སུད་སི་དང་ཁེ་ཎ་ཌར་བོད་པ་ཞབས་འདྲེན་ཞུ་མཁན་མང་དུ་འགྲོ་གི་འདུག

ཉིན་འདིར་འགར་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་མུ་མཐུད་ཨ་རིའི་ས་གནས་ཁག་ཅིག་ཏུ་མཛད་འཕྲིན་སྐྱོང་བཞིན་པ་ལྟར། ཕྱི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་མཱེ་ཌེལ་བྷུ་རེའི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭར་ (Middlebury) དགེ་ལས་སློབ་ཕྲུག་དང་ས་གནས་མང་ཚོཊ་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བར། ༼སེམས་ཁམས་དང་ཤེས་ཡོན༽ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་བཀའ་སློབ་བསྩལ་ཏེ། དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའིོ་ནང་དམིཊ་བསལ་གཞོན་སྐྱེས་ཚོས་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་ཐོག་དོ་སྣང་སྤྲོད་དགོས་པ་མ་ཟད། གཞོན་སྐྱེས་ཚོས་མཐོ་སློབ་ཐོན་པ་ཙམ་མིན་པར་རིཊ་གཅིག་རྐང་འཛིན་གྱི་སློབ་སྦྱོང་གནང་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་ཡིན་ཚུལ་དང་། ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་གི་དམིགས་ཡུལ་སོ་སོའི་དཔལ་འབྱོར་འཚོལ་སྒྲུབ་ཁོ་ནའི་ཆེད་མིན་པར། རང་གཞན་གཉིས་དང་སྤྱི་ཚོཊ་ཀྱི་ཁེ་ཕན་བསྒྲུབ་པའི་དོན་དུ་ཡིན་པའི་བསམ་པའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་དགོས་སྐོར། ན་གཞོན་སློབ་མ་ཚོའི་ངོས་ནས་དགེ་རྒན་གྱིས་གང་བསླབ་པ་རྣམས་མྱོང་གོམས་དཔྱད་གསུམ་ཐོག་སྤྱི་ཚོཊ་ལ་ཕན་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ཆཊ་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་བྱ་དགོས་སྐོར་ནན་བརྗོད་གནང་ཡོད་འདུག

ཕྱི་ཚེས་ ༡༡ ཉིན་༸གོང་ས་མཆོག་ཨ་རིའི་ཝིར་ཇི་ནི་ཡའི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ (University of Virginia) ནང་ཚོཊ་པའི་༼དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་སྨན་བཅོས་བལྟ་སྐྱོང་ལམ་ལུཊ་ནང་བྱམས་བརྩེའི་གལ་གནད༽ཅེས་པའི་བགློ་གླེང་ཚོཊ་འདུར་ལྷན་ཞུཊ་གནང་ཡོད་ཅིང་། བགློ་གླེང་དེར་ཝིར་ཇི་ནི་ཡའི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་སྨན་གཅོས་བལྟ་སྐྱོང་ཤེས་ཡོན་ཚན་པའི་འགན་འཛིན་ལེ་སི་ལི་བྷི་ལེཀ་ཧལ་ (Leslie Blackhall) ལཊ་དང་། སློབ་གྲྭ་དེའི་གོ་ལའི་འཕྲོད་བསྟེན་བལྟ་སྐྱོང་ཚན་པའི་འགན་འཛིན་རི་ཆ་ཌི་གུ་རེན་ཌི་(Richard Guerrant)ལཊ། མཁས་དབང་ཇོར་ཇི་བྷེ་ལར་ (George Beller) ལཊ། མཁས་དབང་ཌོ་རི་ཀེ་ཕོན་ཊེན་ ( Dorrie K. Fontaine) ལཊ་བཅས་མཉམ་ཞུཊ་གནང་འདུག

བགློ་གླེང་ཐོག་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཁོང་ནི་སྨན་ཟ་མྱོང་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་སྨན་བཅོས་བྱ་རྒྱུའི་ཉམས་མྱོང་གང་ཡང་མེད་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་དང་འབྲེལ། སྨན་པས་ནད་པར་བྱམས་བརྩེའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ཚེ། ནད་པའི་སེམས་ཁམས་ལྷོད་ལ་བབ་སྟེ་སེམས་ནང་རང་བཞིན་གྱིས་གདེང་ཚོད་སླེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ལུས་པོའི་འཕྲོད་བསྟེན་ནི་སེམས་ཁམས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་། སེམས་ཞི་བདེ་བག་ཕེབས་ངང་གནས་ཡོད་ན། ལུས་པོར་ནད་ཀྱིས་ཅི་ཙམ་མནར་ཡང་གང་མགྱོཊ་དྲག་སྐྱེད་ཐུབ་པ། སེམས་ཆཊ་སྡང་དྲག་པོས་གཞན་དབང་དུ་སོང་སྟེ་སེམས་མ་སྐྱིད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་བསམ་བློ་བཟང་ཕྱོཊ་སུ་འགྲོ་རྒྱུར་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་ཡིན་པ་དང་། སྐབས་དེར་ནང་ཆོས་ལས་གསུངས་བའི་དབུཊ་འབྱིན་རྔུབ་དང་འབྲེལ་བའི་སེམས་གནས་ཐབས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དགུ་ཉམས་ལེན་བྱ་ཐུབ་ཚེ་ཕན་ཐོཊ་ཡོད་ཚུལ་སོཊ་གསུངས་ཏེ། “ ད་ཆར་འཛམ་གླིང་ཐོག་བྱམས་བརྩེའི་ཐོག་ནད་པར་སྨན་བཅོས་བྱ་རྒྱུར་ཕན་ཐོཊ་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། ཐབས་ལམ་དེ་གོང་འཕེལ་ཇི་ལྟར་གཏོང་ཐུབ་མིན་ཐོག་ཚང་མས་ཉམས་ཞིབ་བྱས་ཏེ། ད་ལྟའི་སྨན་བཅོས་བལྟ་སྐྱོང་ནང་མ་འདང་པའི་ཆ་གང་ཡོད་པ་རྣམས་ཁ་སྐོང་རྒྱུར་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་ཀྱི་འདུག འཛམ་གླིང་ནང་མང་གཙོའི་ལམ་ལུཊ་ཚད་མཐོ་ཤོས་སུ་བསླེབས་པའི་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་། སྨན་བཅོས་བལྟ་སྐྱོང་ལས་གཞི་ཐབས་ལམ་རྣམ་པ་འདྲ་མིན་ཐོག་འཚོལ་ཞིབ་ཀྱིས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་གལ་ཆེན་ཆཊ་ཡོད། མི་ཚེའི་ནང་བདེ་སྐྱིད་ཡོང་བའི་རྒྱུ་གཙོ་བོ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་གཞན་དོན་ཁོ་ནའི་ཆེད་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུ་དེ་རེད། རང་ལ་བྱམས་བརྩེའི་བསམ་པ་ཡོད་ཚེ་སེམས་ནང་ཁོང་ཁྲོ་དང་ཕྲག་དོག ཆཊ་སྡང་སོཊ་ཡོང་གི་མེད་ལ། ཁྱིམ་ཚང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཞི་བདེ་ཡོང་མིན་གཙོ་བོ་བྱམས་བརྩེའི་བསམ་པར་རག་ལས་ཡོད། ”ཅེས་གསུངས་འདུག

ཕྱི་ཚེས་ ༡༡ ཉིན་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཝིར་ཇི་ནི་ཡ་མངའ་སྡེའི་གྲོང་ཁྱེར་ཆར་ལོ་སི་ཝི་ལིའི་གྲོང་ཁྱེར་ཚོམས་ཆེན་དུ། ས་གནས་མི་མང་ ༣༥༠༠ བརྒལ་བར་༼འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོའི་ཀུན་སྤྱོད༽ཅེས་པའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་བཀའ་སློབ་བསྩལ་ཡོད་འདུག་ལ། གསུང་བཤད་མགོ་མ་བཙུཊ་གོང་གྲོང་ཁྱེར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ཨིན་ཌ་ར་ཧུ་ཇ་ (Satyendra Huja) མཆོག་གིས། ཕྱི་ཚེས་ ༡༡ ཉིན་མོ་ནི་བོད་ཀྱི་༸ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་གུས་བརྩིའི་མཚོན་ཆེད་ཞི་བདེའི་ཉིན་མོར་སྲུང་གཙི་ཞུ་རྒྱུའི་གསལ་བསྒྲཊ་དང་། དེའི་རྗེས་ཝར་ཇི་ནི་ཡའི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་མཁས་དབང་ཇེབ་རི་ཧོབ་ཀིན་ (Jeffrey Hopkins) ལཊ་ཀྱིས། ༸གོང་ས་མཆོག་ལ་ཕེབས་བསུའི་འཚམས་འདྲི་གནང་སྟེ། དེང་སྐབས་བོད་ཀྱི་༸ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཞེས་བརྗོད་སྐབས། བྱམས་བརྩེ་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ༢༠༠༩ ལོ་ནས་ད་བར་བོད་ནང་བོད་མི་ ༥༤ ཡིས་རང་བསྲེཊ་བཏང་བ་ནི། བོད་མི་ཚོས་གཞན་ལ་གནོད་འཚེའི་བསམ་པ་སྤངས་ཏེ། ཨུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་ཀྱི་གནས་སྟངས་གསལ་སྟོན་ཆེད་བྱམས་བརྩེའི་བསམ་པས་རང་བསྲེཊ་བཏང་བ་ཞིག་ཡིན་སྐོར་དང་། ཝེ་ཐི་ནམ་དུ་རང་བསྲེཊ་སྐབས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་ཁོང་ཚོའི་དཀའ་ངལ་ལ་བདག་པོ་བརྒྱབ་ཡོད་ཀྱང་། བོད་མི་ ༥༤རང་བསྲེཊ་བཏང་ཟིན་ཡང་བོད་མིའི་དངོས་ཡོད་དཀའ་ངལ་ལ་རྒྱལ་སྤྱིས་བདག་པོ་མ་བརྒྱབ་པ་དེ་ཧ་ཅང་བློ་ཕམ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་ཡིན་སྐོར་ནན་བརྗོད་གནང་འདུག

ཕྱི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཨ་རིའི་ཝིར་ཇི་ན་ཡར་གནས་སྡོད་བོད་མི་དང་དང་བོད་མིའི་རླུང་འཕྲིན་གསར་འགོད་པ་ཁག་ཅིག་ལ་བཀའ་སློབ་བསྩལ་ཏེ། བོད་མི་གསར་འགོད་པ་དག་གིས་གསར་འགྱུར་ཁུངས་བཙན་པོ་དང་ཁ་གསལ་པོ། ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་དང་འགན་གཙོ་བོ་འཁུར་བའི་ཐོག་རྒྱང་སྲིང་དགོས་པ་ལས། གནས་སྐབས་ཀྱི་སོ་སོའི་ཁེ་ཕན་དང་ཕོཊ་ཐོབ་ཙམ་ལ་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ་ལས་ཀ་འཐུས་ཤོར་བཏང་ན་ཡག་པོ་མེད་ཚུལ་དང་། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་སྡོད་མཁན་བོད་པ་ཚོའི་ཀུན་སྤྱོད་ཐོག་དམིཊ་བསལ་བཀའ་སློབ་བསྩལ་ཏེ། “ ཁྱེད་ཚོ་ལུང་པ་གང་དུ་བསྡད་ཡོད་ཀྱང་བོད་པའི་མཚན་ཤས་མ་ཡོང་བ་དང་ཞབས་འདྲེན་མ་ཞུས་པ་ཞིག་བྱ་དགོས། བར་སྐབས་སུད་སི་ནང་བོད་པ་ཞབས་འདྲེན་ཞུ་མཁན་ཁ་ཤས་ཡོང་གི་འདུག་ལ། ཉེ་ཆར་ཁེ་ན་ཌར་ཡང་ཞབས་འདྲེན་ཞུ་མཁན་ཁ་ཤས་ཤིག་བྱུང་འདུག དེ་ཚོའི་གྲས་ཕྲན་བུ་མང་དུ་འགྲོ་གི་འདུག སྔ་མོའི་བོད་མི་ཚོར་དེང་དུས་ཤེས་ཡོན་མེད་ཀྱང་ཡ་རབས་དང་དྲང་པོ། བློས་ཐུབ་བྱ་རྒྱུའི་གོམས་གཤིས་ཤིག་ཡོད་སྟབས། མི་རབས་གོང་མ་ཚོས་ཕལ་ཆེར་ཞབས་འདྲེན་ཞུས་མེད། དེང་སྐབས་བོད་པ་ཞབས་འདྲེན་ཞུ་མཁན་ཕྲན་བུ་ཡོང་བཞིན་འདུག དེ་ཚོའི་གྲས་ལ་ཁྱེད་ཚོ་ཁྱིམ་ཚང་མི་རེ་ངོ་རེས་གཟབ་གཟབ་བྱས་ཏེ། སོ་སོའི་ཁྱིམ་ཚང་ནང་གི་ཕྲུ་གུ་ཚོར་སློབ་གསོ་རྒྱག་དགོས། ”ཅེས་གསུངས་འདུག དེ་བཞིན། ཉིན་དེའི་ཕྱི་དྲོར་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ས་གནས་བོད་རིཊ་ ༤༠༠ ཙམ་ལ་འདས་པའི་དུས་རབས་ཕྱེད་ཀ་ལྷག་གི་རིང་རྒྱ་གཞུང་གིས་དབང་བསྒྱུར་དྲག་གནོན་བྱས་ཀྱང་བོིད་ནང་གི་བོད་མིའི་སྙིང་སྟོབས་ལ་ཉམས་པ་མེད་ཚུལ་དང་། བོད་མི་ན་གཞོན་ཚོས་རིག་གཅིག་རྐང་འཛིན་ཐོག་ཤུཊ་རྒྱག་དགོས་སྐོར། བོད་མིའི་ཆབ་སྲིད་འགན་དབང་མང་ཚོཊ་ཀྱིས་བདམས་པའི་མགོ་ཁྲིད་ལ་རྩིས་སྤྲོད་གནང་ཕྱོཊ་ཐོག་བཀའ་སློབ་བསྩལ་ཡོད་འདུག