ནོ་བྷེལ་རྫས་འགྱུར་གཟེངས་རྟཊ་བཞེས་མཁན་ཞིག་ངྷ་སར་འབྱོར།

ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་གཉིས་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་རྟེན་རེད། གལ་སྲིད་མི་ཞིག་ལ་ཆ་བཞག་ན། མི་དེའི་རྐང་པ་གཡས་གཡོན་ལྟ་བུ་རེད། རྐང་པ་ཡ་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ཟག་དེ་ཡར་ལངས་ཏེ་འགྲོ་མི་ཐུབ་པ་ལྟར། མ་འོངས་པར་ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་ཆིག་རྐྱང་གིས་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་ཐུབ་པ་ཁག་པོ་རེད་ཟེར།  

ཁ་སང་ཕྱི་ཚེས་ ༡༥ ཉིན་གྱི་དགོང་དྲོར་ངྷ་ས་མཚན་ཉིད་གྲྭ་ཚང་གི་ཚོགས་ཁང་དུ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལོའི་ནོ་བྷེལ་རྫས་འགྱུར་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་ཚན་རིག་པ་གྲགས་ཆེན་རཱེ་ཅཱར་ཌི་ Richard Ernst མཆོག་གིས་༼ ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་འཕྲད་པ ༽ ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་གཏམ་བཤད་གནང་ཡོད། ༼ ཚན་རིག་ནང་ཆོས་ལ་འཕྲད་པ༽ ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞི་དེར་ནང་གསེས་ཚན་པ་ ༣ ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ནི། ཁོ་རང་སྒེར་གྱི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་སྐོར། ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་བཅས་རེད།

ཁོང་གིས་དོན་ཚན་འདི་གསུམ་བརྙན་པར་གྱི་ལམ་ནས་ངོ་སྤྲོད་གནང་ཡོད། རཱེ་ཅཱར་ཌི་ལགས་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ཚན་རིག་པ་གྲགས་ཆེན་ཞིག་གི་གོ་མིང་ཐོབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནི། ཁོང་གིས་ཆུང་བྱིས་པའི་དུས་ནས་ཚན་རིག་སྐོར་གྱི་དཔེ་དེབ་དང་ཡིག་ཆ་སྣ་ཚོགས་ལྟ་ཀློག་བྱས་ཤིང་། དཀའ་སྤྱད་འབད་བརྩོན་དང་ཧུར་ཐག་རྒྱུན་སྲིང་བྱས་མཐར་འཛམ་གླིང་ནང་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་ནོ་བྷེལ་རྫས་འགྱུར་གཟེངས་རྟགས་དེ་ཐོབ་ཡོད་འདུག ཅུང་ཡ་མཚན་པ་ཞིག་ལ་ཁོང་ནི་ཚན་རིག་སྐོར་གྱི་ཆེད་ལས་སློབ་གྲྭར་འགྲིམ་པ་དང་། ཆེད་སྦྱོང་དགེ་རྒན་བསྟེན་པའི་ལོ་རྒྱུས་རིང་པོ་མི་འདུག

ཚན་རིག་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཁོང་གི་ཨ་ཞང་ལགས་ཀྱང་སི་ཝེ་ཛི་ལན་ཌིའི་རྫས་འགྱུར་ཚན་རིག་ཆེད་མཁས་པ་གྲགས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་འདས་རྗེས་ཤུལ་བཞག་ཚན་རིག་ཚོད་ལྟ་ཁང་དང་། བརྟག་དཔྱད་ཡོ་ཆས་སོགས་ཁོང་ཚང་གི་ཚན་རིག་རྒྱུན་འཛིན་པའི་མཐུན་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ཏེ། རཱེ་ཅཱར་ཌི་ལགས་ནར་སོན་སྐབས། ཁོ་རང་གིས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་འདུག   

སྐབས་དེར་ཚན་རིག་པ་རཱེ་ཅཱར་ཌི་ལགས་ཀྱིས་གཏམ་བཤད་གནང་དོན། རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེའི་འགྲུལ་བཞུད་ཁྲོད། ཕྱོགས་ངོས་གཉིས་ནས་ངའི་རྐང་པ་གཉིས་ཀ་ས་ལ་འཛུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་སོང་། ཕྱོགས་ངོས་དང་པོ་ནི། ང་རང་གི་མི་ཚེའི་སྟོད་དུ་ཚན་རིག་སྐོར་ལ་ཤུགས་བརྒྱབ་སྟེ། འཛམ་གླིང་རྫས་འགྱུར་ཚན་རིག་ལ་ཁ་སྐོང་ཕྲན་བུ་ཙམ་བྱས་པ་དང་། རྫས་འགྱུར་མཇའ་མདངས་བརྟག་ཆས་ Resolution of Spectorscopy དེ་ཚད་གཞི་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་ཐུབ་པ་བྱུང་སོང་། དེ་ལ་འཛམ་གླིང་ཐོག་ངོས་འཛིན་ཡག་པོ་ཐོབ་སྟེ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལོར་ནོ་བྷེལ་རྫས་འགྱུར་གཟེངས་རྟགས་དེ་སྤྲད་པ་རེད། མཇའ་མདངས་བརྟག་ཆས་དེ་ནི་འོད་ཀྱི་ནུས་པར་བརྟེན་ཏེ། མིའི་དབང་རྩའི་ཕྲ་ཕུང་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཐུབ་པ་དང་། དབང་རྩའི་ཕྲ་ཕུང་གི་གནས་བབ་ལ་བརྟེན་ནས་མིའི་ཀླད་པའི་རྩོལ་ཤུགས་དང་གྲུབ་ཆ། ལུས་ཁམས་ཀྱི་གྲུབ་ཚུལ། རྩ་དང་ཁྲག་གི་འཁོར་རྒྱུགས་སོགས་ལ་རྒྱུས་ལོན་གཏིང་ཟབ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། ཕྱོགས་ངོས་གཉིས་པ་ནི། ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚན་རིག་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མགོ་བརྩམས་པ་དེ་ཡིན་ལ། འདིས་ང་རང་གི་མི་ཚེའི་ལྟ་ཚུལ་གྱི་ཕྱོགས་མང་པོ་ཞིག་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་སུ་བཅུག་སོང་། ཞེས་བརྗོད་བྱུང་།

ཚན་རིག་པ་ཁོང་གིས་ནང་ཆོས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མགོ་བརྩམས་པ་དང་མཉམ་དུ་བོད་པར་འབྲེལ་འདྲིས་ཐོག་མ་བྱུང་བའི་སྐོར་བརྗོད་དོན། སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་ཁྱེད་ཅག་བོད་པ་ཚོ་ང་རང་གི་གྲོགས་པོར་གྱུར་ཞིང་། ང་རང་ཡང་དུས་དེ་ནས་བཟུང་ཁྱེད་ཅག་གི་གྲོགས་པོ་ཞིག་ལ་བརྩི་བའི་རེ་བ་ཡོད་ཟེར། ཁོང་ ༡༩༦༨ ལོར་ཐེངས་དང་པོར་ཨེ་ཤ་ཡར་འབྱོར་སྐབས། བལ་ཡུལ་དུ་བསྐྱོད་ཡོད་འདུག་ལ། སྐབས་དེའི་ཁོ་རང་གི་མཐོང་སྣང་ལ་བལ་ཡུལ་མང་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཧ་ཅང་སྐྱོ་བོ་ཡིན་ཡང་། ད་ལྟ་དང་བསྡུར་ན་སྐབས་དེའི་རང་བྱུང་གི་བཀོད་པ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་ཤིང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་རེད་ཟེར། སྐབས་དེར་ཁོང་གིས་བལ་ཡུལ་ནང་བོད་པའི་ཐང་ཀ་ཞིག་མཐོང་ཡོད་ཅིང་། སྐུ་ཐང་དེའི་ནང་གི་འདྲ་གཟུགས་དེ་ཚོ་སུ་ཡིན་དང་དེའི་མཚོན་དོན་གང་ཡིན་སོགས་ལ་རྒྱུས་མངའ་གང་ཡང་མེད་ཀྱང་། ཁོང་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་ཚོར་སྣང་ཞིག་སྤྲད་ཡོད་པར་བརྟེན། སྐུ་ཐང་དེའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མགོ་བརྩམས་ཡོད་འདུག ཞིབ་འཇུག་གི་གོ་རིམ་ཁྲོད་ནང་ཆོས་ཚན་རིག་གི་ངོ་མཚར་པའི་གནས་ལུགས་དག་གིས་ཁོ་རང་གི་ཡིད་དབང་འཕྲོགས་ཡོད་སྟབས། དུས་དེ་ནས་བཟུང་ཁོ་རང་གིས་དངོས་སུ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ལ་དངོས་སུ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཤིང་། ཞོར་དུ་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་སྤྱི་དང་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱས་སོགས་ལ་ཡང་ཉམས་ཞིབ་བྱས་ཡོད་འདུག བོད་པའི་ནང་ཆོས་གཙོ་བོར་གྱུར་བའི་རིག་གནས་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་པའི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་སྐབས། བོད་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཨེ་ཤ་ཡའི་ས་ཁུལ་མང་དག་ཅིག་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཇི་ལྟར་ཐེབས་ཚུལ་སྐོར་ལའང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་འདུག

སྐུ་ཐང་དེ་བརྒྱུད་ནས་ཁོང་ལ་བློ་སྐྱེད་ཆེན་པོ་ ༦ བྱུང་སྐོར་བརྗོད་ཅིང་། དེ་དག་ནི། ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་རིག་གཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་ལྷ་བྲིས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ། བོད་ཀྱི་རི་མོ་བ་དག་གི་ཚོན་རྫས་རྡེབ་སྦྱོར་རིག་པ། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་མཚན་ཉིད་རིག་པ། བོད་པའི་དགེ་འདུན་པ་ཚོར་དེང་གི་ཚན་རིག་བསླབ་དགོས་པའི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན། བོད་ཀྱི་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་རྒྱུན་འཛིན་དང་དེར་སྤེལ་གཏོང་དགོས་པ་བཅས་རེད། འདིའི་ཐད་ཁོང་གིས། ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་གཉིས་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་རྟེན་རེད། གལ་སྲིད་མི་ཞིག་ལ་ཆ་བཞག་ན། མི་དེའི་རྐང་པ་གཡས་གཡོན་ལྟ་བུ་རེད། རྐང་པ་ཡ་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ཟག་དེ་ཡར་ལངས་ཏེ་འགྲོ་མི་ཐུབ་པ་ལྟར། མ་འོངས་པར་ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་ཆིག་རྐྱང་གིས་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་ཐུབ་པ་ཁག་པོ་རེད།  

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལོར་༧གོང་ས་མཆོག་གིས། དེང་གི་རིག་གསར་ཚན་རིག་དང་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་བར་བགྲོ་གླེང་དང་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུའི་ལས་རིམ་ཞིག་དགོན་སྡེ་ཁག་གིས་འགན་ལེན་བྱ་ཐུབ་ན་ཞེས་བཀའ་སློབ་བསྩལ་བ་ལྟར། དགོན་སྡེ་ཁག་དང་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་སོགས་ཀྱིས་ལས་གཞི་དེ་མགོ་འཛུགས་བྱས་ཡོད་ལ། ༢༠༠༡ ལོར་རཱེ་ཅཱར་ཌི་ལགས་དང་སི་ཝེ་ཛི་ལན་ཌིའི་ཆོས་འཁོར་དགོན་གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་འཕྲད་པ་ཞེས་པའི་ལས་གཞི་ཞིག་བརྩམས་ཏེ། དགོན་སྡེ་ཁག་གི་གྲྭ་བ་ཚོར་སྔ་ཕྱིར་ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་སྐོར་ལ་ཟབ་སྦྱོང་ཐེངས་མང་སྤྲད་ཡོད། ལས་གཞི་འདིར་འགྲོ་སོང་མང་ཆེ་བ་རཱེ་ཅཱར་ཌི་ལགས་ཀྱིས་ཐབས་འཚོལ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། གཞན་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཚོར་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་དང་ཚན་རིག་པ་དག་དང་བགྲོ་གླེང་རིགས་གོ་སྒྲིག་ཞུ་བཞིན་ཡོད་འདུག ཐེངས་འདིར་ཁོང་ངྷ་སར་ཡོང་བ་དང་པོ་ཡིན་འདུག་ལ། ཐེངས་འདིར་ཁོང་གིས་ངྷ་སྟེང་བོད་ཁྱིམ་དང་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་སོགས་སུའང་ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་གནང་འཆར་ཡོད་འདུག

གསར་འགོད་པ། བནྡེ་སྐྱབས།