ཆབ་མདོ་ངག་ཕུན།
དེ་རིང་ནི་ང་ཚོའི་གནས་ཚང་ལ་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་མི་ལོ་ཧྲིལ་པོ་དོན་ལྔ་འཁོར་བའི་དམིགས་བསལ་གྱི་དུས་ཆེན་ཡིན་པས། དེ་ཉིན་རྒྱ་གར་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་ཏུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་དར་བསྣམས་ནས་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ལོ་ཞེས་སྒྲོག་བཞིན་མཆིས་ལ། མི་དམངས་རྣམས་དགའ་བའི་འཛུམ་མདངས་ཀྱི་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་རྒྱས། རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་ཞིང་། ཤེས་རིག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གནས་མཆོག་གཅིག་ཡིན་པ་དང་། རྒྱ་གར་ནི་ཆོས་ལུགས་སྣ་མང་འདུས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་ལ། མང་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་དང་། མི་དམངས་ལ་རང་དབང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་པས་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་མིག་དཔེར་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།
དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་མི་འབོར་མང་ཤོས་ནང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་དང་། མང་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན་པར་གྲགས་ཤིང་། ནང་ཁུལ་ཚོགས་སྡེ་མང་ཞིང་ལྟ་བ་དང་ལངས་ཕྱོགས་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་སྦྱངས་བཤད་ཀྱིས་ཧ་ཅང་གུ་ཡངས་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་པ་རེད། ལྷག་པར་རྒྱ་གར་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གཞུང་ཁྲོད་འཛམ་གླིང་མི་རྣམས་ལ་ཞི་བདེ་བསྐྲུན་པའི་ས་བོན་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཡོད་པ་རེད་ལ། སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་མཧཱ་ཏ་མ་གྷན་དྷི་མཆོག་གིས་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་རྒྱ་གར་རང་བཙན་རྩོད་ལེན་གནང་ནས་འཛམ་གླིང་མི་དམངས་ལ་མིག་དཔེ་བཟང་པོ་ཞིག་གསར་བཏོད་མཛད་ཡོད། སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གན་དྷིའི་གསུངས་ལས་གཅེས་བསྡུས་བདེན་ཉིད་འོད་སྣང་ལས། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གན་དྷིས། “འཛམ་གླིང་གི་དཀའ་ངལ་དེ་ཚོ་དྲག་ལས་མ་ཡིན་པར་གནོད་འཚེ་སྤངས་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་སང་ཐུབ་”ཅེས་གསུངས་དོན་ལྟར་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་སྟོབས་ཆེན་དབྱིན་ཇིའི་བཙན་འོག་ནས་རྒྱ་གར་རང་དབང་རང་བཙན་བླངས་པ་ཞིག་རེད།
ལྷག་པར་གངས་ཅན་པ་ཚོས་རྒྱ་གར་ནི་བདག་གི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་འཁྲུངས་སའི་གནས་མཆོག་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད། དེ་ཡང་མཛད་རྣམ་ལས། “ཡུལ་དེ་ནི་ང་ཚོ་ཚང་མས་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་ཞེས་གནས་རྩ་ཆེར་འཛིན་པ་ཡིན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཆེན་པོ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་འཁྲུངས་ཡུལ་ཡིན་པ་དང་། ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་གོང་རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་ཆེན་རྣམས་དང་། མཁས་པ་ཚོས་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེས་མང་པོ་ང་ཚོའི་ཡུལ་ལྗོངས་ཆེས་མཐོའི་གངས་རིའི་ངོགས་སུ་བསྣམས་ཕེབས་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་རེད།” ཅེས་གསུང་དོན་བཞིན། གོང་ཞུས་ལྟར་བོད་མི་རིགས་ལ་ཆ་མཚོན་ན་རྒྱ་གར་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་དར་སའི་གནས་མཆོག་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་དང་། གུས་བཀུར་ཚད་མེད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཡང་། “བོད་དང་རྒྱ་གར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཐ་དད་ཕྱིན་ན་ཡང་། བོད་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་རིག་གི་གཅེས་ཕྲུག་ལྟ་བུ་ཡིན་ཡིན།” ཞེས་གསུང་དོན་ལྟར་ད་ལྟ་ང་ཚོ་ཚང་མས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཡི་གེ་འདི་ཉིད་ཀྱང་རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེ་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་ཐུ་མི་སཾ་བྷོ་ཊས་གསར་བཏོད་མཛད་པར་གྲགས། དེ་ལ་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་ནའང་། གང་ལྟར་སི་ཏུའི་འགྲེལ་ཆེན་ལས། “དེའི་ཚེ་དེའི་མདུན་ན་འདོན་མཁས་པར་གྲགས་པ་མང་པོའི་དབུས་སུ་མིང་གི་ཡི་གེ་རབ་ཏུ་བརྗིད་པ་ཐུ་མི་སཾ་བྷ་ཊས། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཀའ་དང་རང་ཉིད་བྱང་ཆུབ་མཆོག་གི་སྨོན་ལམ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་མཐུས་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་བརྟོལ་ཏེ། པཎྜི་ཏ་ལྷ་རིག་པ་སེངྒེ་དང་། བྲམ་ཟེ་ལི་པི་ཀ་ར་སོགས་བསྟེན་ནས་ཕྱི་ནང་གི་རིག་པ་མང་པོར་སྦྱངས་ཤིང་བསྟན་བཅོས་མང་པོས་མགུལ་བ་བརྒྱན་ནས་སླར་ལྡོག་པའི་ཚེ། སྐུ་མཁར་མ་རུར་ནཱ་ག་རའི་ཡི་གེར་དཔེ་བྱས་ཏེ་བོད་ཡིག་གི་གཟུགས་བརྩམས།” ཞེས་གསུངས་དོན་ལྟར་དུས་དེ་ནས་རིམ་གྱིས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཕབ་སྒྱུར་མཛད་ནས་དེང་སྐབས་བོད་མི་རིགས་ལ་ངོམ་རིན་ཆོག་པའི་ནང་དོན་རིག་པ་འདི་ཉིད་བྱུང་བ་ཞིག་རེད།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བོད་ལ་དུས་འགྱུར་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དང་། རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེས་གཙོས་སྐུ་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་ཤིག་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་དགོས་བྱུང་བ་རེད། དེ་འདྲའི་བོད་མི་རིགས་ལ་དེ་སྔོན་བྱུང་མྱོང་མེད་པའི་ཛ་དྲག་གི་དུས་སྐབས་དེར་རྒྱ་གར་གཞུང་མང་གཉིས་ཀྱིས་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་ལ་གནས་ཚང་གཡར་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། མཐུན་འགྱུར་རོགས་རམ་ལ་སོགས་གང་དགོས་གནང་བའི་དྲིན་གྱིས་དེང་སྐབས་བོད་མི་རིགས་འདི་ཉིད་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཐོག་ཏུ་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། དེ་ཡང་མཛད་རྣམ་ལས། “དེ་དུས་སྲིད་བློན་སྐུ་ཞབས་ནེ་རུ་ནས་མཛའ་བརྩེའི་རླུང་འཕྲིན་ཞིག་གནང་འབྱོར་ནང་། ང་དང་། ལས་རོགས་ཚོས་ཁྱེད་ལ་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་དང་། རྒྱ་གར་དུ་ཐར་ཕེབས་ཐུབ་པར་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཡོད། ཁྱེད་དང་། ཁྱེད་ཀྱི་སྐུ་འཁོར་ཚོ་རྒྱ་གར་དུ་བཞུགས་རྒྱུའི་མཐུན་རྐྱེན་ཇི་དགོས་ང་ཚོས་དགའ་སྒྲུབ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། རྒྱ་གར་མི་མང་ནས་ཁྱེད་ལ་སྔར་བཞིན་གུས་བཀུར་ཞུ་རྒྱུར་ཐེ་ཚོམ་མེད། འཚམས་འདྲི་ཡོད།” ཅེས་འཁོད་དོན་ལྟར་རྒྱ་གར་གཞུང་མང་གཉིས་ཀྱི་མཐུན་འགྱུར་ལ་བརྟེན་ནས་དེང་སྐབས་བོད་མི་ན་གཞོན་འདབས་གཤོག་གཉིས་ལྡན་མང་པོ་གསོ་སྐྱོང་ཐུབ་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་བོད་མི་རྣམས་ཁེ་གཙང་སྡོད་སྒར་གསར་རྒྱག་དང་། ན་གཞོན་རྣམས་ལ་ཤེས་ཡོན་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་མཐུན་འགྱུར་གནང་བར་བརྟེན་ནས་དེང་སྐབས་བོད་མི་རིགས་ཞེས་དྲི་མ་མ་ཡལ་བར་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་གསོན་པོར་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། དེ་ཡང་འཁྲུངས་རབས་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་ལས། མཐའ་མར་སྐུ་ཞབས་ནེ་རུས། བོད་མིའི་སྡོད་སྒར་ཐད་བསམ་ཞིབ་ཀྱིས་གནས་གཤིས་འཕྲོད་ས་ཞིག་ཏུ་རང་ཁ་རང་གསོ་ཡོང་ཐབས་སོགས་གང་མགྱོགས་ཐག་གཅོད་གནང་རྒྱུ་དང་། བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ལ་ཡང་སློབ་གྲྭ་ཟུར་འཛུགས་ཀྱིས་དེང་རབས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དང་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གཉིས་ཀར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་སའི་ཁོར་ཡུག་བསྐྲུན་རྒྱུ་སོགས་ལ་ཞལ་བཞེས་གནང་། ཞེས་པ་ལྟར་སྐབས་དེ་དུས་ནེ་རུས་ཞལ་བཞེས་གནང་མེད་ཚེ། ད་ལྟ་བོད་མི་རྣམས་གང་འདྲ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་ང་ཚོའི་རོབ་ཙམ་ཞིག་རྟོགས་ཐུབ་པ་རེད།
རྒྱ་གར་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་ཉིན་མོར་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་གུང་སེང་གཏོང་གི་ཡོད་ལ། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་བཀའ་ཤག་གི་མདུན་ཐང་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་དར་བསྒྲེང་འཛུགས་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད་ལ། དེ་བཞིན་སློབ་གྲྭ་ཁག་དང་། གཞིས་ཆགས་སོགས་སུ་དེ་ཉིན་དུས་ཆེན་སྲུང་བརྩི་ཞུ་བཞིན་ཡོད། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་དུས་བབ་ལས། ཉིན་དེར་ཆར་ཞོད་ཆེ་རྐྱེན་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ནས་འཆར་ཅན་གྱི་མཛད་སྒོ་སྟབས་བདེ་དེ་འཚོགས་མེད་ཀྱང་། བཀའ་ཤག་གི་མདུན་ཐང་དུ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་དར་བསྒྲེངས་འཛུགས་གནང་ཡོད་ཅེས་སྤེལ་ཡོད་པ་དང་། ཉིན་རྒྱབ་ཏུ་བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་ཁང་དུ་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་འཁྲབ་སྟོན་བྱས་ཏེ་ཉིན་མོ་གལ་ཆེན་འདི་སྲུང་བརྩི་བྱས་ཡོད།
ད་རེས་ཀྱི་གོ་སྐབས་རྩ་ཆེན་དེ་ཉིད་དམ་འཛིན་གྱིས་རྒྱ་གར་གཞུང་མང་གཉིས་ལ་བཀའ་དྲིན་བླ་མེད་ཆེ་ཞེས་ཞུ་བ་དང་འབྲེལ། རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་རྒྱས་ཤིང་། འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཡོངས་ལ་ཞི་བདེའི་ལམ་དུ་ཁྲིད་མཁན་གྱི་སྣེ་ཁྲིད་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་སྨོན་འདུན་ཞུ་བཞིན་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་ང་ཚོ་མི་ཡུལ་དུ་སླེབས་ནས་མི་ཧྲིལ་པོ་དྲུག་ཅུ་རེ་གསུམ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། ལོ་ཟླ་དེ་དག་ནང་དུ་རྒྱ་དམར་སྲིད་གཞུང་གིས་གཞིས་ལུས་བོད་མིའི་ཐོག་ཏུ་སྡུག་སྦྱོང་མནར་གཅོད་ཚད་ལས་འདས་པ་བཏང་དང་གཏོང་བཞིན་ཡོད། མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཁྲག་དང་མིག་ཆུའི་འོག་ཏུ་འཚོ་བ་རོལ་དགོས་ཐུག་གི་ཡོད། རྒྱ་དམར་གྱིས་དྲག་མནོན་ག་ཚད་བྱས་རུང་གཞིས་ལུས་སྤུན་ཟླ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོད་ཚད་བློས་བཏང་གནང་སྟེ་མི་རིགས་ཀྱི་བདེན་དོན་འཇིགས་ཞུམ་མེད་པར་རྩོད་བཞིན་ཡོད་ལ། གཞིས་ལུས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཙན་བྱོལ་ནང་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་རེ་བ་དང་། ཡིད་ཆེས་གནང་བཞིན་ཡོད། ཁོང་རྣམ་པའི་རེ་བ་དང་། ཡིད་ཆེས་དེ་དག་ང་ཚོའི་སེམས་ཁོངས་སུ་བཟུང་སྟེ་བོད་དོན་གྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་དགོས་ཀྱི་འདུག་སྙམ། ད་དུང་གཞུང་མང་གཉིས་ཁ་ཁུ་སིམ་པོར་བཞུགས་བསྡད་ཚེ། མ་འོངས་པར་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཏུ་ནག་ཐིག་མི་འཕོག་པའི་ངེས་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མེད་ཅིང་། ངེས་པར་ལས་ཀྱི་སྣེ་མོ་བ་ཚོས་འཆར་གཞི་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་སེམས། ངས་དེ་ལབ་དུས་ལས་ཀྱི་སྣེ་མོ་བ་ཚོས་ལས་དོན་བྱེད་ཀྱི་མི་འདུག་གཏན་ནས་ལབ་ཀྱི་མེད་ཅིང་། ང་ཚོ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བཙན་བྱོལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། གཞན་པ་གང་ཡང་མིན། ད་ནི་ང་ཚོ་ཚང་མ་ནུས་པ་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་ཏེ་རང་དབང་ཐོབ་པར་འབད་བརྩོན་གནང་དགོས་ཤིང་། དལ་ལྷོད་དང་། སྒྱིད་ལུག་གཏན་ནས་བྱ་མི་རུང་ཞིང་། ང་ཚོས་ཆུ་ཚོད་སྐར་མ་གཅིག་འཐུས་ཤོར་ཕྱིན་པ་ཡིན་ན། མ་འོངས་པར་ང་ཚོ་ལ་གྱོང་གུད་ཆེན་པོ་འཕོག་ངེས་སོ།། ད་ནི་ང་ཚོ་ཡང་དུས་ཡུན་རིང་པོར་མི་ཡུལ་དུ་གནས་མ་དགོས་པར་རང་དབང་གི་བདེ་སྐྱིད་ཉི་མ་མགྱོགས་ནས་མྱུར་དུ་འཆར་བའི་སྨོན་འདུན་དང་བཅས། མཐའ་དོན་བོད་མི་རིགས་ལ་བཀའ་དྲིན་བླ་མེད་དུ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཚེ་ཡུན་རིང་བརྟན་ཞིང་། ཐུགས་ཀྱི་བཞེད་དོན་མཐའ་དག་གེགས་མེད་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པའི་སྨོན་འདུན་ཞུ།
