ལུ་དི་ཡ་ན་(Ludhiana)ནི་རྒྱ་གར་གྱི་པན་ཇབ་མངའ་སྡེའི་ཁོངས་བལ་གོས་ཀྱི་བཟོ་གྲྭ་ཆེས་མང་ས་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། བོད་མི་དགུན་ཚོང་རྒྱག་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་ལུ་དི་ཡ་ན་གྲོང་འཁྱེར་ལ་རྒྱུས་མངའ་མེད་པ་ཡོད་མི་སྲིད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་མང་ཆེ་བས་དགུན་དུས་སུ་སུད་ཚོང་གཉེར་གྱི་ཡོད་སྟབས། སུད་ཚོང་གཉེར་མཁན་ཚོ་ལུ་དི་ཡ་ན་ལ་ལོ་རེའི་མཚམས་སུ་ཐེངས་གཅིག་རེ་སླེབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། བོད་མི་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་ལ་འབྱོར་རྗེས་ཐོག་མར་ལམ་བཟོའི་ལས་ཀ་བྱས་པ་དང་། རིམ་གྱིས་དགུན་དུས་སུ་སུད་ཚོང་གཉེར་འགོ་བཙུགས་ཤིང་། བར་སྐབས་ནས་ཁེ་བཟང་ཆེ་ཆུང་ལ་མ་ལྟོས་པར་གང་ལྟར་རྒྱ་གར་གྱི་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་བྱིངས་ནས་དགུན་དུས་སུད་ཚོང་ལ་ཕྱིན་ཏེ་ད་ལྟ་དེ་ནི་འཚོ་བའི་རྟེན་གཞི་གཙོ་བོ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད།
ལུ་དི་ཡ་ན་ལ་འགྲོ་ལམ།
ལུ་དི་ཡ་ན་གྲོང་འཁྱེར་གྱི་གནམ་ཐང་ཐག་ཉེ་ཤོས་ནི་༼Sahnewal༽སཱ་ནི་ཝལ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ནི་ལུ་དི་ཡ་ན་ནས་སྤྱི་ལེ་ ༡༢ ཙམ་འདུག འོན་ཀྱང་བོད་མི་སུད་ཚོང་བ་རེ་གཉིས་ཀྱིས་སྐབས་འགར་ཛ་དྲག་གནས་སྟངས་བྱུང་ན་མ་གཏོགས་གནམ་གྲུ་ནས་ལུ་དི་ཡ་ནར་སྐྱོད་མཁན་ཧ་ལམ་མེད་པ་འདྲ་བོ་ཡིན། བོད་མི་སུད་ཚོང་བ་ཚོས་ལུ་དི་ཡ་ན་ལ་ཚོང་ཟོག་འདོན་པར་མེ་འཁོར་ཡང་ན་སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་བརྒྱུད་འགྲོ་བ་དང་། ལུ་དི་ཡ་ནའི་སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་དང་མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་གཉིས་ནི་ལུ་དི་ཡ་ནའི་བཟོ་གྲྭ་ནས་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་ལ། འབབ་ཚུགས་དེ་གཉིས་ནས་ལུ་དི་ཡ་ནའི་བཟོ་གྲྭ་ཡོད་སར་རྐང་དྲུད་ལྕགས་རྟ་ལ་བསྡད་དེ་འགྲོ་ན་སྐར་མ་བཅུ་ཙམ་ལས་འགོར་གྱི་མེད།
ང་རང་ཟླ་བ་ ༢ ཕྱི་ཚེས་ ༡༠ ཉིན་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༧ པའི་ཐོག་ལྡི་ལི་གསར་པའི་མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་ནས་ཤཱ་ཏབ་དི་(Shatabdi)ཞེས་པའི་མེ་འཁོར་ལ་བསྡད་ནས་ལུ་དི་ཡ་ནར་ཕྱིན་པ་དང་དེར་འབྱོར་སྐབས་ཉིན་དགུང་ཆུ་ཚོད་ ༡༢ ཟིན་འདུག ངས་མེ་འཁོར་ནས་མར་བབས་རྗེས་གཟབ་གཟབ་བྱས་པ་ཡིན། འདས་པའི་ལོ་ཤས་ནང་ལུ་དི་ཡ་ནར་དགུན་ཁའི་ཚོང་ཟོག་འདོན་པར་སླེབས་པའི་བོད་མི་ཁ་ཤས་ཀྱི་རྒྱུ་དངོས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་པའི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་ཡོད་པ་མ་ཟད། གནས་ཚུལ་དེ་དག་རྒྱ་གར་དང་བོད་པའི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ཏུའང་ཐོན་ཡོད་པ་རེད།
གཟབ་ནན་བྱེད་དགོས་ས།
ལུ་དི་ཡ་ན་ནི་བཟོ་གྲྭ་མང་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡིན་པ་དང་གནམ་གཤིས་ནི་ལྡི་ལིའི་ཚ་དྲོད་དང་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་ལ། ཁྱེད་རང་གྲོང་བརྡལ་དེར་འབྱོར་སྐབས་ཁ་རླུང་ཧ་ཅང་འབག་བཙོག་ལྡན་པ་ལམ་བཟང་ཚོར་ཐུབ་ངེས་ཡིན། དགུན་དུས་ཀྱི་ཚོང་ཟོག་འདོན་སའི་ས་ཆའི་མིང་ལ་མཱ་དའོ་པུ་རི་(Madhopuri)ཞེས་འབོད་པ་དང་། གྲོང་བརྡལ་དེ་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས་མཱ་དའོ་པུ་རི་གསར་པ་དང་རྙིང་པ་ཞེས་གཉིས་སུ་བགོས་འདུག ཚོང་དཔོན་རྣམས་ས་ཆ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ནང་གང་སར་ཡོད་པ་དང་། ཚོང་ཟོག་འདོན་པར་ཚོང་དཔོན་དེ་དག་གི་སར་འགྲོ་སྐབས། གནམ་གཤིས་ཀྱི་ཚ་དྲོད་དང་ཁ་དབུགས་བཙོག་པས་ནམ་རྒྱུན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཚོར་སྣང་ཞིག་ངང་གིས་སྐྱེ་ཡོང་བ་མ་ཟད། གལ་ཏེ་ཟ་འཐུང་མ་འགྲིགས་ན་ལམ་སང་གྲོད་པ་བཤལ་བ་དང་འཆམ་པ་ན་གི་ཡོད་སྟབས། ས་གནས་དེར་ཐེངས་དང་པོར་སྐྱོད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་ཟ་འཐུང་ལ་ངེས་པར་དུ་གཟབ་ནན་བྱེད་དགོས།
ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ནང་བོད་མི་རེ་གཉིས་ཀྱི་དངུལ་ཁུག་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་དང་བོད་པའི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ཏུའང་གནས་ཚུལ་དེ་ཐོན་ཡོད་སྟབས། ངས་ལུ་དི་ཡ་ན་འབྱོར་བའི་ཕྱི་ཉིན་དེར་ཝིས་ཡུ་(Vishnu)ཞེས་པའི་བཟོ་གྲྭའི་བདག་པོ་ལ་ “སྔར་ཡིན་ན་ལུ་དི་ཡ་ནར་ཚོང་ཟོག་འདོན་པར་སླེབས་སྐབས་འཕྲོག་བཅོམ་གྱི་གནས་ཚུལ་རིགས་ཐོས་མྱོང་མེད་ཀྱང་། ལོ་ཤས་ནས་གནས་ཚུལ་ངན་པ་དེ་འདྲ་ཡོང་བའི་རྐྱེན་གང་ཡིན།” ཞེས་དྲིས་པར་ཁོས། “དེང་སང་རྒྱ་གར་ནང་ལོ་རེ་ནས་ལོ་རེར་མྱོས་རྫས་སྤྱོད་མཁན་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལྷག་པར་དུ་པན་ཇབ་མངའ་སྡེའི་ནང་མང་པོ་ཆགས་ཡོང་གི་འདུག་པས། མྱོས་རྫས་སྤྱོད་མཁན་རྣམས་ལ་ཕ་མ་སྤུན་མཆེད་ཚོས་དངུལ་སྤྲད་ཀྱི་མེད་སྟབས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་མཁན་ནི་ཁོང་ཚོ་གྲས་ཡིན།” ཞེས་བརྗོད་བྱུང་།
བོད་པའི་ཚོང་གི་གནས་སྟངས།
དེང་སྐབས་རྒྱ་གར་གྱི་མངའ་སྡེའི་ཕལ་མོ་ཆེའི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཁག་ཏུ་བོད་པའི་སུད་ཚོང་བ་ཡོད་ཅིང་། ཕྱི་ཟླ་ ༧ ནས་ཚོང་ཟོག་འདོན་པར་འགོ་བརྩམས་པ་དང་། ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ པའི་མཇུག་ནས་ཕྱི་ཟླ་ ༢ པའི་ཟླ་མཇུག་བར་ཁྲོམ་གཤོམ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
འཚོ་བ་དགུན་ཚོང་ལ་གཞི་རྟེན་གཙོ་བོ་བྱེད་པའི་རང་ལོ་ ༣༥ ཡིན་པའི་བུ་བསྟན་འཛིན་དགའ་ལྡན་ཞུས་པ་ཞིག་དང་ཐུག་ཕྲད་བྱུང་། ཁོའི་ཁྱིམ་དུ་སྤུན་མཆེད་མང་ཡང་ཁོང་ནི་བུ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཆགས་འདུག ཁོང་གིས་གུས་པར། “ང་རང་ཆུང་དུས་ནས་ངའི་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་དགུན་ཚོང་བརྒྱབས་པ་རེད། འོན་ཀྱང་། སྐབས་དེར་ང་ཚོའི་ཁྱིམ་ཐབས་སྐྱོ་བའི་ཁར་ཕྲུ་གུ་མང་བས་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་རེད། ད་ལྟ་སྔོན་མ་ནང་བཞིན་འཚོ་བ་ལ་དཀའ་ངལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་མེད་ཀྱང་། ང་ནི་ནང་གི་བུ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་སྟབས། ཕ་མ་གཉིས་ལ་དགུན་ཁའི་རིང་ཚོང་རྒྱག་པར་རོགས་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།” ཅེས་དང་། ཡང་ཁོས། “དགུན་ཚོང་དེ་ཕར་ཕྱོགས་ནས་ལྟ་དུས་ལས་སླ་བོ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། དངོས་སུ་ཁྲོམ་རར་བསྡད་སྐབས་ཚོང་ཕོག་གི་ཡོད་མེད་ཀྱི་སེམས་ཁྲལ་གཅིག རྒྱ་གར་བ་ཚོང་ཉོ་མཁན་ཚོས་རྙོག་དྲ་དང་གཉིས། དེའི་ཐོག་དེང་སང་རྐུན་མར་དོགས་ཟོན་ཆེན་པོ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག” ཅེས་བརྗོད་བྱུང་།
ཉེ་ལམ་བོད་པའི་དགུན་ཚོང་བའི་ཁང་པའི་ནང་རྐུན་མ་འཛུལ་སྟེ་སྒོར་མོ་དང་རྒྱུ་དངོས་སོགས་བརྐུས་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་པའི་ཁྲོམ་རའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཡུལ་མི་དང་རྒྱ་གར་བའི་ཚོང་བ་ཚོས་བོད་མི་སུད་ཚོང་བ་ཚོར་མི་དགའ་བའི་རྣམ་འགྱུར་མང་དུ་འགྲོ་ཞིང་ཡོད་པ་ནི་སུད་ཚོང་བར་འདྲི་ན་ཤེས་ངེས་ཡིན། དེ་ནི་རྒྱ་གར་བས་ཕྲག་དོག་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ་བོད་པའི་བྱེད་སྟངས་མ་འགྲིགས་པ་ཡིན་ཞིག་ཡིན་ཤེས་ཚོད་ཁག་པོ་རེད། ལོ་ཤས་གོང་ཧཱ་རི་ཡ་ན་(Hariyana)མངའ་སྡེའི་ནང་གི་བོད་མི་སུད་ཚོང་བའི་ཁྲོམ་ར་ཞིག་གཏོར་ཤིག་བྱས་མྱོང་བ་དང་། དེ་འདྲ་བའི་གནས་ཚུལ་སྐྱོ་བོ་ས་གནས་གཞན་ལའང་བྱུང་བ་གོ་རྒྱུ་འདུག
རང་ལོ་ ༤༨ སོན་ཞིང་དྷེ་ར་ལྡུན་(Dehradun)མངའ་སྡེའི་ཁོངས་ཡོད་པའི་བདེ་སྐྱིད་གླིང་གཞི་ཆགས་ཀྱི་བཅོས་མིང་ཨ་ཅག་བསྟན་འཛིན་ལགས་ཀྱིས། “བོད་ཀྱི་གཏམ་དཔེ་ལ། ཉི་མ་རིང་དུ་རིང་དུ། རྩམ་པ་ཞིམ་དུ་ཞིམ་དུ་ལབ་སྲོལ་ཡོད་ཀྱང་། ང་ཚོའི་དགུན་ཚོང་ནི་དེ་འདྲ་རེད་མི་འདུག ལོ་ཤས་ནས་སྔོན་མ་ནང་བཞིན་ཚོང་ཕོག་གི་མིན་འདུག་ལ། ད་ནི་ལོ་རེ་ནས་ལོ་རེ་བཞིན་ཚོང་སྡུག་ཏུ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་གི་འདུག སྔོན་མ་ཡིན་ན་ང་ཚོ་མང་ཆེ་བ་རྒྱ་གར་དང་དབྱིན་ཇི་སྐད་ཡིག་ཤེས་ཀྱི་མེད་པ་མ་ཟད། དེང་སང་ནང་བཞིན་ཁ་པར་མེད་པ་དང་ཕར་ཚུར་འགྲིམ་འགྲུལ་བྱེད་དུས་ཀྱང་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཡོད། མཚམས་རེ་ལམ་ཁ་བརླག་འགྲོ་གི་བསམ་པའི་ཞེད་སྣང་ཡང་བྱས་མྱོང་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་། དེ་རིང་ཁ་སང་ནང་བཞིན་ཚོང་མ་ཕོག་པའི་དཀའ་ངལ་དང་སེམས་ཁྲལ་ཡོད་པ་དེ་འདྲ་དྲན་གྱི་མིན་འདུག” ཅེས་གསུངས་སོང་།
ཨ་ཅག་བསྟན་འཛིན་དང་ལྷན་དུ་ཕོ་གཞོན་ཞིག་འདུག ཁོ་བལྟས་ན་སློབ་སྦྱོང་གང་མཚམས་བྱས་མྱོང་བ་དང་དེང་དུས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེན་པོ་འདུག ཁོས་གུས་པར། “སྤྱིར་ང་ཚོའི་མི་རབས་རྒན་པ་ཚོ་བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོ་དང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་ས་རྒྱ་འོག་ཏུ་ཤོར་ནས་ཉག་ཕྲ་བའི་དུས་དེར་ཁོང་ཚོས་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པར། མི་ཡུལ་དུ་འཚོ་བའི་གཞི་རྟེན་ཆེད་ཐོག་མར་ལམ་བཟོའི་ལས་ཀ་བྱས་པ་དང་རྗེས་སུ་རིམ་གྱིས་དགུན་ཚོང་བརྒྱབས་པ་རེད། འོན་ཀྱང་། དེང་སང་འཕྲུལ་ཆས་རིགས་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཏེ་མི་རྣམས་ས་ཆ་གང་སར་འགྲིམ་འགྲུལ་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་། དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ཁྲོམ་ར་ཉིན་རེ་ནས་ཉིན་རེ་རྒྱ་སྐྱེད་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པས། དྲ་རྒྱའི་སྟེང་རྒྱུ་དངོས་སོགས་རིན་གོང་ཅུང་ཟད་ཆུང་བའི་ཐོག་འཚོང་བ་དང་། རང་གི་འདོད་མོས་ལྟར་ལས་སླ་མོའི་ངང་འཚོལ་སྒྲུབ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན། རང་བཞིན་གྱིས་དྲ་རྒྱ་ལས་གཞན་པའི་ཁྲོམ་ར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་འགྲོ་གི་ཡོད། ང་ཚོའི་ངེས་པར་དུ་དེའི་ཐོག་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ་འཚོ་བའི་གཞི་རྟེན་གཞན་ཞིག་འཚོལ་ཐབས་བྱེད་དགོས། དེ་མིན་དགུན་ཚོང་གཅིག་པུར་བརྟེན་བསྡད་ན་མ་འོངས་པར་དཀའ་ངལ་ཞིག་འཕྲད་སྲིད་པ་རེད།” ཅེས་བརྗོད་སོང་།
ལྡི་ལིའི་གསར་འགོད་པ་ཉི་མ་ཚེ་རིང་།
