དེ་རིང་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་བྷར་མིན་གྷམ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་ཉམས་ཞིབ་པ་ཁག་ཅིག་གིས་ཨི་ར་བྷེག་སྐད་ཡིག་ཐོག་བྲིས་པའི་ཁ་ཆེའི་དཔེ་ཆ་ཁྲུའུ་རན་གྱི་ལག་བྲིས་མ་རྙིང་ཤོས་དེ་བརྙེད་ཡོད་འདུག
དེ་རིང་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་བྷར་མིན་གྷམ་ (Birmingham) གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་ཉམས་ཞིབ་པ་ཁག་ཅིག་གིས། ཟླ་ཤས་རིང་དུས་རབས་གཅིག་ལྷག་ཙམ་རིང་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དཀྱིལ་ཤར་ཡུལ་གྲུའི་དཔེ་དེབ་དང་ཡིག་ཚགས་གྲས་སུ་ཉར་ཚགས་བྱས་པའི་ཨི་ར་བྷེག་ (Arabic) གི་ལག་བྲིས་མའི་དཔེ་རྙིང་འགར་ཉམས་ཞིབ་བྱས་པ་བརྒྱུད། དེ་དག་ནི་ལོ་ངོ་ ༡༣༧༠ ལྷག་གི་གོང་དུ་ཨི་ར་བྷེག་གི་སྐད་ཡིག་ཐོག་བྲིས་པའི་ཁ་ཆེའི་དཔེ་ཆ་ཁུའུ་རན་ (Koran) གྱི་ལག་བྲིས་མའི་དཔེ་རྙིང་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་གི་ཁུའུ་རན་གྱི་ལག་བྲིས་མ་རྙིང་ཤོས་དེ་ཡང་ཆགས་ཡོད་སྐོར་བསྒྲགས་འདུག
བྷི་བྷི་སི་ཐོག་བྷར་མིན་གྷམ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་ཡིག་ཚགས་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱི་འགན་འཛིན་ལྕམ་སུ་སན་ཝར་རལ་ (Susan Worrall) ལགས་ཀྱིས། ང་ཚོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་གི་ཁ་ཆེའི་དཔེ་ཆ་ཁུའུ་རན་གྱི་ལག་བྲིས་མ་རྙིང་ཤོས་དེ་གསར་རྙེད་བྱུང་བར་དགའ་སྤྲོ་དཔག་མེད་བྱུང་བ་མ་ཟད། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་སྟོང་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་བསྐངས་ཐུབ་ཡོད། ཅེས་དང་། ཡང་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་ཡིག་མཁས་པ་ཝ་ལེ་ (Dr Waley) ལགས་ཀྱིས། ཡིག་ཚགས་འདི་གཉིས་ནི་ཁ་ཆེའི་སྟོན་པ་ཁྲི་ཐོག་དང་པོ་གསུམ་གྱི་སྐབས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་ ༦༣༢ ནས་ ༦༥༦ ལོའི་སྐབས་སུ་བྲིས་པའི་ཨི་ར་བྷེག་སྐད་ཡིག་ཐོག་གི་ལག་བྲིས་མ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། འདིས་ཁ་ཆེ་བ་ཚོར་སྤྲོ་བ་གསར་པ་ཞིག་སྦྱིན་གྱི་རེད། ཅེས་བརྗོད་འདུག
བྷར་མིན་གྷམ་གྱི་འཕྲིན་ (Birmingham Mail) སྟེང་གནས་ཚུལ་སྤེལ་བ་ལྟར་ན། གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་ལག་བྲིས་མ་དེ་དག་ནི་ཨི་རག་མཱོ་སུལ་ (Mosul) གྲོང་ཁྱེར་ནང་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་དཔོན་ཨལ་ཧྥོན་སེ་ (Alphonse Mingana) ཡིས་དཀྱིལ་ཤར་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ཏུ་བསྐྱོད་ནས་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་པའི་ཡིག་ཚགས་ཡིན་པ་གང་ཞིག ༡༩༢༠ ལོར་དབྱིན་ཡུལ་ནང་དབོར་འདྲེན་གྱིས་ད་བར་བྷར་མིན་གྷམ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་དཀྱིལ་ཤར་ཡུལ་གྲུ་ནས་ཕྱོགས་བསྡུས་གསོག་འཇོགས་བྱས་པའི་ཡིག་རྙིང་ ༣༠༠༠ ཡི་ཁོངས་ཉར་ཚགས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག
ཉེ་ཆར་ཉམས་ཞིབ་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཁ་ཆེའི་དཔེ་ཆ་ཁྲུའུ་རན་གྱི་ཆ་ཤས་མང་པོ་ཞིག་ཏ་ལའི་ལོ་མ་དང་ཀོ་ཤོག རྔ་མོང་གི་དཔུང་རུས་སོགས་ཀྱི་ཐོག་བྲིས་པ་དེ་འདྲ་ཡོད་པའི་བསམ་ཚུལ་ཤུགས་ཆེ་སྤེལ་ཡོད་སྟབས། བྷར་མིན་གྷམ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་དང་ཨོག་སི་ཧྥོར་ཌི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་རྫས་འགྱུར་བརྟག་དཔྱད་ཚན་པ་ (Radiocarbon Accelerator Unit) གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ཏེ། གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་ལག་བྲིས་མ་དག་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བརྒྱུད་ལག་བྲིས་མ་དེ་དག་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༥༦༨ ནས་ ༦༤༥ སྐབས་སུ་ཀོ་ཤོག་ཐོག་བྲིས་པའི་ཁ་ཆེའི་དཔེ་ཆ་ཁྲུའུ་རན་གྱི་ལག་བྲིས་མ་རྙིང་ཤོས་ཡིན་པ་ར་འཕྲོད་བྱས་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་བཀོད་འདུག
རོའུ་ཌར་གསར་ལམ་ཐོག་ཨོག་སི་ཧྥོར་ཌི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་ཡེ་ཤུ་དང་ཁ་ཆེའི་གྲུབ་མཐའ་འཆད་ཁྲིད་གནང་མཁན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བ་དང་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་ལག་བྲིས་མར་རྟོག་ཞིབ་གནང་མཁན་གྱི་ཉམས་ཞིབ་པ་ཌ་ཝུ་ཌི་ཋོ་མཱ་སེ་ (David Thomas) ལགས་ཀྱིས། ང་ཚོས་ཁ་ཆེའི་ཆོས་འབྱུང་དང་གྲུབ་མཐའ་ཁག་ལ་བལྟས་ཚེ། ཁ་ཆེའི་སྟོན་པ་མཱོ་ཧཱ་མཱ་ཋ་ (Prophet Mohammed) མཆོག་ཕྱི་ལོ་ ༦༡༠ ནས་ ༦༣༢ ལོའི་བར་སྐབས་སུ་ཐར་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནས་སྐུ་མ་གྲོངས་སྐབས་གསུངས་པ་དང་བྲིས་པའི་ཆོས་ལ་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ཟེར་གྱིན་ཡོད་སྟབས། ང་ཚོས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་ལག་བྲིས་མར་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བརྒྱུད། ལག་བྲིས་མ་འབྲི་མཁན་དེ་ནི་ཁ་ཆེའི་སྟོན་པ་མཱོ་ཧཱ་མཱ་མཆོག་གི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མི་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཁོང་དང་གྲོགས་འདྲིས་བཟང་པོ་ཡོད་མཁན་ཞིག་གམ་ཡང་ན་མཇལ་མྱོང་བའམ། ཁོང་གི་གསུང་ཆོས་གོ་ཐོས་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་ཤར་གྱི་འདུག་སྟབས། ད་ཐེངས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་ཀོ་ཤོག་སྟེང་གི་ལག་བྲིས་པ་འདི་ནི་ཁ་ཆེའི་སྟོན་པ་གྲོངས་རྗེས་ཀྱི་བཅུ་ཕྲག་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་ལ་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག ཅེས་བརྗོད་འདུག
བྷར་མིན་གྷམ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཨ་ཧྥེ་ཛལ་ (Muhammad Afzal) ལགས་ཀྱིས། ངས་ཤོག་ལྷེ་དེ་ཚོར་ལྟ་སྐབས་སེམས་ལ་གཡོ་འགུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐེབས་བྱུང་བ་མ་ཟད། མིག་ནང་དགའ་སྤྲོའི་མཆི་ཞག་ཀྱང་འཁོར་བྱུང་བས། ངས་དབྱིན་ཡུལ་མང་ཚོགས་ཚོས་བྷར་མིན་གྷམ་གྲོང་ཁྱེར་ལ་ཡོང་ནས་ལག་བྲིས་པ་འདི་ཚོར་ཡུད་ཙམ་རིང་ལྟ་བར་ཡོང་རྒྱུར་རེ་བ་རྒྱག་བཞིན་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་འདུག
