རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྲིད་ཇུས་ཟེར་བ་དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྲིད་ཇུས་དེ་ཇི་ལྟར་ཨ་རྒྱ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་གྱི་རྨང་རྡོར་གྱུར་བ་རེད།

ཐའེ་ཝན་སྲིད་འཛིན་ཚའེ་ཡེན་ཝན་གྱིས་ཨ་རིའི་བདམས་ཐོན་སྲིད་འཛིན་ཊི་རུམ་ཕི་ལ་ཁ་ར་བཏང་བ་དང་། དེའི་རྗེས་ཊི་རུམ་ཕི་ཡིས་གསར་འགོད་པར་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྲིད་ཇུས་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་དོན་མེད་སྐོར་བཤད་པ་སོགས་གསར་ལམ་ཁག་ཏུ་གླེང་གཞི་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད་སྟབས། འོག་ཏུ་རྒྱ་ནག་ལྷོ་བརྒྱུད་ཞོགས་པའི་གསར་ཁང་གི་ཆེད་སྒྲིག་བོད་སྒྱུར་བྱས་ཡོད།

ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་འོས་ཐོབ་པ་ཌོ་ནལ་ཌི་ཊི་རུམ་ཕི་ཡིས་ཨ་རིའི་ (FNS) གསར་ཁང་གི་བཅར་འདྲི་བརྒྱུད་ནས། ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྲིད་ཇུས་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་དོན་མེད་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་ཟླ་འདིའི་ཟླ་མགོར་སྐུ་ཞབས་ཊི་རུམ་ཕི་ཡིས་ཐའེ་ཝན་སྲིད་འཛིན་ལྕམ་ཚའེ་ཡེན་ཝན་ལ་ཁ་པར་སྐུད་ལམ་ནས་འབྲེལ་མོལ་བྱས་ཏེ། ཨ་རྒྱ་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ལ་བར་ཆད་བཏང་བའི་རྗེས་ཀྱི་པེ་ཅིན་གཞུང་ལ་བསླངས་པའི་དོ་ཕོག་གཉིས་པ་དེ་ཆགས་ཡོད།

དེ་རིང་རེས་གཟའ་ཟླ་བའི་ཉིན་པེ་ཅིན་གཞུང་གིས་ཊི་རུམ་ཕི་ཡི་གཏམ་བརྗོད་དེ་ལ་བློ་འཚུབ་ཆེན་པོ་ཡོད་ལུགས་དང་། གལ་ཏེ་ཨ་རིས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྲིས་ཇུས་ལ་འགལ་འཛོལ་བཟོས་པ་ཡིན་ན། དེས་ཨ་རྒྱ་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ལའང་ཉེན་ཚབས་བཟོ་སྲིད་སྐོར་བཤད་འདུག

རྒྱ་ནག་གཞུང་འབྲེལ་བརྒྱུད་ལམ་གོ་ལའི་དུས་བབ་ཅེས་པའི་གསར་ཁང་གི་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་དཔྱད་བརྗོད་ནང་། ཊི་རུམ་ཕི་ནི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་ཇུས་ལ་རྨོངས་ཏེ་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྲིད་ཇུས་ཐད་ཀྱི་གྲོས་ཆོད་ཁག་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་རེད་ཅེས་ཊི་རུམ་ཕི་ལ་ཡ་ལན་སྤྲད་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྲིད་ཇུས་ནང་། ཐའེ་ཝན་མཚོ་འགག་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་ལ། ངོས་འཛིན་དེ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ། རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ལོ་རྒྱུས་དེ་འདས་པའི་ངོ་ལོ་ ༤༠ རིང་ཨ་རྒྱ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་གྱི་རྨང་རྡོར་གྱུར་བའི་གནས་ཚུལ་གཤམ་གསལ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ནས་ ༡༩༧༡ བར།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལོར་ཨུ་རུ་སུ་དམར་ཤོག་མཉམ་འབྲེལ་སྲིད་གཞུང་ (Soviet Union) གི་དཔུང་རོགས་ལ་བརྟེན་ནས་གོ་གུང་གཉིས་ཀྱི་སྡེ་གཟར་ཁྲོད་དུ། རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས་པ་དང་། གོ་མན་ཏང་སྲིད་གཞུང་ཐའེ་ཝན་གླིང་ཕྲན་ལ་མཐར་སྐྲོད་བཏང་བ་རེད།

ཀོ་རི་ཡའི་དམག་འཁྲུག་རྗེས་སུ། ཨ་རིས་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྒོས་ནས་ཐའེ་ཝན་ལ་དམག་དཔུང་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱིས་རོགས་སྐྱོར་བྱས་ཡོད་ནའང་། སྐབས་དེར་རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཨ་རི་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཐའེ་ཝན་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་དབང་བསྒྱུར་ཐུབ་མེད་ནའང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལོར་ད་དུང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་འཛུལ་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་འཐུས་ཚབ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

གང་ལྟར་ཨུ་རུ་སུ་དམར་ཤོག་མཉམ་འབྲེལ་སྲིད་གཞུང་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་པ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཁྲིམས་མཐུན་སྲིད་གཞུང་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༢ ནས་ ༡༩༧༨ བར།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལོར་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་རེ་ཆར་ཌི་ནེ་ཁི་སོན་ (Richard Nixon) རྒྱ་ནག་ནང་རྒྱལ་དོན་སྐོར་སྐྱོད་བྱེད་བདེ་བའི་ཆེད་དུ། ལོ་དེའི་ཕྱི་ཟླ་ ༧ པར་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཡོངས་བདེ་འཇགས་སློབ་སྟོན་པ་ཧིན་རེ་ཁེ་སེན་རྗིར་ (Henry Kissinger) ལགས་གསང་བའི་ངང་ནས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིན་དུ་ཕྱིན་ཏེ། གྲང་དམག་གི་དུས་ཟིང་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་ཕྱོགས་གཉིས་བར་གྱི་དུས་རབས་ཕྱེད་ཙམ་རིང་གི་འགལ་བ་ཞི་འགྲིག་བཟོས་ཏེ་འབྲེལ་ལམ་བསྐྱར་གསོ་བྱས།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ཟླ་ ༡༠ བའི་ནང་རྒྱལ་ཚོགས་ཁོངས་ནས་ཐའེ་པེ་གཞུང་གི་རྐུབ་སྟེགས་ཤོར་ཏེ། རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དེ་རྒྱལ་ཚོགས་ཁོངས་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཁྲིམས་མཐུན་སྐུ་ཚབ་ཆགས།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༢ ཟླ་ ༢ བར་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་རེ་ཆར་ཌི་ནེ་ཁི་སོན་རྒྱ་ནག་ནང་རྒྱལ་དོན་སྐོར་སྐྱོད་བྱས་རྗེས། ཨ་རྒྱ་གཉིས་བར་གྱི་ཕྱི་འབྲེལ་གྲོས་ཆོད་ (Shanghai Communiqué) ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་ནང་། རྒྱ་རིགས་མི་མང་ཐའེ་རྒྱ་གཉིས་ནང་འཚོ་སྡོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ནའང་། ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་སྟེ། ཐའེ་ཝན་མཚོ་འགག་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས།

དེ་མཚུངས་སུ། ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་པེ་ཅིན་དང་ཐའེ་པེ་གཉིས་ལས་སུ་ཞིག་ཁྲིམས་མཐུན་སྲིད་གཞུང་ཡིན་མིན་ལ་ཞིབ་འགྲེལ་བསྐྱོན་མེད་པ་དང་། དེ་ནི་བསམ་གཟས་ནས་འཐབ་ཇུས་ལ་གསལ་ཁ་མ་བཏོན་པ་ཞིག་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༨ ནས་ ༡༩༩༥ བར།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༨ ལོར་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཇེམ་མེ་ཁར་ཊིར་ (Jimmy Carter) ལགས་ཀྱི་སྲིད་དབང་འོག་ཏུ། ཝ་ཤིན་ཊོན་གྱིས་ཨ་རྒྱ་གཉིས་བར་གྱི་ཕྱི་འབྲེལ་དཀའ་རྙོག་འདུམ་འགྲིག་བཟོས་ཏེ། ཕྱོགས་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་བསྐྱར་གསོ་བྱས་ཤིང་། སྐབས་དེའི་ཞི་འགྲིག་གྲོས་མོལ་ལ་བརྟེན་ནས། ཨ་རི་དང་ཐའེ་ཝན་གཉིས་བར་གྱི་གཞུང་ཕྱོགས་འབྲེལ་ལམ་ཆད་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༩ ལོར་ཐའེ་པེ་གྲོང་ཁྱེར་ནང་ཡོད་པའི་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཁང་གི་སྒོ་བརྒྱབ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༨ ལོར་ཨ་རྒྱ་གཉིས་བར་བཞག་པའི་ཕྱི་འབྲེལ་གྲོས་ཆོད་ (Communiqué) དེ་ནི་ཝ་ཤིན་ཊོན་དང་པེ་ཅིན་གཞུང་གཉིས་བར་གྱི་ཕྱི་འབྲེལ་ཡིག་ཆ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། ཕྱི་འབྲེལ་ཡིག་ཆ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་པེ་ཅིན་གཞུང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་པེ་ཅིན་གཞུང་ལ་འབྲེལ་ལམ་འཛིན་འདོད་ན་རྒྱལ་ཁབ་དེས་ངེས་པར་དུ་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྲིད་ཇུས་ལ་ངོས་ལེན་ཐོག་ནས་ཐའེ་ཝན་མཚོ་འགག་གི་གཞུང་ཕྱོགས་འབྲེལ་ལམ་གཅོད་དགོས་པའི་འདོད་ཚུལ་བཟུང་ཡོད།

ཡིན་ནའང་ཐའེ་ཝན་མཚོ་འགག་དེ་རྒྱ་ནག་གི་དབང་ཤུགས་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཆེད། ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ནས་ཐའེ་ཝན་ཕྱི་འབྲེལ་ཁྲིམས་གཞི་ (Taiwan Relations Act) བཏོན་པ་དང་། ཁྲིམས་གཞི་དེའི་འོག་ཝ་ཤིན་ཊོན་གྱིས་ཐའེ་ཝན་ལ་དྲག་ཆས་མཁོ་འཚོང་བྱེད་ཆོག་གི་ཡོད་ཅིང་། ཝ་ཤིན་ཊོན་ནས་ཐའེ་པེ་ལ་དྲག་ཆས་འཚོང་ཐེངས་རེར། པེ་ཅིན་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་དེ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་དང་ངོ་རྒོལ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལོའི་གནས་བབ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ཟླ་ ༦ པར་ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་ཐའེ་ཝན་སྲིད་འཛིན་ལི་ཏུན་ཧྭེ་ (Lee Teng-hui) ཨ་རིའི་ཁོར་ནིལ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་ (Cornell University) ནང་མགྲོན་འབོད་བྱས། གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་དེ་ནི་ཐའེ་ཝན་སྲིད་འཛིན་ལི་ཏུན་ཧྭེ་སློབ་མཐར་ཕྱིན་པའི་སློབ་ཆེན་ཡིན། པེ་ཅིན་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་གནས་ཚུལ་དེས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྲིད་ཇུས་རྡོག་རོལ་བཏང་བའི་རྣམ་འགྱུར་ཤུགས་ཆེན་བསྟན་ཡོད་ནའང་། ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ལངས་ཕྱོགས་དེ་ལ་འགྱུར་བ་མ་བཏང་།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལོའི་ལོ་སྨད་ནས་ ༡༩༩༦ ལོའི་ལོ་སྟོད་བར་ཐའེ་ཝན་མཚོ་འགག་གིས་ཐེངས་དང་པོར་མི་མང་གིས་ཐད་ཀར་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་སྲིད་འཛིན་འོས་བསྡུ་ཚུགས་སྐབས། ལི་ཏུན་ཧྭེ་ཐའེ་ཝན་གྱི་སྲིད་འཛིན་འོས་མིར་ལངས་པ་དང་། པེ་ཅིན་གཞུང་གིས་ཐའེ་ཝན་མཚོ་འགག་གི་མཐའ་འཁོར་གླིང་ཕྲན་ཁག་ནང་མེ་ཤུགས་འཕུར་མདེལ་འཕངས་ཏེ་འཇིགས་སྐུལ་བྱས།

ཡིན་ནའང་གནད་དོན་དེས་ལི་ཏུན་ཧྭེ་ཡི་རྒྱབ་སྐྱོར་མི་མང་ལ་འཇིགས་སྐུལ་མ་ཐེབས་པར། མཐར་ལི་ཏུན་ཧྭེ་ཐའེ་ཝན་མཚོ་འགག་གི་འོས་བསྡུའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བདམས་ཐོན་བྱུང་བའི་སྲིད་འཛིན་ཐོག་མར་གྱུར།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ལོར་ཐའེ་ཝན་དམངས་གཙོ་ཡར་ཐོན་ཚོགས་པའི་ཁྲིན་ཧྲུ་པིན་ (Chen Shui-bian) ལ་སྲིད་འཛིན་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་རྗེས་ཐའེ་རྒྱ་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་ཕྱིན།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོར་ཐའེ་ཝན་གོ་མན་ཏང་གི་མཱ་ཡེན་ཇོ་ (Ma Ying-jeou) ལ་སྲིད་འཛིན་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ། པེ་ཅིན་གཞུང་ལ་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་བཟུང་རྗེས། ཕྱོགས་གཉིས་བར་གྱི་དེ་སྔའི་དཀའ་རྙོག་ཁག་ཅིག་ཞི་འཇགས་སུ་སོང་མོད། འདི་ལོར་ཐའེ་ཝན་དམངས་གཙོ་ཡར་ཐོན་ཚོགས་པའི་ལྕམ་ཚའེ་ཡེན་ཝན་ལ་སྲིད་འཛིན་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་དང་། ཁོང་མོས་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་དང་གོ་མན་ཏང་སྲིད་གཞུང་གཉིས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྲིད་ཇུས་ལ་ངོས་ལེན་མ་བྱས་པའི་དབང་གིས་སླར་ཡང་རྒྱ་ནག་དང་ཐའེ་ཝན་ཕྱོགས་གཉིས་བར་རྩོད་རྙོག་འབྱུང་མགོ་བརྩམས་ཡོད།

གསར་འགོད་པ། པདྨ་རྒྱལ་གྱིས་བོད་སྒྱུར་བྱས།