འཛམ་གླིང་སྒང་འདིར་མི་འབོར་བརྒྱ་ཆ་གསུམ་ལྷག་ཟིན་པའི་མི་མང་ས་ཡ་ ༢.༦ ཙམ་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྡོག་རོལ་གཏོང་བ། དྲག་གནོན་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པའི་འོག་འཚོ་བཞིན་ཡོད་འདུག
རོའུ་ཊར་གསར་ཁང་གིས་གནས་ཚུལ་སྤེལ་དོན་ལྟར་ན། ཁ་སང་ཕྱི་དྲོར་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཞིན་ཊོན་དུ་རྟེན་གཞི་བྱེད་པའི་རང་དབང་ལྷན་ཚོགས་ (Freedom House) ཞེས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས། ཆབ་སྲིད་རང་དབང་བཅས་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་ཁྲིམས་རྩོད་ཞུ་གཏུག་ཚོགས་པས། དེང་སྐབས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་དྲག་གནོན་དང་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྡོག་རོལ་གཏོང་བཞིན་པའི་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ཁག་གི་གྲས་ནས་གནས་སྟངས་ཆེས་སྐྱོ་ཤོས་དེ་བོད་དང་སི་རི་ཡ། སོ་མ་ལེ་ཡ་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ད་ལྟའི་ཆར་འཛམ་གླིང་སྒང་འདིར་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་ཐལ་ཆེ་བ་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྡོག་རོལ་གཏོང་བ། དྲག་གནོན་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པའི་འོག འཛམ་གླིང་མི་འབོར་བརྒྱ་ཆ་གསུམ་ལྷག་ཟིན་པའི་མི་མང་ས་ཡ་ ༢.༦ ཙམ་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་འདུག
རང་དབང་ལྷན་ཚོགས་དེའི་འགན་འཛིན་གཞོན་པ་ཨར་ཆ་ཕུ་ཌེན་ཊོན་ (Arch Puddington) ཟེར་བས། རྒྱ་ནག་གི་དཔལ་འབྱོར་འཁོར་རྒྱུག་གི་འགྲོས་ཤིན་ཏུ་དལ་ཁར། དངོས་ཟོག་གི་རིན་གོང་དམའ་བ་དེས་འཛམ་གླིང་ཁྲོམ་རར་འཇིག་ཉེན་བསླངས་ཡོད་སྐོར་དང་། སྲིད་དབང་སྒེར་གཅོད་བྱེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་ནང་ཚོང་ཟོག་གི་རིན་གོང་དམའ་བ་དང་བསྟུན་ནས་ཁྲལ་འབབ་ཇེ་ཉུང་དུ་ཕྱིན་པ་དེས་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་པ་ཚོ་ཕྱི་དགྲ་ཕྱིར་འཕུད་དང་རྒྱལ་ནང་དྲག་གནོན་བྱེད་པར་སྣེ་འཁྲིད་ཀྱི་ཡོད་པ། དེ་བཞིན་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་འཚང་ཁ་དང་འཇིགས་སྐུལ་དྲག་སྤྱོད་པའི་འཇབ་རྒོལ་འོག་ཡོང་བའི་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནང་སི་རི་ཡའི་ནང་འཁྲུག་ལྟ་བུའི་དཀའ་རྙོག་འབྱུང་མུས་ཡིན་སྐོར་སོགས་བརྗོད་འདུག
རང་དབང་ལྷན་ཚོགས་དེས་ལོ་འཁོར་ཞིབ་འཇུག་སྙན་ཐོ་ཞིག་བཏོན་པའི་ནང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ལོ་ནི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་དཀའ་རྙོག་དང་མི་སེར་ལ་དྲག་གནོན། ཕྱི་མིར་ཞེ་འཁོན་དང་འཇིགས་སྐུལ་དྲག་སྤྱོད་པའི་འཇབ་རྒོལ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲུབ་པའི་སའི་གོ་ལོའི་སྟེང་གི་རང་དབང་ཉམས་རྒུད་དུ་ཕྱིན་ཏེ་མི་ལོ་ ༡༠ ཟིན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་འདུག
རང་དབང་ལྷན་ཚོགས་དེས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ ༡༩༥ ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པའི་ནང་། འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ ༨༦ ནང་རང་དབང་ལ་ཁ་རྡུང་གཏོང་བ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ ༥༩ ནང་རང་དབང་གི་ཕྱོགས་ཙམ་ཡོད་པ། རྒྱལ་ཁབ་ ༥༠ ནང་རང་དབང་རྩ་བ་ནས་མེད་ཅིང་། རང་དབང་དམངས་གཙོ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཡུལ་ལུང་མང་ཆེ་བ་དཀྱིལ་ཤར་ཡུལ་གྲུ་ཁག་དང་བྱང་ཨ་ཧྥི་རེ་ཁ་ཡིན་ཞིང་། ཡུལ་ལུང་དེ་ནང་མི་འབོར་བརྒྱ་ཆ་ ༨༥ སྲིད་གཞུང་གི་དྲག་གནོན་འོག་འཚོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཨ་ཧྥི་རེ་ཁའི་ལྷོ་རྒྱུད་ས་ཧ་ར་ (Saharan) ཡུལ་གྱི་སྲིད་གཞུང་ ༢༠ ཡིས་རང་དབང་ལ་བརྩི་མཐོང་མེད་པ། ཡུ་རོབ་ཨེ་ཤ་ཡའི་ (Eurasia) གླིང་ཆེན་ཁག་ཏུ་རང་དབང་ལྡན་པའི་ཡུལ་ལུང་གཅིག་ཀྱང་མེད་སྐོར་བརྗོད་འདུག
སྙན་ཐོ་དེའི་ནང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ལོར་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་བུད་མེད་ཀྱི་གནས་བབ་ལ་མཐོར་འདེགས་བྱུང་མེད་ཅིང་། སུ་ཌེ་ཨ་ར་བྷེ་ཡའི་བུད་མེད་ཚོ་ད་ལོའི་སྲིད་འཛིན་འོས་འདེམས་ཞུགས་བཅུག་པ་དང་། ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་ནང་བུད་མེད་ལ་བཙན་གཡེམ་གཏོང་བའི་ནག་ཉེས་མཚམས་བཞག་པ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ལ། ཚོད་འཛིན་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་མདུན་སྐྱོད་དེས་རྒྱལ་ཁའི་འབོད་སྒྲ་བསྒྲགས་ཤིང་། ཆེས་དམའ་བའི་བུད་མེད་ཀྱི་གནས་བབ་ལ་རྔམ་སྟོན་མཛད་དེ་ཕོ་མོ་འདྲ་མཉམ་གྱི་རིན་ཐང་མཐོར་འདེགས་བཏང་ཡོད་སྐོར་འཁོད་འདུག
གཞན། སྙན་ཐོ་དེའི་ནང་ད་དུང་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་གི་གོམ་ཁ་འཁྱོར་བཞིན་པ་དང་། འོས་བསྡུའི་བྱ་འགུལ་ཁྲོད་དུ་མི་སྒེར་གྱིས་དངུལ་ལོའི་འགྲོ་གྲོན་མཐོ་རུ་གཏོང་བར་སུན་གཙེར་བྱེད་པར་སྟོད་གླུ་ལེན་པ་དང་། རྒྱལ་ནང་གི་ཁྲིམས་བཟོའི་འདུ་འཛི་དང་སྲིད་གཞུང་ནང་ཁུལ་གུ་དོག་པ། མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་དང་ཁྲིམས་འགལ་ལུགས་ལྡོག་སོགས་ཐེར་འདོན་གནང་འདུག
གནས་ཚུལ་ལྟར་ན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ལོར་རང་དབང་ཉམས་རྒུད་ཕྱིན་པའི་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་རྒྱལ་ཁབ་ ༧༢ ཡོད་པའི་གྲས་ཀྱི་མང་ཆེ་བའི་ནང་འདས་པའི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་གི་སྔོན་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་ཆབ་སྲིད་རང་དབང་གི་གནས་སྟངས་སྡུག་ཏུ་ཕྱིན་ཡོད་པ་དང་། ༢༠༡༥ ལོར་རང་དབང་དམངས་གཙོ་ཡར་རྒྱས་ཅུང་ཕྱིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནི་འབར་མ་ (Myanmar) དང་བྷུར་ཀེ་ན་ཧྥ་སོ། (Burkina Faso) ནེ་གྷི་རེ་ཡ་ (Nigeria) དང་སི་རེ་ལན་ཀ་ (Sri Lanka) བཅས་ཡིན་ཞིང་། ༢༠༡༥ ལོ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་དེ་དག་ནང་རང་དབང་དམངས་གཙོའི་འོས་བསྡུ་གསར་དུ་ཚུགས་ཐུབ་ཡོད་ཅིང་། ༢༠༡༥ ལོར་རང་དབང་དམངས་གཙོའི་གནས་བབ་སྡུག་རུ་ཕྱིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནི་བྱང་ཀོ་རི་ཡ་ (North Korea) དང་བ་ཙི་བྷི་ཀེ་ས་ཐན། (Uzbekistan) ཨ་རེ་ཊི་རི། (Eritrea) ཏུར་ཀི་མི་ནེ་སི་ཐན། (Turkmenistan) ས་ཧ་རའི་ནུབ་ཁུལ། (Western Sahara) སུ་ཌན། (Sudan) དབུས་ཨ་ཧྥི་རེ་ཁ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། (Central African Republic) དེ་བཞིན། ཨི་ཁཱ་ཊོ་རེ་ཡད་གྷུ་ནི། (Equatorial Guinea) དང་་སུ་ཌེ་ཨ་ར་བྷེ་ཡ་ (Saudi Arabia) བཅས་ཡིན་འདུག
གསར་འགོད་པ། པདྨ་རྒྱལ།
