྒྱུད་སྐུལ་མི་མཁོ་བ་ནང་བཞིན། དགོས་གལ་བྱུང་བའམ་ཨུ་ཐུག་ན་བོད་རྒྱ་མཉམ་གནས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་དེ་སེལ་བར་བོད་ནང་གི་བོད་མི་ཚོར་དཀའ་ངལ་གང་ཡང་མི་འདུག་ཟེར། བོད་ནང་གི་བོད་མི་ཚོ་དང་། ངྷ་རམ་ས་ལའི་ཕྱོགས་འགལ་ཚོགས་པ་ཁག ཨེ་ལོ་ཌིའི་ལྟ་སྟངས་དང་ངོས་འཛིན་གྱི་ཐོག་ནས་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་ངོས་ནས་འབྲེལ་མོལ་རེ་གནང་རྗེས་རྒྱ་ནག་གི་རྩ་ཁྲིམས་འོག་སྡོད་རྒྱུ་རྩོད་ལེན་བྱེད་གི་ཡོད་པ་དང་། མང་པོ་ཞིག་གི་སྒང་ནས་ཕྱི་སྣུར་རེ་གནང་བཞིན་པའང་དགོས་པ་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་གིས་མིན་འགྲོ་སྙམ། གང་ལྟར་འདི་ཡང་བོད་ནང་གི་བོད་མི་མི་རེ་ངོ་རེ་དང་། བཙན་བྱོལ་ནང་གི་ཕྱོགས་འགལ་ཚོགས་པ། ཨེ་ལོ་ཌི། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་བཅས་ཀྱིས་རང་རང་གི་ངོས་ནས་ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ཆུང་ལ་ངོས་འཛིན་གནང་ཕྱོགས་ཤིག་རེད་འདོད།

 ༼ ང་ལོ་ཉི་ཤུ་ཡིན། ལྷ་སར་ཡོད། ༽ «  J’ai vingt ans, J’habite à Lhassa » ཅེས་པ་ནི་ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོར་ཧྥ་རན་སིའི་བརྙན་འཕྲིན་བརྒྱུད་ལམ་གཉིས་པས་« France 2 » ཆེད་དུ་བཟོ་བསྐྲུན་བྱས་པའི་དངོས་བྱུང་གློག་བརྙན་ཞིག་ཡིན། འདིའི་ནང་ལྷ་སར་གནས་འཆའ་བཞིན་པའི་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་བོད་རིགས་གཞོན་སྐྱེས་ཏེ། རང་ལོ་ཉི་ཤུ་ཅན་གྱི་བོད་རིགས་སློབ་མ་དང་། ལས་བཟོ་བ། གྲྭ་བ། ཨ་ནེ། རང་ངོས་ནས་ཚོང་ལས་གཉེར་མཁན། ཟ་ཁང་དང་མགྲོན་ཁང་གི་ལས་གཡོག ལས་མེད། འཁྱམ་པོ། ར་བཟི་སོགས་ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་ནས་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་བྱུས་འོག་བོད་མིིའི་གནས་སྟངས་དང་དཀའ་ངལ། དགོས་འདུན། དམིགས་བསལ་ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོའི་བོད་ནང་གི་ཡར་ལངས་དོན་རྐྱེན་དང་། པེ་ཅིན་ཨོ་ལིམ་པིག་སྐབས་ལྷ་སར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་དམ་དྲག་ཇི་བྱས་དང་། ཨོ་ལིམ་པིག་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོའི་སྐབས་ལྷ་སར་ཆང་ཁང་ཞིག་གི་ནང་བོད་རིགས་དང་རྒྱ་རིགས་གཞོན་སྐྱེས་ཚོའི་བར་འཁྲུག་འཛིང་ཅི་བྱུང་སོགས་དངོས་སུ་བརྙན་ཕབ་བྱས་ཡོད། གློག་བརྙན་འདི་ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོའི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་བརྒྱད་ཉིན་སྟེ། པེ་ཅིན་ཨོ་ལིམ་པིག་དངོས་སུ་ཚུགས་ཉིན་ལྷ་སར་གཞི་ནས་ཕབ་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད་ནའང་། ཚེས་ཉེར་གཉིས་སྔོན་དུ་བརྙན་ཕབ་དང་བཟོ་བསྐྲུན་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་ཡོད་མ་ཟད། ལས་ཀ་བྱེད་མཁན་ཚང་མ་ཡང་བདེ་འཇགས་ངང་ཧྥ་རན་སིར་འབྱོེར་ཡོད་ལ། ཚེས་ཉེར་གཉིས་ཉིན་གྱི་དགོང་དྲོ་ཆུ་ཚོད་བརྒྱད་དང་ཕྱེད་ཀའི་སྟེང་ཧྥ་རན་སིའི་བརྙན་འཕྲིན་བརྒྱུད་ལམ་གཉིས་པའི་དམིགས་བསལ་ཆེད་གཏོང་ལེ་ཚན་ « speciale envoyer » ནང་དངོས་སུ་བསྟན་ཡོད།  གློག་བརྙན་འདི་དང་ཨེ་ལོ་ཌིའི་དེབ་ཆུང་གཉིས་ལ་ནང་དོན་གྱི་ཆ་ནས་འདྲ་ས་དང་མཚུངས་ས་མང་ནའང་། དེབ་ཆུང་དེ་དོན་དངོས་སུ་གློག་བརྙན་ལས་ལོ་གཉིས་ཙམ་འཕྱི་བོ་ཆགས་ཡོད།

ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོར་བོད་ནང་གི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་སྐབས་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་གིས་ཉིན་རེ་དང་། དུས་ཚོད་རེ། ཐ་ན་སྐར་ཆ་རེ་རེ་བཞིན་བོད་ནང་དངོས་སུ་བྱུང་བའི་དོན་རྐྱེན་རྣམས་འཛམ་གླིང་མི་དམངས་ལ་དངོས་སུ་བསྟན་ཡོད། དེ་ལྟར་ཀྱང་ལོ་གཉིས་རྗེས་ཀྱི་དེ་རིང་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ལ་མིག་གཡེང་ཤིང་རྣ་འཆའ་བའི་མི་ཚོས་ལོ་གཉིས་སྔོན་གྱི་བོད་ནང་གི་བྱུང་བ་རྣམས་དྲན་པ་མ་བརྗེད་ཙམ་དུ་ཟད་ཡོད། གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་དང་གློག་བརྙན་ཁག་ལ་ཁ་ཐུག་གི་དང་བ་འདྲེན་ཤུགས་ཆེ་ནའང་། དུས་ཚོད་ཀྱི་དབང་གིས་དང་བ་དང་ཚོར་བ་། ངེས་ཤེས་དེ་དག་དྲན་མེད་དུ་བཟོ་བཞིན་པའང་དངོས་ཡོད་ཆགས་ཡོད། དེབ་ནི་དེ་ལྟར་མིན། ཁོ་ལ་དུས་ཚོད་དམ་དང་བའི་འདྲེན་ཤུགས་ཀྱི་བཀག་རྒྱ་མེད་ལ། ཁོ་ལ་གནས་དུས་མཐུན་རྐྱེན་གྱི་བཀག་རྒྱའང་མེད། དེབ་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མདུན་ཅོག་སྟེང་དང་། རང་ཤག་གི་ཉལ་ཁྲིའི་སྔས་མགོ། ལམ་བར་དུ་འགྲོ་སྐབས་འཁུར་ཁུག་ནང་བཞག་ཆོག་ལ། དང་དོད་ཡོད་ཚེ་ཕྱིར་བཏོན་ནས་མུ་མཐུད་ནས་བཀླག་ཆོག གང་ལྟར་ངས་གློག་བརྙན་ལ་ལྟ་མཁན་དང་དེབ་ཀློག་མཁན་ཚོར་ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ཆུང་གི་དབྱེ་མཚམས་ཡོད་པའི་རེ་བ་ཞིག་འཛིན་གི་མེད་ལ། ཨེ་ལོ་ཌིའི་བོད་དེབ་འདི་ཉར་མཁན་སུ་ཞིག་ལ་མཚོན་ནའང་། ཁོ་ཚོའི་མདུན་ཅོག་དང་ཉལ་ཁྲི། འཁུར་ཁུག་ནང་ཡོད་པ་ནི་ཤོག་ངོས་ཉིས་བརྒྱ་ཅན་གྱི་དེབ་གཟུགས་གཅིག་པུ་མིན་པར། ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོར་བོད་ནང་བྱུང་བའི་ཡ་ང་བའི་དོན་རྐྱེན་ཁག་དང་། ལོ་དེར་བོད་མི་ཚོས་མྱངས་པའི་འཇིགས་སྣང་དང་སྐྲག་སྣང། མནར་གཅོད་དང་སྡུག་སྦྱོང་བཅས་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་གི་ཡོད།