སྒྱུ་རྩལ་བ་དང་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་པའི་འཐབ་འཛིང་།

བསྟན་རྡོར་གྱིས་བརྩམས། གཡག་ཕྱུག་ཕུན་ཚོགས་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་བསྒྱུར།

མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་ཐེངས་ཤིག་སྙན་ངག་གི་རོལ་མྱོང་ལྡན་པའི་སྐད་ཆ་འདི་འདྲ་ཞིག་མཛུབ་སྟོན་བྱས་ཡོད་དེ། “€œའཁྲབ་སྟོན་རུ་ཁག་གི་སྒྱུ་རྩལ་བ་སྡར་ཚན་གཅིག་(ཁ་གྲངས་བཅུ་གཉིས་ཅན་ལ་གོ)འདི། དམག་དཔུང་སྟོང་ཕྲག་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལས་ཆེ་བ་ཡོད་” ཞེས་བརྗོད་ཡོད། ཕྱི་མ་དེས་མི་མང་གི་སྤྱོད་ལམ་ལ་འགྱུར་བ་གཏོང་ཐུབ་ན་ཡང་། སྔ་མ་དེས་མི་མང་གི་ཀླད་པར་འགུལ་སྐྱོད་གཏོང་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད།

ལིའུ་ཝོ་ལིན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་འདི་དག་གིས་ཀྱང་། རྒྱ་ནག་གི་དམག་དཔུང་ཚོས་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་དེ་དག་རྙེད་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད། ཁོས་མི་མང་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་བར་སྒུལ་ཤུགས་བསྩལ་ཞིང་། འདི་ནི་གཅིག་སྡུད་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཞིགས་བྱེད་པ་འདིས་མཐར་ཐུག་གི་བདེན་པའི་ལམ་སྣེར་འདྲེན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། དབང་གཙོ་སྨྲ་བའི་རིང་ལུགས་པ་ཚོས་སོ་སོའི་མི་སེར་གྱིས་བསམ་བློ་གཏང་རྒྱུར་འདོད་པ་མེད་ཅིང་། འདི་ནི་བསམ་བློ་གཏོང་ཐུབ་མཁན་ཉུང་ཤས་ཙམ་ལས། གནས་ཚུལ་མི་ཤེས་མཁན་ས་ཡ་མང་པོ་ཞིག་ལས་སླ་པོའི་ངང་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན།

ལིའུ་ཡིས་པར་རིས་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་གི་ནང་། ཁོ་རང་རྒྱབ་ལྗོངས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་གི་ཁྲོད་དུ་ཡལ་གྱིན་པ་འདི། དེང་དུས་རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ནད་ཡམས་དྲག་པོའི་འོག་ཏུ་མནར་བའི་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་དང་། ངས་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་བློར། པར་རིས་འདི་དག་གིས་ད་ལྟ་དབང་གཙོ་སྨྲ་བའི་རིང་ལུགས་དང་ཉེར་སྤྱོད་རིང་ལུགས་པའི་(ཇི་ཙམ་གྱི་ཚོང་ཟོག་མང་བ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཐུབ་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་འབྲེལ་ཡོད་བཟོ་སྐྲུན་ཁག་ལ་ཁེ་ཕན་བྱུང་བའི་བསམ་ཚུལ་ལ་གོ) གདུག་རྩུབ་དྲག་པའི་འོག་ཏུ་བཙིར་གནོན་བྱེད་བཞིན་པའི་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་མེད་པ་དང་མགོ་ཡར་ཙམ་ཡང་མགྱོག་མི་ཐུབ་པའི་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་མཚོན་གྱིན་ཡོད་དམ་སྙམ་པ་དང་། ཡང་ན་པར་རིས་འདི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་མི་སྒེར་གྱི་རང་དབང་དང་དངོས་ཡོད་རང་བཞིན་ལ་སྐེ་བཙིར་གཏོང་རྐྱང་བྱས་པའི་ལུགས་སྲོལ་འདིར་དགག་རྒྱག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པའི་རྣམ་པ་དེ་མཚོན་གྱི་ཡོད་དམ་སྙམ་བྱུང་།

གཅིག་བྱས་ན། ལིའུ་ཡི་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་འདི་དག་བཙན་ཤེད་དབང་བསྒྱུར་སྲིད་གཞུང་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་འཚོ་གནས་བྱ་རྒྱུ་ཟུར་ཟའི་ལམ་ཡིག་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང་། ཁྱེད་རང་རྫུན་གཏམ་གྱིས་བཟོས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ནང་འཚོ་སྡོད་ཇི་ལྟར་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་དམ། འདིར་ཐབས་ལམ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ཁྱེད་རང་རྫུ་བག་གི་ཁྲོད་དུ་མི་སྣང་བར་གྱུར་ནས་ཁུ་སིམ་མེར་སྡོད་རྒྱུ་དེ་རེད། གལ་ཏེ་ཁྱེད་རང་གིས་དྲང་པོ་བཤད་ན། ཁོ་ཚོས་ཁྱེད་རང་གསལ་པོ་མཐོང་ཐུབ་ལ། མཐོང་བའི་དུས་ཚོད་དེ་ག་རང་ལ་དམིགས་སའི་འབེན་དུ་འགྱུར་སྲིད། དེར་བརྟེན། མཐོང་ཆོས་སུ་འགྱུར་བ་(Visiblity)འདི་ཡིས་ཉེན་ཚབས་ཤིག་འཁྱེར་ཡོང་བ་དང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ (Invisiblity) འདི་ཡིས་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཁྱེད་རང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཡོང་བསམ་པའི་བརྩེགས་རིམ་ཞིག་བསྐྲུན་སྲིད།

གལ་ཏེ་མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་(Invisiblity) འདི་ཉིད། མི་སུ་ཞིག་གིས་སོ་སོའི་འཚོ་གནས་བྱ་རྒྱུར་རིན་བབ་སྤྲད་པ་དང་ཁྱད་མེད་ན། ཁྱེད་རང་ལ་འདི་དགོས་སམ། འདི་ནི་སྒྱུ་རྩལ་བ་ལིའུ་ཡི་དྲི་བ་མིན་ན་ཡང་། ངས་འདི་ལྟར་དྲི་བ་བཏང་ན་འདོད། གལ་ཏེ་མི་སུ་ཞིག་གི་ཚེ་གང་བོར་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེ་འདི་ཡར་མངོན་མ་ཐུབ་ཅིང་། ཁུ་སིམ་སིམ་ངང་དྲང་བདེན་མ་ཡིན་པའི་སྲིད་ཇུས་འདིར་མགོ་སྒུར་ནས་ཕྱིན་ན་ཁོ་རང་གདོན་འདྲེ་དང་ཁྱད་པར་འདུག་གམ། གལ་ཏེ་ཁོ་རང་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཙམ་ཞིག་གནས་ཐུབ་ན་ཡང་འཛམ་བུ་གླིང་གིས་ཁོ་རང་ད་དུང་ཡང་གསོན་གནས་ཐུབ་ཡོད་པར་བདེན་དཔང་སྦྱིན་ཐུབ་བམ།

དེར་བརྟེན། ནམ་ཡང་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་དཀའ་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་ནི། ཁོ་རང་འོད་སྣང་གི་ཁྲོད་འཚོ་སྡོད་བྱ་རྒྱུར་འདོད་པ་ཡོད་པ་ལས་མུན་ནག་ཁྲོད་འཚོ་འདོད་མེད་ལ། གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་ངང་འཚོ་གནས་ཐུབ་རྒྱུ་ལས་སྨག་ནག་གི་ཁྲོད་སྡོད་འདོད་མེད།

ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་ནག་ནང་གི་མི་མང་ཚོས་སྲིད་གཞུང་གི་ཉེན་ཚབས་ལ་མ་སྐྲག་པར་རང་ཉིད་ཁུ་སིམ་སིམ་གནས་རྒྱུའི་འཆིང་རྒྱ་དེ་བཀྲོལ་བཞིན་ཡོད་ལ། འགའ་ཞིག་གིས་ངོ་རྒོལ་དང་སྙན་ཞུའི་ལམ་ནས་གཞུང་ལ་ཡ་ལན་སྤྲོད་ཀྱིན་ཡོད། སྐོར་ཞིག་གིས་དྲ་གནས་ཐོག་ངོ་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་གྱིན་ཡོད་ལ། ཡང་ཁག་ཅིག་གིས་སྒྱུ་རྩལ་དང་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་ལམ་ནས་ལས་འགུལ་སྤེལ་གྱིན་ཡོད་པ་རེད།

གང་ལྟར་ཁོ་ཚོས་ཐབས་ལམ་གང་འདྲ་ཞིག་བདམས་ན་ཡང་། ལྦཀ་ལེབ་ཧ་ལྦེལ་(Vaclav Havel )གྱི་ཚིག་འགྲོས་ཤིག་གཡར་ན་ ‘ཁོ་ཚོས་ད་ནས་བཟུང་བདེན་དོན་གྱི་འཚོ་བ་ཞིག་སྐྱེལ་མགོ་འཛུགས་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།’€ གང་ལྟར་བདེན་པ་དེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། ཡང་ན་དྲ་གནས་སོགས་གང་གི་ཐོག་ཏུ་ཡོད་ཀྱང་ཁོ་ཚོ་ད་ནས་བཟུང་ནུས་མེད་སྟོབས་མེད་ཅིག་ནམ་ཡང་མ་ཡིན།

ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའི་སྔོན་གྱི་ཡིད་སྐྱོ་བའི་མཚན་མོ་ཞིག་ལ། པེ་ཅིན་གྱི་མེ་སྒྱོགས་ཤིག་གིས་རྒྱ་ནག་མི་མང་ས་ཡ་མང་པོའི་དམངས་གཙོའི་རྨི་ལམ་ཁྱུར་མིད་གཏོང་སྐབས། རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་ཕྱིའི་སྣང་ཚུལ་ངོ་མི་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་ལ། ད་ལྟ་ཤང་ཀང་(Shanghai) གི་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་ཁང་བརྩེགས་ཆེན་པོ་འདི་ནས། ཧྲིན་ཀྲུག་(Shenzhen)གི་དངུལ་རྩིས་རྫོང་ཁོང་བར་ད་ལྟ་རྒྱ་ནག་ནང་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་འཕོ་འགྱུར་ཕྱིན་ཡོད་ནའང་། འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཕྱི་ཚུལ་ཙམ་ལས་དོན་དངོས་ཐོག་གཅིག་སྡུད་རིང་ལུགས་(Dictatorship) གྱི་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ཞིག་གི་འོག་ཏུ། རྒྱ་ནག་དེ་ད་དུང་ཡང་སྔོན་མའི་དབང་ཤེད་རིང་ལུགས་(Authoritarian) ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་རང་འཇགས་གནས་ཡོད་ལ། འདི་བོད་པའི་མི་སེར་དཀྱུས་མ་ཚོར། ང་ཚོ་དུས་རྒྱུན་རང་དབང་ལུང་པའི་ནང་ཡོད་མཁན་ཚོའི་བདག་དབང་ཡིན་ཤག་ཤག་གི་གཞི་རྩའི་རང་དབང་ཡང་མེད་པར་འཚོ་བ་སྐྱེལ་གྱིན་ཡོད་པ་རེད།

དེང་སང་རྒྱ་ནག་གི་དབང་བསྒྱུར་འོག་གི་བོད་དང་ཤར་ཏུར་ཀི་སི་ཐན་གྱི་གནས་སྟངས་དེ་ལས་ཀྱང་ཉེན་ཚབས་ཆེ་བ་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ཁ་སྔོན་རང་(CNN) གྱིས་འདོན་སྤེལ་བྱས་པའི་གསར་འགྱུར་ཉི་ཚེ་བ་ཞིག་ནི། ལྟད་མོ་བ་བདུན་སྟོང་ལྷག་འཛོམས་པའི་རྩེད་ར་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་དབུས་སུ། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་དང་འབྲེལ་བའི་གྱོད་ཞིབ་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ཚོགས་ཏེ། ཡུ་གུར་གྱི་མི་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་འཇུ་བཟུང་དང་ཉེས་ཆད་བཅད་ཡོད།

བོད་ནང་པེ་ཅིན་གྱི་མི་རིགས་རྩ་མེད་གཏང་རྒྱུའི་སྲིད་བྱུས་འདིས་རྐྱེན་པས། འབྲོག་པ་ས་ཡ་མང་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕ་མེས་ཡང་མེས་ནས་བདག་བཟུང་བྱས་པའི་རྩ་ཐང་དེ་ནས་གནས་སྤོ་བྱེད་བཅུག་པ་དང་། དགོན་སྡེ་དང་སྲང་ལམ་གྱི་གྲུ་ཟུར་གང་སར་གསང་བའི་པར་ཆས་བཙུགས་ནས་༧གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་པར་ཉར་འཇོག་བྱེད་མཁན་གྱི་མི་རྣམས་འཇུ་བཟུང་བྱས་པ་འདིས། བོད་མི་ཚོ་རེ་ཆད་དང་འུ་ཐུག་གི་མཐའ་ལ་སྐྱེལ་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཉིས་སྟོང་བཅུ་གཅིག་ནས་བཟུང་བོད་མི་ ༡༣༠ ཙམ་གྱིས་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་བཏང་སྟེ་རྒྱ་ནག་གི་བཟོད་ཐབས་བྲལ་བའི་དྲག་གནོན་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཡོད།

ཡིན་ན་ཡང་། གཅིག་བྱས་ན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དྲག་པོ་དེས་རྐྱེན་པས། བོད་པ་ཚོས་ད་ནས་བཟུང་སྒྱུ་རྩལ་དེ་ངོ་རྒོལ་སྐད་འབོད་ཀྱི་ལག་ཆ་གསར་བ་ཞིག་ལ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མགོ་ཚུགས་ཡོད། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལམ་ནས་དྲག་གནོན་ལ་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པའི་ལས་འགུལ་འདིས་ཁོ་ཚོས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རས་གཞི་དཀར་ནག་གཉིས་ཀྱི་འདྲེས་མཚམས་སུ་མེད་པའི་ས་ཁུལ་གཞན་ཞིག་ལ་བདག་བཟུང་བྱེད་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད། དེར་བརྟེན། སྒྱུ་རྩལ་གྱིས་ལྡེམ་ལྕུགས་(Elasticity) དང་བཅོས་བསྒྱུར། འཕོ་འགྱུར་རང་བཞིན་སོགས་ལ་བརྒྱུད་སྐུལ་བྱས་ཏེ་མཐར་ཐུག་དེར་ཆབ་སྲིད་འགོག་རྒོལ་དེ་ལས་རྒྱལ་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད།

ཉེ་སྔོན་གྱི་ལོ་ཟླའི་ནང་། བོད་ནང་གི་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་སྒྱུ་རྩལ་དང་སྙན་ངག གླུ་གཞས་དང་གློག་བརྙན་སོགས་བརྒྱུད་ནས་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེར་ཡིད་ཆེས་དང་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕ་ཡུལ་ལ་བརྩེ་སེམས། ད་དུང་རང་དབང་འདོད་པའི་འབོད་སྒྲ་སོགས་མཚོན་ཐབས་བྱས་ཡོད་ལ། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལམ་ནས་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་བྱས་པའི་ལས་འགུལ་འདིས་བོད་པའི་རིག་གཞུང་ནང་སྔ་ན་མེད་པའི་བསྐྱར་གསོ་དང་སྒུལ་ཤུགས་གསར་བ་ཞིག་སྦྱིན་ཐུབ་ཡོད། སྙན་ངག་པ་མའོ་ཡིས། €˜སྒྱུ་རྩལ་བ་ནི་དམག་མི་ལས་ནུས་སྟོབས་ཆེ་བ་ཡོད་€™ཅེས་ལབ་པ་དེ་འགྲིག་འདུག ཁོ་ཚོས་གོ་མཚོན་གང་ཡང་ཐོགས་མེད་ཀྱང་། པར་ཆས་དང་པིར་སྨྱུག་གི་ལམ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་སྒྱུ་རྩལ་བ་ཨེ་ལྦེ་ལྦེ་(Ai Wei Wei)དང་། ལིའུ་ཝོ་ལོན་སོགས་ཀྱིས་སྔོན་ཆད་དུས་རབས་ཕྱེད་ལྷག་ཙམ་རིང་མའོ་ཡི་ཤུགས་རྐྱེན་དང་གཉིད་དུ་ཡུར་བའི་བསམ་ཚུལ་རྙིང་པ་དེ་དག་ལས་ཡར་སློང་ཐུབ་ཡོད།

དེང་སང་རྒྱ་ནག་གི་སྒྱུ་རྩལ་བ་མང་པོ་ཞིག་གིས། རང་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གསར་བ་ཞིག་གི་རྨི་ལམ་མི་མང་ནང་བརྒྱུད་བསྒྲགས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ལ། ཁོ་ཚོར་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱིས་བཀག་སྡོམ་བྱེད་ཁག་པོ་ཆགས་ཡོད། དུས་ཚོད་སྔ་ཕྱི་གང་རུང་གི་ནང་དུ་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁོ་ཚོ་བཙོན་འཇུག་བྱེད་པ་དང་། དཔེར་ན། ཉིས་སྟོང་བཅུ་གཅིག་ལོར་སྒྱུ་རྩལ་བ་ཨེ་ཝེ་ཝེ་ཉིན་ ༨༡ རིང་བཀག་ཉར་བྱས་ན་ཡང་། ཁོ་ཚོས་ཁོའི་དྲག་རྩུབ་དབེན་པའི་ཞིང་ན་གནས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རང་བཞིན་དེ་བཙོན་འཇུག་བྱེད་ཐུབ་མེད་ལ། རྒྱ་དམག་གིས་བཙོན་ཁང་གི་གློག་ཚང་མ་སད་ན་ཡང་ཁོ་ཚོས་བཙོན་པ་ཚོར་གཉིད་ཁུག་རྒྱུར་བཙན་སྐུལ་བྱེད་ཐབས་མེད།

གང་ལྟར། གྲོང་འཁྱེར་དང་མཐའ་མཚམས་གང་ཞིག་ཡིན་ཡང་རྒྱ་ནག་ནང་འགྱུར་བ་ཐེབས་བཞིན་ཡོད་ལ། ཇི་ཙམ་གྱིས་བོད་དང་རྒྱ་ནག ཤར་ཏུར་ཀི་སི་ཐན་མི་མང་གིས་འཇིགས་སྣང་རྒྱབ་ཏུ་དོར་ནས་བདེན་དོན་ལ་འཚོལ་སྙེག་བྱེད་མགོ་བཙུགས་ན་འཛམ་གླིང་མི་མང་ངེས་པར་དུ་ཁོ་ཚོའི་རྒྱབ་ཏུ་ལངས་དགོས།

མ་རྩོམ་གྱི་འབྲེལ་ཐག http://www.huffingtonpost.com/tenzin-dorjee/the-artist-versus-the-dic_b_5418575.html