སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་ཀྱི་ལས་གཞི་ཐོག་མའི་དམིགས་ཡུལ་བཞིན་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱེད་པའི་ཆོད་སེམས་ཡོད། 

སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་ཀྱི་ལས་གཞི་ཐོག་མའི་དམིགས་ཡུལ་བཞིན་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དུས་རབས་དང་མཐུན་པའི་རྒྱུན་འཛིན་དར་སྤེལ་གཏོང་བར་སྒོ་ཀུན་ནས་འབད་པ་བྱ་ངེས་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་འདུག

དེ་རིང་ཕྱི་ཚེས་ ༧ གྱི་ཉིན་རྒྱབ་ཏུ་སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་བརྒྱུད་ལམ་དུ། ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༠༣ ཞོགས་པར་༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་ཞལ་སྔ་ནས་སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་ལས་གཞིའི་འགན་འཁུར་བ་དང་། འབྲེལ་ཡོད་ལས་མི་ཚོར་དམིགས་བསལ་མཇལ་ཁ་གནང་ཞིང་། སྐབས་དེར་ལས་གཞི་འདིའི་སྤྱི་ཁྱབ་འགན་འཛིན་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་སྨོན་ལམ་ལགས་ཀྱིས་སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་ལས་གཞིའི་སྐོར་སྙན་སྒྲོན་ཞུ་སྐབས། ༧མགོན་པོ་གང་ཉིད་ནས་”དཔེ་ཡག་པོ་འདུག མུ་མཐུད་དུ་འབད་བརྩོན་བྱོས་ཤོག”ཅེས་ཐུགས་དགྱེས་ཚོར་ཆེན་པོ་གནང་བས། ང་ཚོས་མུ་མཐུད་དུ་ཐོག་མའི་དམིགས་ཡུལ་བཞིན་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དུས་རབས་དང་མཐུན་པའི་རྒྱུན་འཛིན་དར་སྤེལ་གཏོང་བར་སྒོ་ཀུན་ནས་འབད་པ་བྱ་ངེས་ཡིན་པའི་གནས་ཚུལ་སྤེལ་འདུག

ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༥ ཉིན་བཀའ་ཟུར་མཁས་དབང་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས། སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་དབུ་འབྱེད་དང་འབྲེལ་བའི་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་འཁོད་པའི་བརྙན་ཞིག་སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་ཀྱི་དྲ་ལམ་དུ་སྤེལ་བའི་ནང་། སྐྱབས་རྗེ་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས། དེང་རབས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་ལྟ་ཚུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ནས་རིམ་པའི་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་རྡོ་ཡི་དུས་རབས་ནས་དུས་རབས་གོང་མའི་བར་དུ་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པ་སོགས་དུས་རབས་གོང་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་ནང་བསྡད་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་བཤད་ཀྱི་ཡོད། གང་ལྟར། ཉམས་པ་དང་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་ཡང་། འགྲོ་བ་མིའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང་བསམ་བློའི་གནས་སྟངས། འཇིག་སྐྲག་དང་དོགས་པ། འདོད་རྔམ་དང་ཕྲག་དོག འགྲན་སེམས། ཁོང་ཁྲོ། ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་ད་ལྟའང་དངོས་ཡོད་ཀྱི་བསྡད་ཡོད་པ་དང་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཡོད་པ་ལས་ཉམས་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་མཐོང་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད།  དེ་ལ་བརྟེན་ནས། འགྲོ་བ་མིའི་སྡུག་བསྔལ་འཚེ་བ་དང་འགལ་ཟླ། འཐབ་རྩོད་ལ་སོགས་པ་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་མི་རབས་ཚོའི་སྐབས་སུ་ཡོད་པ་ལས་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པ་མ་གཏོགས་ཉུང་དུ་ཕྱིན་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད།

འཇིག་རྟེན་གྱི་འགྱུར་འགྲོས་འདིའི་ནང་ལ་ཕྱིར་བལྟས་བསློགས་པ་ཡིན་ན། སྤྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་བཅུ་བདུན་ནས་མགོ་བཙུགས་ཏེ།  སྤྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་པ་ནས་ཕལ་ཆེ་ལོ་སུམ་བརྒྱ་ཡས་མས་རིང་ལ་འགྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་དང་འགྱུར་བའི་མགྱོགས་ཚད་ཧ་ཅང་མཐོ་རུ་ཕྱིན་པ་རེད། མཐོ་རུ་ཕྱིན་པ་དེར་དེང་རབས་ཀྱི་མི་ཚོས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་བལྟས་ནས་སྤོབས་པ་བྱས་པ་རེད། ལོ་སུམ་བརྒྱའི་ནང་འགྱུར་བ་ཕྱིན་པའི་གཞི་རྩ་ནི་ཚན་རིག་དང་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་འཕྲུལ་ལས་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པ་ལ་ཐུག་བསྡད་ཡོད། དེ་ཡིན་སྟབས། འགྲིམས་འགྲུལ་དང་བཟོ་སྐྲུན། མཐུན་རྐྱེན་དང་གཏོར་བཤིག་གང་གི་ཐད་མིའི་མངོན་སུམ་གྱི་ནུས་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་ཤུགས་ཤིག་བསླེབས་ཡོད། དེས་ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མིར་ཕན་དང་གནོད་ག་རེ་སྐྱེལ་ཡོད་མེད་ང་ཚོའི་ཉམས་མྱོང་གི་ཐོག་ནས་མཐོང་གསལ་རེད། ཚན་རིག་དང་འཕྲུལ་ལས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལམ་སྲོལ་ལའང་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་འགྲོ་ཡི་ཡོད། ཅེས་གསུངས་ཡོད།

ཡང་ཁོང་གིས། ཚན་རིག་དང་འཕྲུལ་ལས་ཀྱི་གསར་གཏོད་ནང་། དམིགས་བསལ་གཅིག་རིག་མཛོད་དང་གྲངས་མཛོད་འཕྲུལ་ལས་བྱུང་བ་རེད། བོད་སྐད་ནང་རྒྱ་ཡིག་བསྒྱུར་བ་མིན་ནམ་སྙམ། གློག་ཀླད་ལབ་ཀྱི་འདུག ཀམ་པུ་ཊར་འཕྲུལ་ཆས་རེད། གློག་ཀླད་དེ་འཕྲུལ་ཆས་གཞན་དང་བསྡུར་བ་ཡིན་ན། འཚེ་བའི་ཕྱོགས་སུ་བེད་སྤྱོད་ཕྲན་བུ་ཉུང་ཞིང་བརྡ་འཕྲིན་དང་སྐད་ཡིག རིག་གཞུང་། གསུང་རབ། ལེགས་སྦྱངས་སོགས་འཛིན་སྐྱོང་དང་འཆར་སྤེལ། ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོ་སོགས་ཀྱི་ཐོག་བེད་སྤྱོད་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་འཕྲུལ་ཆས་ཤིག་ཡིན་པ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ཡས་མས་འདི་ཐོག་མ་དར་བའི་སྐབས་སུ། འཕྲུལ་ཆས་འདི་བོད་པའི་སློབ་གཉེར་ཁང་ཁག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་བཏང་རུང་དང་མ་རུང་གི་སྐོར་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་ཆེད་མཁས་པ་དང་ལྷན་དུ་གོ་བསྡུར་གཏིང་ཟབ་བྱས་རྗེས། ངེས་པར་དུ་བེད་སྤྱོད་མི་གཏོང་ཐབས་མེད་ཅིག་ཡིན་པའི་གྲོས་མཐུན་བྱུང་བ་རེད། རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་ང་ཚོས་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་པར་ཁ་གཏད་གཅོག་ཡུལ་དེང་རབས་ཆགས་བསྡད་ཡོད། དེང་རབས་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་པའི་སྐབས་སུ་དེང་རབས་ཀྱི་ལག་ཆ་བེད་སྤྱོད་མ་བྱས་པ་ཡིན་ན། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལག་ཆས་དེང་རབས་ཀྱི་ལག་ཆ་དང་མཉམ་པ་ཞིག་འཐབ་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་དེ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་རེད། དེར་བརྟེན། འཕྲུལ་ཆས་འདི་ངེས་པར་དུ་ལག་བསྟར་བྱེད་དགོས་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཆགས་པ་རེད། འོན་ཀྱང་། འཕྲུལ་ཆས་འདི་བོད་པའི་སྐད་ཡིག་ནང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བའི་རང་དབང་ཆ་ཚང་ཞིག་མ་འཐོབ་པ་ཡིན་ན། སྐད་ཡིག་གཞན་རྐྱང་རྐྱང་གི་ལས་གཞིའི་ཐོག་ནས་ང་ཚོའི་དགོས་མཁོ་འདང་གི་མེད་སྟབས། དགེ་བཤེས་སྨོན་ལམ་ལགས་ཀྱིས་ཐུགས་འགན་བཞེས་ཏེ། ཐོག་མ་ཡིག་གཟུགས་བཟོ་བ་ནས་མགོ་བཙུགས་ཏེ་རིགས་གཅིག་རྐང་འཛིན་གྱི་ཕྱག་ལས་འདིའི་ཐོག་གནང་བ་དང་འབྲེལ། གློག་ཀླད་དང་འབྲེལ་བའི་དགོས་མཁོ་ཆེ་བའི་མཉེན་ཆས་མང་པོ་ཞིག་བཟོས་གནང་ཡོད།

ད་མངོན་གསལ་དོད་པོས་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་ཐུབ་པ་ནི་བྱོན་རབས་ཀྱི་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་ཚིག་མཛོད་ཆེན་པོ་གསར་བསྐྲུན་གནང་བ་དང་། དེ་དག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག རིག་གཞུང་སོགས་ཚང་མར་བླ་ན་མེད་པའི་ཞབས་འདེགས་ཆེན་པོ་ཞིག་འགྲོ་ཡི་ཡོད་པ་ཚང་མས་མཁྱེན་གྱི་ཡོད། ཁོང་གིས་གནང་བཞིན་པ་དང་ཡར་ཐོན་འགྲོ་བཞིན་པའི་ཕྱག་ལས་དང་འབྲེལ། ལོ་སྔོན་མར་ངའི་སར་ཡོང་སྟེ་མིས་བཟོས་རིག་ནུས་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན་གསུང་གི་འདུག ཁོང་རང་གི་ཚིག་ནང་དུ་མིས་བཟོས་རིག་ནུས་བེད་སྤྱོད་བྱས་འདུག ངས་ནམ་རྒྱུན་ལབ་བསྡད་པ་དེ་བཅོས་མིའི་རིག་རྩལ་ཟེར་བ་དེ་རེད། དོན་དག་ལ་དབྱིན་ཇིའི་ནང་ (Artificial Intelligence) ཟེར་བའི་ལས་གཞི་ཆ་ཚང་ཞིག་མགོ་འཛུགས་གནང་གི་ཡིན་ལབ་ནས་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་སྐབས། དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོས་ཡག་པོ་བྱུང་འདུག རྗེས་སུ་ཡི་རངས་ཡོད་ཅེས་ཞུས་པ་ཡིན།

དེ་དུས་ངའི་བསམ་བློའི་ནང་ལ་ལས་གཞི་འདིའི་ཆ་ལག་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ་སྒྲ་བསྒྱུར་ཡིག་བསྒྱུར་གྱི་ལས་གཞི་དེ་དེ་ཙམ་གྱི་ཚད་མཐོ་པོ་ཞིག་ཡོང་གི་རེད་བསམ་མ་སོང་། རྒྱུ་མཚན། དེ་སྔོན་ལ་ཧིན་རྡུ་ནས་དབྱིན་ཡིག་ནང་བསྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་ལས་གཞི་དེ་འདྲ་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ལ་བལྟས་དུས་ཚད་མཐོ་པོ་དེ་ཙམ་མེད་པ་ངས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ཡིན་ནའང་། ཉིན་ཤས་གོང་མཇལ་བའི་སྐབས་སུ་སྒྲ་བསྒྱུར་གྱི་ལས་གཞི་དེར་བསམ་ཚུལ་ལས་བརྒལ་བའི་གྲུབ་འབྲས་མཐོ་པོ་ཧ་ལས་པ་བྱུང་འདུག དེ་བཞིན་འབྲི་ཀློག་དང་ཡིག་གཟུགས་ངོས་འཛིན་དང་བཅས་པའི་གྲུབ་འབྲས་དམིགས་བསལ་བྱུང་འདུག དེ་ཙམ་ཡོང་ཐུབ་པ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཁོང་རང་གི་འབད་བརྩོན་དང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བོད་པའི་གསུང་རབ་དང་ངག་གི་རང་བཞིན་དེ་ཧ་ཅང་ཕྱུག་པོ་ཡིན་སྟབས། ཡར་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ཆ་གཞན་ལས་ཀྱང་ཧ་ཅང་ཕྱུག་པོ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་རེད་བསམ་གྱི་འདུག ལས་གཞི་འདི་ལ་དངོས་གནས་ང་ཚོས་སྙིང་ཐག་པ་ནས་དགའ་བསུ་དང་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་བྱེད་འོས་པ་ཞིག་བྱུང་འདུག དེ་ཡིན་དུས། དགེ་བཤེས་སྨོན་ལམ་ཁོང་རང་གི་སྔོན་གྱི་ལས་དང་སྨོན་ལམ་དང་། ད་ལྟའི་བརྩོན་ཤུགས་དང་ལས་རོགས་ཚང་མའི་འབྲེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་སྟབས། ཚང་མར་བསྔགས་བརྗོད་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང་། མ་འོངས་པར་ཉམས་ཞིབ་པ་དང་སློབ་གཉེར་བ་ཚང་མས་འཕྲུལ་ཆས་འདི་བེད་སྤྱོད་ཡག་པོ་གཏོང་ཐུབ་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱིར་འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་སྐྱིད་དང་ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་རྒྱུན་འཛིན་ཐོག་ནུས་རླབས་ཆེན་པོ་ཡོང་བའི་རེ་བ་དང་སྨོན་ལམ་ཞུ་བཞིན་ཡོད། ཅེས་གསུངས་སོང་།

ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༣ ཉིན་སྨོན་ལམ་བོད་ཀྱི་བརྡ་འཕྲིན་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས། བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་ཚོགས་ཁང་དུ། སྨོན་ལམ་མངོན་གྱུར་ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞིའི་འོག་ནས། འདས་པའི་ལོ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་རིང་སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་ཀྱི་ལས་གཞི་བསྒྲུབས་ཏེ། ད་ལྟ་སྨོན་ལམ་ཡིག་སྒྱུར་རིག་ནུས་དང་ཀློག་འདོན་རིག་ནུས། སྒྲ་འཛིན་རིག་ནུས། ཡིག་འཛིན་རིག་ནུས་བཅས་སྨོན་ལམ་གྱི་རིག་ནུས་གསར་པ་བཞི་མངོན་གྱུར་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།

སྐབས་དེའི་མཛད་སྒོའི་སྟེང་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་སྨོན་ལམ་ལགས་ཀྱིས། སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་དེར་དབྱིན་ཡིག་བོད་ཡིག་ཕར་ཚུར་བསྒྱུར་བ་དང་། བོད་སྐད་ཀྱི་ལམ་ནས་བཤད་པ་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབེབས་ནུས་པ། ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཡོད་པ་བོད་སྐད་ཀྱི་ལམ་ནས་ཀློག་འདོན་ཐུབ་པ། ཤིང་པར་སོགས་གློག་ཀླད་ནང་མ་བཅུག་པའི་དཔེ་ཆའི་རིགས་དཔར་བླངས་ཏེ་གློག་ཀླད་ནང་རང་འགུལ་གྱིས་འཇུག་ཐུབ་པ་སོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་སྟབས། མི་ཞིག་གི་ཁ་མིག་རྣ་གསུམ་གྱི་ནུས་པ་ཚང་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་སོང་།

ད་དུང་མཛད་སྒོའི་སྟེང་སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་གསར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ཕྱག་ལས་གནང་མཁན་བརྒྱ་ཆ་ ༩༧ བོད་རིགས་གཞོན་སྐྱེས་ཤ་སྟག་ཡིན་སྟབས། སྨོན་ལམ་གྱི་མངོན་གྱུར་ལྔ་བ་དེ་གཞོན་སྐྱེས་ཚོ་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཕྱག་ལས་གནང་མཁན་བརྒྱ་ཆ་ ༢ གྲྭ་བཙུན་དང་བརྒྱ་ཆ་ ༡ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སློབ་ཕྲུག་བཅས་ཡིན་འདུག་ལ། སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་ཀྱི་ལས་གཞི་དེ་ལོ་གསུམ་རིང་གི་ལས་གཞི་ཡིན་སྟབས། ལོ་རྗེས་མ་ནས་མངོན་འགྱུར་བྱུང་བའི་རིག་ནུས་བཞིའི་ནུས་པ་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་རྒྱུ་དང་ལོ་མཐའ་མར་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་ཀྱི་ནུས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཏུ་བསྐྲུན་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་འདུག

སྨོན་ལམ་རིག་ནུས་མངོན་འགྱུར་གྱི་མཛད་སྒོ་དེའི་སྟེང་། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་མང་གཙོའི་ཀ་བ་གསུམ་གྱི་མཛད་གཙོ་རྣམ་པ་དང་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་རྣམ་པ། ལྷན་ཁང་ཁག་གི་དྲུང་ཆེ་རྣམས་དང་སྲི་ཞུའི་ལས་བྱེད་ཁག་ཅིག དེ་བཞིན་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དྲུང་ཆེ་རྣམ་པ་དང་། སྦྱིན་བདག་དང་། རིག་ནུས་ཆེད་མཁས་མི་སྣ། གཞུང་འབྲེལ་མིན་པ་དང་རང་དབང་ཅན་གྱི་སྡེ་ཚན་ཁག་གི་འགན་འཛིན་དང་ཉམས་ཞིབ་པ། ལས་འགུལ་བ་དང་གསར་འགོད་པ། མི་མང་སོགས་འཛོམས་འདུག

གསར་འགོད་པ། སྐལ་བཟང་སྦྱིན་པ།