རྒྱལ་སྤྱིའི་རྒྱབ་རོགས་འོག་གི་འོས་བསྡུ།

ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་དང་ལྟ་གྲུབ་ལངས་ཕྱོགས་མང་བའི་བལ་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་གྲོས་ཚོགས་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོ་དེ་འཇིགས་དངངས་ངོ་རྒོལ་ཁྲོད་ཁ་སང་གཟའ་ཟླ་བའི་ཉིན་དངོས་སུ་མགོ་འཛུགས་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་འདུག  

བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཡོངས་གྲོས་ཚོགས་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོ་དེ་ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༡༩ ཉིན་དངོས་སུ་མགོ་ཚུགས་བྱས་ཡོད་ཅིང་། ཐེངས་འདིའི་འོས་བསྡུའི་ཁྲོད་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་ ༦༠༡ ཙམ་འོས་འདེམས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། དེ་དག་ནི་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་ ༡༢༥ ཡིས་ས་གནས་ཁག་ནས་འཐུས་མི་ ༢༤༠ འོས་འདེམས་དང༌། དེ་མིན། འཐུས་མི་ ༣༦༡ ཙམ་འོས་ཐོབ་གྲངས་འབོར་མང་ཉུང་ལ་གཞིགས་ཏེ་འདེམས་རྒྱུ་ཡིན་འདུག

བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་མི་འབོར་ས་ཡ་ ༢༩ ལྷག་དང་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་འདྲ་མིན་ ༡༣༩ ཙམ་ཡོད་ཅིང་། གདམ་བྱ་འདེམ་བྱེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པའི་མི་ས་ཡ་ ༡༦ ཙམ་ཡོད་པ་ལས་ཐེངས་འདིར་དངོས་སུ་དེབ་སྐྱེལ་བྱས་ཡོད་པ་ས་ཡ་ ༡༢ དང་ཕྱེད་བྱུང་ཡོད་འདུག དེ་དག་ཁྲོད་བརྒྱ་ཆ་ ༥༠ ཙམ་གཞོན་སྐྱེས་ལོ་ ༡༦ ནས་ ༤༠ བར་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། ལོ་ ༡༨ ནས་ ༢༥ ཡིས་བརྒྱ་ཆ་ ༡༧།༥༤ དང་། ལོ་ ༢༦ ནས་༣༥ བར་གྱིས་བརྒྱ་ཆ་ ༢༤ །༠༩ ། དེ་མིན་ལོ་ ༣༦ ནས་ ༤༠ བར་གྱིས་བརྒྱ་ཆ་ ༣༠ བཅས་ཟིན་ཏེ་བལ་ཡུལ་ལོ་རྒྱུས་ནང་རྒྱལ་ཡོངས་འོས་བསྡུ་དེབ་སྐྱེལ་བྱེད་མཁན་ཆེས་མང་ཤོས་དེ་ཆགས་ཡོད་འདུག

ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་ཆེ་ཤོས་ཁག་ནི། པུ་ཤེབ་ཀ་མལ་(Pushp Kamal Dahal)དང་ལྦ་སྤུ་རམ་ (Baburam Bhattarai)གཉིས་ཀྱིས་མགོ་འཁྲིད་པའི་བལ་ཡུལ་གཅིག་སྒྲིལ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་དང་། ཇ་ལ་ཎ་ཐ་ (Jhalanath Khanal)དང་མ་དྷེབ་ (Madhav Nepal)ཀྱིས་མགོ་འཁྲིད་པའི་བལ་ཡུལ་མ་ཁེ་སེ་ལེ་ཉཱིན་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ། སོ་ཤེལ་ (Sushil Koirala) དང་ཤེར་ལྦ་དུར་ (Sher Bahadur Deuba)གྱིས་མགོ་འཁྲིད་པའི་བལ་ཡུལ་ཀུང་རི་སེ་ཚོགས་པ། ཀ་ཐ་མན་ཀྲུ་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་རྒྱུད་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པ་(RPP)། དེ་བཞིན་མོ་ཧན་ (Mohan Baidya Kiran) གྱིས་མགོ་འཁྲིད་པའི་བལ་ཡུལ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་སོགས་ཡིན་འདུག

༡༩༩༦ ནས་ ༢༠༠༦ བར་བལ་ཡུལ་ནང་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་དཀའ་ངལ། དེ་བཞིན་ནང་འཁྲུག་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་ཉེས་མེད་མི་སེར་མང་པོ་དམར་གསོད་བཏང་བ་མ་ཟད། བལ་ཡུལ་གཞུང་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་ལག་འོག་ཏུ་ཚུད་ཡོད་ལ། ༢༠༠༨ ལོར་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་འོས་འདེམས་བྱས་ཏེ། ༢༠༡༣ ལོའི་ཟླ་ ༩ ནང་ཚུད་ལ་རྩ་ཁྲིམས་ཟིན་བྲིས་གཏན་འབེབས་བྱ་དགོས་པའི་གྲོས་ཆོད་བཞག་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ལག་བསྟར་ཐུབ་མེད་སྟབས་མི་མང་གིས་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་གཞུང་འཛིན་དྷ་མལ་དང་བྷ་ཋ་རེ་སོགས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཤུགས་ཆེན་བྱས་ཡོད་འདུག

གནས་ཚུལ་དབྱེ་ཞིབ་པ་ཚོས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཡོངས་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོ་འདི་པུ་ཤེབ་པས་མགོ་འཁྲིད་པའི་བལ་ཡུལ་དམར་ཤོག་གཅིག་སྒྲིལ་ཚོགས་པ་དང་སོ་ཤེལ་ཀོ་རེ་ལས་མགོ་འཁྲིད་པའི་བལ་ཡུལ་ཀུང་རི་སེ། དེ་བཞིན་ཇོ་ལ་ཎ་ཌས་མགོ་འཁྲིད་པའི་བལ་ཡུལ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་གསུམ་གྱི་འགྲན་རྩོད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་དེ་དག་གི་འགྲན་རྩོད་སྐབས། ཚོགས་པ་དེ་དག་གིས་འོས་མི་སྐྱེས་པ ༡༠༠༠༠ དང་བུད་མེད་ ༦༠༠༠ ཙམ་བལ་ཡུལ་གྱི་ས་གནས་གང་སར་བསྐྱོད་དེ་སོ་སོའི་ལངས་ཕྱོགས་དང་སྲིད་བྱུས་མི་མང་ལ་གོ་རྟོགས་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་འདུག

བལ་ཡུལ་གཅིག་སྒྲིལ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་འོས་མི་ལེ་ལི  (Lile Pun )དང་ཀུང་རི་སེ་ཚོགས་པའི་འོས་མི་གྷ་གན་ཐ་པ་(Gagan Thapa )དང་ཀུ་མར་(Kumar Lamichhane) སོགས་བལ་ཡུལ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པས་བཙན་འཁྲིད་བྱས་ཡོད་ཅིང་། ད་བར་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ནང་དམར་ཤོག་ཚོགས་པས་འོས་བསྡུ་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་རྐྱེན་ ༣༠༠ ཙམ་བྱུང་ཡོད་སྟབས། བལ་ཡུལ་ནང་སྲིད་བློན་ཆེན་གྱིས་འོས་བསྡུ་ཚགས་ཚུད་དང་དྲང་བདེན་ཡོང་ཆེད་དམག་མི་ ༦༡༩༩༥ དང་། ཉེན་རྟོག་པ་ ༤༨༧༨༩ ། དྲག་ཆས་ཉེན་རྟོག་པ་ ༢༩༠༢༩  ། རྒྱལ་སྲུང་རྟོག་ཞིབ་པ་ ༣༦༠༠། འབར་རྫས་རིགས་ཀྱི་ཉེན་འགོག་མི་སྣ་ ༩༦༠། དེ་བཞིན་འཕྲལ་སེལ་ལྟ་སྲུང་མི་སྣ་ ༤༤༧༤༢ བཅས་ཆེད་གཏོང་གིས་འོས་བསྡུའི་ས་གནས་ ༡༥༦༢ ནང་ལྟ་སྲུང་བྱེད་བཅུག་ཡོད་འདུག

ཐེངས་འདིའི་འོས་བསྡུའི་སྐབས་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་ཁག་གིས་མི་མང་ནང་སོ་སོའི་གཟུགས་བརྙན་སླར་གསོ་ཡོང་ཆེད། ཨ་རི་གཙོས་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་དང་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཆབ་སྲིད་ལངས་ཕྱོགས་འདྲ་མིན་བཟུང་སྟེ་མི་མང་ནང་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་ཁག་གིས་སོ་སོའི་ལངས་ཕྱོགས་དང་མ་འོངས་པར་གཞུང་གང་འདྲ་ཞིག་འཛུགས་མིན་མི་མང་ལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། བལ་ཡུལ་གཅིག་སྡུད་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་མགོ་ཁྲིད་གྲས་པར་མི་ཤི་ ( Pramesh Hamal) ཡིས་ “བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཡོངས་འོས་བསྡུའི་ཁྲོད་ཁོ་རང་གི་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་ཡིན་ན། ཧྥ་རན་སིའི་ལམ་ལུགས་ལྟར་སྲིད་འཛིན་དང་སྲིད་བློན་གཉིས་ཀྱི་དབང་ཆ་བགོ་འགྲེམ་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན’’ཞེས་བརྗོད་འདུག བལ་ཡུལ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་ལྦུ་སལ་(Ms. Bhusal) གྱིས་ཁོང་ཚོར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཚེ་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་བརྗོད་འདུག མི་མང་བརྒྱ་ཆ་ ༨༠ ཙམ་གྱིས་བལ་ཡུལ་དེ་ཧིན་རྡུའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་བསྒྱུར་རྒྱུར་མོས་མཐུན་དང་། བརྒྱ་ཆ་ ༤༠ ཙམ་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་ལམ་ལུགས་ལ་མོས་མཐུན་བཅས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་། མི་མང་མཐུན་མོང་གི་མངོན་འདོད་ཅིག་ནི་བལ་ཡུལ་ནང་ཞི་བདེ་བརྟན་བརླིང་ངང་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ཡིན་འདུག

བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཡོངས་འོས་བསྡུའི་དཀའ་རྙོག་གཙོ་བོ་གནད་འགག་གསུམ་ལ་ཐུག་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ནི། དང་པོ། ཨ་རི་དང་ཡུ་རོབ། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཁག་གི་རོགས་སྐྱོར་འོག་ཡོད་པའི་བལ་ཡུལ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པར་རྒོལ་རྡུང་གཏོང་མཁན་རྣམས་ཇི་ལྟར་འདུ་སྐོང་གིས་གྲོས་མོལ་ཡོང་ཐབས་བྱ་རྒྱུ། གཉིས་པ། རྩ་ཁྲིམས་ཟིན་བྲིས་ནང་གཞུང་གི་ལམ་ལུགས་ཇི་ལྟར་འཛིན་མིན་འཁོད་རྒྱུ། གསུམ་པ། གཞུང་གི་སྒྲོམ་གཞི་སྟེ་སྤྱི་མཐུན་སྲིད་གཞུང་ལམ་ལུགས་(Federalism) སམ་ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་(Secularsim)། དེ་མིན་མི་རིགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་(Ethnic State) སོགས་གང་འཛིན་མིན་བཅས་ཡིན་འདུག  

ཨ་རི་གཙོས་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་བལ་ཡུལ་ནང་རོགས་སྐྱོར་ལས་འགུལ་འདྲ་མིན་སྤེལ་གྱིན་ཡོད་པ་དང་། ཨ་རིས་མ་འོངས་པའི་བལ་ཡུལ་གཞུང་དེ་སྲིད་འཛིན་ལམ་ལུགས་ཐོག་བསྐྱོད་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་། ཇར་མན་དང་ཧྤ་རན་སི་གཙོས་ཡུ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་སྤྱི་མཐུན་སྲིད་གཞུང་ལམ་ལུགས་ཐོག་བསྐྱོད་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་གྱིས་ཧིན་རྡུའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཆགས་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར། རྒྱ་ནག་གིས་དམར་ཤོག་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་འགྱུར་རྒྱུར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་གི་ཡོད་འདུག

ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཟུར་པ་ཇེ་མི་ཀར་ཀྲར་( Jimmy Carter)ལགས་ཀྱིས་སྣེ་འཁྲིད་པའི་རྟོག་ཞིབ་མི་སྣ་ ༩༥ ཙམ་བལ་ཡུལ་འོས་བསྡུར་ལྟ་ཞིབ་བྱེད་པར་བསྐྱོད་ཡོད་པ་དང་། ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་མི་ ༡༠༠ དང་། དབྱིན་ལན་ནས་མི་ ༤ ། ཨོ་སི་ཌི་ལི་ཡས་མི་ ༥།  དེ་བཞིན། ཨེ་ཤ་ཡའི་མཐུན་ཚོགས་ནས་མི་ ༡༠༠ ། རྒྱ་གར་དང་ཐེ་ལན་ཌི། རྒྱ་ནག ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ་སོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཁག་ ༥༨ ཙམ་གྱི་རྟོག་ཞིབ་མི་སྣ་ཆེད་གཏོང་བྱས་ཡོད་འདུག