ཝ་ཞིན་ཊོན་ཆ་འཕྲིན་ནས་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བསྒྱུར།
ས་གནས་འདིར་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་གྲོང་ཚོ་ངོ་མ་དེ་ལོ་ལྔའི་གོང་ལ་གཏོར་བཤིག་བཏང་རྗེས། ཀླུ་ནང་དམངས་གྲོང་(Lulang Folk Village) ཞེས་པ་སྦྲག་ཡིག་ངོས་ལ་ཡོད་པའི་པར་རིས་ཤིག་གམ་ཡང་ན་ཨ་རིའི་ཌི་སི་ནི་ལེེནྚ་ནང་གི་འགུལ་རིས་གློག་བརྙན་དག་གི་ནང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པའི་གནའ་བོའི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་ཤིང་གསེབ་སྟུག་སར་གསར་རྒྱག་བྱས་འདུག
རྒྱ་རིགས་ས་ཁང་ལས་དོན་གཉེར་མཁན་ཚོས་བརྒྱབ་ཅིང་བོད་ལུགས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་དང་རྫིག་ཉམས་ལྡན་པའི་ཐོག་རྩེག་ཁང་ཆེན་དག་ནི་ད་དུང་ཡང་ཁང་མིག་སྟོང་པར་ལུས་འདུག ཁུལ་འདིར་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཞིག་དང་དེང་སྐབས་དར་གསོ་དང་རྒྱས་སྤྲོས་ཆེ་བའི་གསོལ་མགྲོན་ཁང་ནུབ་རེར་ཨ་སྒོར་ ༡༥༠ ནས་ ༡༠༠༠ བྱས་པ་དག་ཀྱང་མཐོང་རྒྱུ་འདུག དུས་ཚོད་མང་པོ་མི་འགོར་བར་རྒྱ་རིགས་ཟ་ཁང་གཉེར་མཁན་དང་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པ་ཁུལ་འདིར་ཡོང་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་ཨང་གསར་བྱས་ནས་འདུག
སྤྱི་ཚོགས་དང་བླངས་བ་ཧཱི་ཡི་ལེན་ཟེར་བ་ཞིག་གིས་བཤད་རྒྱུར། “ཀླུང་ནང་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཡང་རྩེར་ཆགས་པའི་མི་ཡུལ་གྱི་ཞིང་ཁམས་ཤིག་རེད།” ཟེར། འདི་ནི་རྒྱ་རིགས་ཡུལ་སྐོར་བ་ཚོའི་ཆེད་དུ་གཤམས་སྟོན་བྱས་པའི་བོད་བཅོས་མ་ཞིག་སྟེ། ཡུལ་སྐོར་ཞབས་འདེགས་སོགས་ཡོད་ཚད་རྒྱ་ཟས་དང་རྒྱ་སྐད་ཁོ་ནའི་ཐོག་སྐྱོད་བཞིན་འདུག ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་སྐོར་བ་ཚོར་བོད་ནང་བསྐྱོད་པར་དམ་དྲག་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་རྒྱལ་ནང་གི་ཡུལ་སྐོར་བ་འབོར་ཆེན་བོད་ནང་གཏོང་བཞིན་འདུག
རྒྱ་གཞུང་ནས་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ཐོག་མ་དངུལ་ཕོན་ཆེན་གཏོང་གི་ཡོད་ཅིང་། སྡེ་ཚན་འདི་ནས་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་ལ་ཞོགས་འདེགས་ཚད་མཐོ་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་རྒྱག་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཟླ་འདིའི་ནང་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཚོགས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐོར་དང་རིག་གནས་གཤམས་སྟོན་ཆེན་པོའི་དབུ་འཛུགས་མཛད་སྒོའི་གཏམ་བཤད་སྐབས། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཚོགས་གཞོན་སྤེན་པ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་བཤད་དོན་ལ། “ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ནི་བོད་ཡར་རྒྱས་ཆེད་ནུས་པ་ཆེ་ཤོས་ཐོན་པའི་སྡེ་ཚན་ཞིག་རེད།” ཅེས་དང་། ཁོང་གིས་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ཀྱི་དམིགས་ཚད་ནི་རྨང་གཞིའི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་ཞབས་ཞུའི་ལས་རིགས་ཡར་རྒྱས་ཐོག་ནས་བོད་དེ་རྒྱལ་སྤྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཡུལ་སྐོར་ས་གནས་ཤིག་ཏུ་འགྱུར་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ་དེ་རེད་ཅེས་བཤད་སོང་།
ཡིན་ཡང་སྐྱོན་བརྗོད་པ་ཚོ་ལྟར་ན། རྒྱལ་ནང་གི་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་དེ་ནི་ཐབས་ཇུས་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་གཡོ་བཀོལ་འོག་བོད་དེ་རྒྱ་ནག་དང་ཟླ་སྒྲིལ་གཏང་རྒྱུའི་སྲིད་ཇུས་ཤིག་སྟེ། དེས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཉམས་དམས་སུ་གཏོང་བཞིན་པ་དང་། བོད་མི་ཚོ་ཟུར་བཏོན་བྱེད་པ་དང་བོད་ཀྱི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་གཏོར་བརླག་གཏོང་བཞིན་པ་བཅས་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོན་གྱི་ཡོད་པ་རེད།
མི་རྒྱུད་དཔྱད་རིག་པ་དང་རྩོམ་པ་པོ་རྒྱལ་རབས་པ་ཕྷི་ཁིར་སི་ཏྲིན་ཀི་ལི་གྷིར་(P. Christiaan Klieger)གྱིས། “བོད་ནང་འབྱུང་བཞིན་པ་འདི་ནི་ཨ་རིས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཡི་གོང་ལ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པའི་ནུབ་ཁུལ་གྱི་མི་རྣམས་ལ་འཛིན་པའི་སྲིད་ཇུས་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་སྟེ། ཁོང་ཚོས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དག་ལ་དངོས་ཟོག་ལྟ་བུའི་ལྟ་སྟངས་བཟུང་སྟེ་རྒྱ་རིགས་ཡུལ་སྐོར་བ་དག་ལ་མི་རིགས་འགྲེམས་སྟོན་བྱེད་པ་ཞིག་དང་གཉིས་སུ་མེད། “ཅེས་བརྗོད་འདུག ཨིན་ཌི་ཡ་ན་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཨི་ལིཊི་སི་པྷར་ལིང་(Elliot Sperling)གིས། “རྒྱ་ནག་གི་མཐོ་རིམ་དཔོན་པོ་ཚོས་གུ་དོག་ཅིང་ཕྱི་དངོས་པོ་ཁོ་ནའི་ཡར་རྒྱས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་དཀའ་རྙོག་དེ་སེལ་འདོད་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་དང་། ཁོང་གིས་མུ་མཐུད་དུ། “ཡུལ་སྐོར་གྱི་ལས་དོན་དེར་སྟངས་འཛིན་ཡག་པོ་མ་བྱས་པ་ཡིན་ན་བོད་དེ་བླ་མའི་ཌི་སི་ནི་ལེེནྚ་ཞིག་སྟེ་ཧན་རྒྱ་རིགས་ཚོས་ས་གནས་བོད་མི་དག་ནག་སུབ་གཏང་བའི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཡོད།”ཅེས་སྔོན་བརྡ་བཏང་ཡོད་འདུག
རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་གཞུང་བཙུགས་ནས་ལོ་ངོ་གཉིས་རྗེས་སུ་རྒྱ་དམག་གིས་བོད་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་རེད། ད་དུང་ཡང་བོད་མི་ཕལ་ཆེ་བས་རྒྱ་ནག་གིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པར་མི་དགའ་བའི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་ཞིང་། ཆོས་དང་སྐད་ཡིག རིག་གཞུང་སོགས་ལ་དམ་དྲག་བྱས་པར་ངོ་རྒོལ་ཡང་སེ་བྱེད་པ་དང་། བོད་མི་ཚོས་རང་གི་ས་ཐོག་ནས་སྤྱི་ཚོགས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དབྱེ་འབྱེད་མངོན་གསལ་འདོད་པོ་མྱོང་གི་ཡོད་པ་རེད།
བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་༧ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་བོད་མི་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཕྱི་ལོགས་སུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོང་ནས་ད་དུང་ཕྱིར་ལོག་ཐུབ་མེད། དེང་སྐབས་ལྷ་སའི་ས་ཁུལ་མང་ཆེ་བ་ཞིག་ལ་གནའ་བོའི་ཁང་པ་མང་པོ་གཏོར་བཤིག་བྱས་རྗེས་ཚོང་ར་ཆེན་པོ་དང་རྒྱ་ཧན་མི་རིགས་གནས་སྤོ་བའི་ཆེད་སྤྱི་གཞིས་ཁང་བརྩེགས་མང་པོ་རྒྱག་བཞིན་ཡོད་པས། ལྷ་ས་དེ་རྒྱ་ནག་ནང་གི་གྲོང་ཁྱེར་གཞན་དག་དང་ཁྱད་མེད་པ་ཆགས་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལོར་ཟི་ལིང་ནས་ལྷ་ས་བར་མེ་འཁོར་ལྕགས་ལམ་གསར་འཛུགས་བྱས་ཡོད་སྟབས། དེང་སྐབས་བོད་མཐོ་སྒང་ལ་ཉིན་ལྟར་བོད་མི་ཚོས་རྒྱ་རིགས་གསར་འབྱོར་བ་གྲངས་མེད་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་བཞིན་པ་རེད།
རྒྱ་ནག་གི་བོད་ནང་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་གྱི་སྡོམ་རྩིས་དག་ནི་ཁ་གསལ་མེད་ཁར་མགོ་རྙོག་ཚ་ཡང་སྡོམ་རྩིས་གཅིག་ནང་ད་ལོ་བོད་ནང་ཡུལ་སྐོར་བ་ས་ཡ་ ༨ ཡོང་བའི་ཚོད་དཔག་བྱས་འདུག བོད་ནང་མེ་འཁོར་ཐོག་མ་བསླེབས་པའི་ལོ་དེ་ནས་རོབ་བརྩིས་བྱས་ན་ཡུལ་སྐོར་བ་ལྡབ་ ༡༢ ཙམ་གྱི་ཇེ་མང་དུ་ཕྱིན་ཡོད་འདུག གཞུང་འབྲེལ་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིག་ན་ད་དུང་ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ནང་ཡུལ་སྐོར་བ་འབོར་ཆེན་བོད་ནང་གཏང་འཆར་འདུག་སྟེ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ བར་བརྒྱ་ཆ་ ༥༠ ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་རྒྱུའི་སྔོན་བརྩིས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འདུག ཡུལ་སྐོར་བ་འབོར་ཆེན་བོད་ནང་བསླེབས་པའི་སྐོར་འབྲེལ་ཡོད་མཁས་པ་ཚོས་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པར་གཞིགས་ན། དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་ངན་པ་ཐད་ཀར་གཏན་སྡོད་མི་འབོར་ས་ཡ་ ༣ ཙམ་དེའི་སྒང་ཕོག་ངེས་ཡིན་པ་ཙམ་མ་ཟད། ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་དང་རྨང་གཞིའི་འཛུགས་སྐྲུན་སོགས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ལས་བཟོ་བ་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་མཉམ་དུ་ཡོང་རྒྱུ་ཉག་ཅིག་རེད།
རྒྱ་གཞུང་གིས་མེ་འཁོར་ལྕགས་ལམ་གཞན་པ་ཞིག་གི་འཛུགས་སྐྲུན་ལས་གཞི་མགོ་བཙུགས་ཟིན་པ་དང་། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་ནུབ་ཁུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་ཁྲིན་ཏུའུ་ནས་ལྷ་སའི་བར་འབྲེལ་ཞིང་ཁྱོན་མེ་ལི་ ༡༠༠༠ ལྷག་ལ་སྐྱོད་ཅིང་། འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆེས་མཐོ་བའི་ལས་གཞི་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་རེད།
བོད་དུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁེ་ལས་ཁག་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་། ལྷ་སར་ཤཱི་ར་ཊོན་(Sheraton) སེན་རི་གྷིས་(St. Regis) ཤམ་བྷ་ལ་སོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གསོལ་མགྲོན་ཁང་ཡང་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། གཞུང་འབྲེལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ བར་གསོལ་མགྲོན་ཁང་ ༡༠ ད་དུང་མང་དུ་གཏང་འཆར་ཡོད་འདུག འོན་ཀྱང་། ད་དུང་བོད་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་བ་ཚོར་དགའ་བསུ་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཅིང་། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་སྐོར་བས་ལོ་རེའི་ཁྱོན་བསྡོམས་ཆ་སྙོམས་བརྒྱ་ཆ་ ༡ ལས་ལོངས་ཀྱི་མེད་པ་རེད་འདུག ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་སྐོར་བ་ཚོར་ཐོག་མ་དམིགས་བསལ་ཆོག་མཆན་ཐོབ་དགོས་པ་དང་། དེ་ནས་གཞུང་འབྲེལ་གྱིས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པའི་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་མ་གཏོགས་མེད་པ་རེད། སྤེན་པ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས། “དབུས་གཞུང་གི་ལམ་སྟོན་བཞིན་བོད་དེ་འཛམ་གླིང་ལ་ཁ་ཕྱོགས་རྒྱུ་དང་། གང་མྱུར་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ཀྱི་ལེགས་བཅོས་མཇུག་སྒྲིལ་མ་ཐག་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་སྐོར་བའི་ཐོག་དམ་དྲག་མེད་པ་བཟོ་བརྩི་ཡོད།” ཅེས་བརྗོད་འདུག
ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་སྐོར་བ་ཚོས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་སེམས་འཁུར་བྱེད་ཅིང་། ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་རྗེས་ཀྱི་ཞི་བའི་ངོ་རྒོལ་ཅི་བྱུང་ཕྱིར་འཛམ་གླིང་ལ་དྲིལ་བསྒྲགས་གང་ཐུབ་བྱས་རྐྱེན་རྒྱ་གཞུང་གིས་རྟག་ཏུ་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་སྐོར་བར་སྡང་ཟུག་ཆེན་པོ་བྱེད་པའི་སྐོར་ཁོང་གིས་གང་ཡང་བཤད་མ་སོང་། མཚམས་ལ་རེར་གཞུང་འབྲེལ་གྱིས་གོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ལྟ་སྐོར་བ་དག་ཕུད་ན། ཕྱི་རྒྱལ་གསར་འགོད་པ་བོད་ནང་གནས་ཚུལ་རྒྱུས་ལོན་ཆེད་གཏན་ནས་གཏོང་གི་མེད་པ་རེད། རྒྱ་གར་དྷ་རམ་ས་ལར་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་འབྲེལ་མཐུད་པས་ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཚོར་དམ་དྲག་དེ་འདྲ་བྱེད་དོན་སྐོར་བརྗོད་སྐབས། “རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་དོན་དངོས་སྦས་སྐུང་བྱེད་བཞིན་པ་ཁ་གསལ་རེད།” ཅེས་བཤད་སོང་།
ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་སྐོར་བ་དག་དང་མི་འདྲ་བར་རྒྱལ་ནང་གི་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པ་དག་ནི་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་དག་ལ་ཡིད་ཆེས་བློས་འགེལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། རྒྱལ་ནང་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་དེ་ནི་ཉེན་ཁ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་རིགས་ཡུལ་སྐོར་བ་དག་བོད་ནང་ཡོང་དོན་འདྲ་མིན་ཡོད་ཀྱང་གཙོ་བོ་གསུམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུལ་སྐོར་བ་མང་པོ་ཞིག་རང་རྒྱལ་ལ་ཞེན་ཁོག་བྱས་ཏེ་ཡོང་བ་དང་། གཞན་པ་དག་ནི་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ལ་གསར་དུ་རྙེད་པའི་དད་པ་ཞིག་གམ་ཡང་ན་གནའ་བོའི་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་ཤམ་བྷ་ལ་དངོས་སུ་མཐོང་འདོད་བྱས་ནས་ཡོང་གི་ཡོད་པ་རེད།
ཅཱིང་སུ་ཞིང་ཆེན་ནས་ཡིན་པའི་རྒྱ་རིགས་གཞོན་ནུ་མ་ཚུ་ཆུན་ཧོ་ཡིས་ལྷ་ས་དང་ཐག་ཉེ་བའི་དགོན་པ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གི་མ་ནི་འཁོར་ལོ་སྐོར་ཞོར་བཞིན་པར་རང་གི་རོགས་པའི་པར་འགའ་སྒྲོན་རྗེས་འདི་ལྟར་བརྗོད་བྱུང་། “ས་གནས་འདིའི་མི་རྣམས་ཉམས་ཆུང་དང་ལྷད་མེད་པ་ཤ་སྟག་རེད་འདུག” བོད་ཀྱི་ནང་པའི་གནས་རྩ་ཆེ་ཤོས་ལྷ་སའི་ཇོ་ཁང་ནི་ད་ལྟ་ནས་རྒྱ་ཧན་ཡུལ་སྐོར་བ་པར་ལེན་ལ་དགའ་བ་དག་གིས་ཁེབས་ཟིན་འདུག འདི་ལྟར་ཇོ་ཁང་གི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཟིལ་ཉམས་ཡལ་འགྲོ་བཞིན་པའི་ཚོར་སྣང་ཞིག་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོང་གི་འདུག ཡུལ་སྐོར་བ་ཁག་ཅིག་གིས་རང་གིས་གང་མཐོང་བ་དེར་བརྩི་འཇོག་བྱེད་ཤེས་ཀྱི་འདུག་མོད། འོན་ཀྱང་། སྤྱི་ཚོགས་དྲ་ལམ་གང་ས་ནས་བོད་རིགས་ཚོས་རྒྱ་རིགས་ཡུལ་སྐོར་བ་ཚོའི་བྱ་སྤྱོད་ལ་མ་རངས་བ་བྱས་པ་ག་ས་ག་ལ་མཐོང་རྒྱུ་འདུག
རྒྱ་རིགས་ཡུལ་སྐོར་བ་ཚོས་བསམ་མེད་ངང་བོད་མི་གནས་སྐོར་བ་ཚོའི་ངོར་རང་དགར་པར་གང་བྱུང་རྒྱག་པ་དང་། བོད་མི་ཚོས་རྩ་ཆེན་བརྩི་སའི་རླུང་རྟ་སོགས་རྡོག་བརྫིས་བྱེད་མུས་རེད། རྟགས་མཚན་ཆེ་བའི་ཕོ་བྲང་པོ་ཏཱ་ལར་ཡུལ་སྐོར་བ་ཞིག་གིས་པར་ལེན་མི་ཆོག་ཅེས་པའི་བརྡ་ཁྱབ་ཡོད་སར་བསྡད་དེ་པར་གང་བྱུང་ལེན་བཞིན་པ་དེ་མཐོང་རྗེས། བོད་རིགས་གནས་ཤན་པས་རྒྱ་ཧན་ཡུལ་སྐོར་བ་ཚོས་བསམ་མེད་རྒྱུས་མེད་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་དག་ལ་འུ་ཐུག་གི་རྣམ་འགྱུར་ཞིག་བསྟན་སོང་།
ལོ་གསུམ་གྱི་གོང་ལ་ལྷ་སར་ཕེབས་མྱོང་བའི་བོད་ཀྱི་བུད་མེད་རྩོམ་པ་པོ་འོད་ཟེར་ལགས་ཀྱིས། “ལྷ་ས་ནི་གནས་མཇལ་སའི་རྩ་ཆེན་གནས་མཆོག་ཅིག་ནས་ད་ལྟ་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་གྱི་ས་ཆ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་འདུག” ཅེས་དང་། ཁོང་མོས་མུ་མཐུད་བརྗོད་དོན་ལ། “བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་རྙིང་པ་འདིར་ཡོད་པའི་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་དང་འབྲེལ་བའི་ཚོང་ཁང་ཕལ་ཆེ་བ་རྒྱ་ཧན་མི་རིགས་ཀྱི་བཟུང་ཡོད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་དངོས་རིགས་ཡིན་ཟེར་བ་དེ་དག་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་འདྲ་མིན་ནས་བཟོས་པ་རྐྱང་རྐྱང་རེད” ཅེས་བརྗོད་སོང་།
བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ཡར་རྒྱས་ཁང་གི་འགན་འཛིན་གཞོན་པ་ཝང་སོན་པྷིང་(Wang Songping)གིས་བརྗོད་དོན་ལ། “ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ལ་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆ་གང་སར་བཟང་བའི་ཆ་དང་སྡུག་པའི་ཆ་གཉིས་ཀ་ཡོད་པ་ཆོས་ཉིད་རེད། ཡིན་ཡང་དཔལ་འབྱོར་ནང་འདྲེན་ཡོང་རྐྱེན་བོད་མི་ཚོར་རང་གི་རིག་གཞུང་གཅེས་འཛིན་བྱེད་རྒྱུའི་སྐུལ་མ་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་ཀླུང་ནང་ལྟ་བུར་ཆ་མཚོན་ན་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་ཡོང་བར་དགེ་མཚན་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད།” ཅེས་དང་། ཝང་གིས་མུ་མཐུད་དོན། “ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ནས་ས་གནས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་ཀྱི་ཨང་རིམ་ལྔ་པ་ཟིན་གྱི་ཡོད་པ་དང་། སྡེ་ཚན་འདི་ནས་བོད་ནང་ལས་རིགས་འདྲ་མིན་ ༣༢༠༠༠༠ ལྷག་མཁོ་སྤྲོད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཞིང་པ་དང་འབྲོག་པའི་མི་འབོར་ ༩༧༠༠༠ ལྷག་ཀྱང་སྡེ་ཚན་འདིའི་ནང་ཚུད་ཡོད” ཅེས་དང་། “ཡུལ་མི་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་ལ་རང་གི་ཁྱིམ་ཡུལ་སྐོར་བའི་གནས་བཅའ་ལ་བསྒྱུར་ཆེད་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་མ་དངུལ་རོགས་སྐྱོར་བྱས་ཡོད་ཅེས་དང་། བོད་མི་ཁག་ཅིག་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་འདི་ནས་ཁེ་ཕན་ཐོབ་ཅིང་། དམིགས་བསལ་དེང་སྐབས་འགྲིམ་འགྲུལ་བསྟི་གནས་ཁང་ཆུང་ཆུང་། སྐྱེས་ཁམས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ཡུལ་སྐོར་མཉམ་སྡེབ་ཀྱིས་ཕྱི་རྒྱལ་དང་རང་རྒྱལ་གྱི་ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་ཡུལ་སྐོར་བ་དག་ལ་གནས་ལེན་ཞུ་མཁན་ཡང་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།” ཅེས་བརྗོད་བྱུང་།
འོན་ཀྱང་མཁས་པ་ཁག་དང་དེ་མིན་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་སེམས་ཚབས་བྱེད་ས་ནི་ས་གནས་བོད་མི་དག་འགྱུར་ཡོད་དེ། གཞུང་ཕྱོགས་ནས་བོད་མི་དོ་བདག་གི་མོས་མཐུན་མེད་བཞིན་དུ་ས་ཆ་བརྗེ་བསྒྱུར་བྱས་པ་ཙམ་མ་ཟད། ལས་གཞི་དེ་ནས་བོད་མི་ཚོར་ཅི་ཡང་ཕན་འབྲས་མེད་པ་དེ་འདྲ་རྟག་ཏུ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་རེད། ཡུལ་སྐོར་སྡེ་ཚན་གྱི་ལས་གནས་ཆེ་ཁག་དང་ཁེ་ཕན་མང་ཤོས་དེ་རྒྱ་རིགས་དང་རྒྱ་ཡི་ཁེ་ལས་བ་ཚོས་ཧམ་བཟུང་བྱེད་རྐྱེན། སྤྱི་ཚོགས་ནང་དབྱེ་འབྱེད་དང་འཁོན་འགྲས་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོར་བོད་ནང་ཡར་ལངས་བྱུང་རྐྱེན་ཡང་དེ་ལས་མ་འདས།
ལྷ་སར་ཕོ་གསར་ཞིག་གིས་རང་གི་གཡས་གཡོན་ལ་སོ་ལྟ་ཡག་པོ་ཞིག་བྱས་རྗེས་ད་གཟོད་གཞི་ནས་གསར་འགོད་པ་ཁག་ཅིག་ལ་འདི་ལྟར་བརྗོད་བྱུང་། “ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་ནི་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་དོན་དངོས་ཡིན་ཡང་། རྒྱ་ཧན་གྱི་ཡུལ་སྐོར་བ་དག་གིས་ས་གནས་བོད་མི་དང་རྩ་ཆེན་རིག་གནས་ཁག་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག” ཅེས་བརྗོད་བྱུང་། ཀླུང་ནང་དམངས་གྲོང་ནི་རྒྱ་མཚོ་ངོས་ནས་མཐོ་ཚད་ཧྥི་ཁྲི་ ༡༢༠༠༠ ཡོད་པའི་སར་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། གཞུང་ཕྱོགས་ནས་ “ཤར་གྱི་སི་ཝེས་ཙེར་ལེན།” ཡིན་ཞེས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ནགས་རི་སྟུག་པའི་ས་ཆ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ལྷོ་ཤར་ས་ཁུལ་དང་རྒྱ་གར་དང་ས་འབྲེལ་ཡོད་སར་ཆགས་ཡོད། ཀླུང་ནང་དམངས་གྲོང་འདི་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁང་ཐོན་ལས་པ་ཆེ་ཤོས་འགའ་ལ་ལྷོ་ཀོང་ཏུང་ཞིང་ཆེན་དབུས་གཞུང་ནས་རོགས་སྐྱོར་འོག རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་རྗེས་ལུས་ཐེབས་པའི་ས་མཚམས་ཁུལ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལས་གཞིའི་མིང་ཐོག་ནས་གསར་དུ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག ཡིན་ནའང་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ལས་དོན་མང་ཤོས་དེ་རྒྱ་རིགས་ཨར་ལས་པ་ཚོས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཨར་ལས་པ་ཞིག་གིས་སྟབས་བདེའི་ངང་། “བོད་རིགས་ལས་བཟོ་བ་ཚོ་ལག་རྩལ་གྱིས་འདང་གི་མེད་པ་རེད” ཅེས་བརྗོད་སོང་།
གཞུང་འབྲེལ་མི་སྣས་བཀྲ་ཤིས་སྒང་གི་གྲོང་གསེབ་གདོད་མ་དེ་ནས་ཁང་ཁྱིམ་ཤོར་བའི་བོད་མི་དག་ལ་འདི་ནས་བསྐྱར་དུ་སྡོད་གནས་སྤྲད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཡོད་ཀྱང་བོད་མི་ཚོར་དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་ཀྱི་གོ་སྐབས་ཉུང་ཉུང་ལས་ལྷག་མེད་པ་འགྱུར་ཟིན་ཡོད། ཉེ་འཁོར་གྱི་ཟ་ཁང་དག་ནི་རྒྱ་ཧན་མི་རིགས་ཚོའི་ལག་ལ་འདུག ཉིང་ཁྲི་རྫོང་ཕྱི་འབྲེལ་སྡེ་ཚན་གྱི་ལས་བྱེད་ཏུང་ཧཱན་གྱིས། “ཚོང་ཁང་ཁ་ཤས་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ནས་སླེབས་པ་དག་གིས་འཛིན་གྱི་ཡོད་པ་དང་ཁ་ཤས་ས་གནས་མི་མང་ཚོས་གཉེར་གྱི་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་བརྗོད་བྱུང་། གཞུང་ནས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པའི་ལྟ་སྐོར་འདི་འདྲ་ཞིག་གི་སྐབས་ཁོང་གིས་བོད་མི་ཚོར་ཁྱད་སོད་ངང་། “ཁོང་ཚོས་ཚོང་ཁང་ནང་དངོས་ཟོག་ཆུང་ཆུང་སྦྲང་གོར་དང་ཇ་མངར་མོ་སོགས་ཀྱི་ལས་རིགས་གཉེར་གྱི་རེད།”ཅེས་བཤད་སོང་། དེ་ལྟ་བུའི་གོ་སྐབས་ཆུང་ཙག་དག་ནི་ཡོད་ཚད་རྒྱ་ཧན་གྱི་ལག་ལ་ཤོར་བཞིན་པའི་བོད་མི་ཚོར་མཚོན་ན་སེམས་གསོའི་གོ་སྐབས་ཙམ་ལ་འགྱུར་ཟིན་པ་རེད། བོད་རིགས་གཅིག་གིས། “རྒྱ་ཧན་མི་རིགས་ཚོས་བོད་ནང་དཀའ་ངལ་གཉིས་འཁྱེར་ཡོང་གི་འདུག” ཅེས་བརྗོད་སོང། “གཅིག་ནི་ཁོང་ཚོས་ང་ཚོའི་སེམས་བསྒྱུར་ཐབས་རྐྱང་རྐྱང་བྱེད་པ་དང་། དཀའ་ངལ་གཞན་པ་དེ་ནི་ཁོང་ཚོ་མཚམས་ཁྱོན་ནས་མེད་པར་ང་ཚོའི་ས་ཐོག་ལ་གནས་སྤོ་བྱེད་པ་དེ་རེད།” ཅེས་བརྗོད་བྱུང་།
ཀླུང་ནང་གྲོང་རྡལ་ནས་སི་མོན་ཌེན་ཡཱར་(Simon Denyer)གྱིས་བྲིས།
