བོད་པ་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཉམས་ཞིབ་པ་ཁག་ཅིག་གིས་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཤུལ་བཞག་དང་དྷ་རམ་ས་ལའི་ས་ཡོམ་སྐོར་ལ་ཉམས་ཞིབ་གནང་བཞིན་པའི་སྐོར་གྱི་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་ཉིན་གྲངས་གཉིས་རིང་འཚོག་བཞིན་འདུག
དེ་རིང་དང་སང་ཉིན་ཉིན་གྲངས་གཉིས་རིང་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་སྙན་གྲགས་བཟོ་བཀོད་ཁང་ (Studio Nyandak) དང་། དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་ཐོག དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་ཚོགས་ཁང་དུ་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཤུལ་བཞག་དང་དྷ་རམ་ས་ལའི་ས་ཡོམ་སྐོར་ཉམས་ཞིབ་གནང་བའི་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་འཚོག་བཞིན་འདུག་ལ། ཉིན་གཉིས་ཀྱི་ལྷན་ཚོགས་ཐོག་ནོར་ཝེའི་ཉམས་ཞིབ་པ་འབུམ་རམས་པ་ལྕམ་ཨིན་གྷུན་ (Dr. Ingun B. Amundsen) ལགས་དང་། འབུམ་རམས་པ་རྗོན་ཧེ་རི་སོན་ (Dr. John Harrison) ལགས། འབུམ་རམས་པ་ཁཱར་ལིལ་ (Dr. Karl Ryavec) ལགས། ཁང་བཟོའི་འཆར་འགོད་པ་བསྟན་འཛིན་སྙན་གྲགས་ལགས། དགེ་བཤེས་ལྷག་རྡོར་ལགས། སྙན་གྲགས་བཟོ་བཀོད་ཁང་གི་ལས་བྱེད་བཅས་འཛོམས་ཏེ། ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་བརྗོད་གཞི་འདྲ་མིན་ཐོག་གཏམ་བཤད་དང་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གནང་བཞིན་འདུག
སྙན་གྲགས་བཟོ་བཀོད་ཁང་གི་ཁང་བཟོའི་འཆར་འགོད་པ་བསྟན་འཛིན་སྙན་གྲགས་ལགས་ཀྱིས། ལོ་ངོ་གཉིས་ཀྱི་གོང་ནས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ཟངས་དཀར་དུ་ཡོད་པའི་དགོན་སྡེ་ཁག་དགུ་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱས་ཏེ་ཉམས་གསོ་བྱེད་མགོ་བཙུགས་ཡོད་ཅིང་། ལོ་རེར་ཐེངས་གཅིག་ཕྱི་རྒྱལ་ནས་ཟངས་དཀར་དང་བོད་པའི་རྒྱལ་རབས། དེ་བཞིན་རི་མོ་སོགས་ཀྱི་མཁས་དབང་དང་མཉམ་དུ་འགྲོ་ཡི་ཡོད་པ་རེད། ད་ལོར་མཁས་དབང་མང་པོ་ཞིག་དྷ་སར་དངོས་སུ་ཕེབས་ཡོད་པས། དྷ་སར་ཡོད་པའི་བོད་པའི་མཁས་དབང་རྣམས་དང་ཡུལ་མི་ལའང་ཕན་ཐོགས་ཡོང་གི་རེད་བསམ་ནས་ཉིན་གྲངས་གཉིས་རིང་གི་ལྷན་ཚོགས་འདི་འཚོག་མུས་ཡིན་པ་རེད། ཅེས་དང་། ད་ལྟའི་ཆར་ཟངས་དཀར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འཚོལ་ཞིབ་དང་རི་མོ་ཞིབ་ཚགས་པོ་འབྲི་རྒྱུ་དང་མ་འོངས་པར་ཟངས་དཀར་གྱི་ས་ཁྲ་དང་འབྲེལ་ནས་དེབ་ཅིག་འབྲི་འཆར་ཡོད་སྐོར་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་སོང་།
ཡང་སྙན་གྲགས་ལགས་ཀྱིས། བོད་ནང་གི་དགོན་སྡེ་ཁག་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་ཙམ་འཕྲེད་ཐིག་དང་གཞུང་ཐིག་གང་དུ་ཆགས་ཡོད་མེད་ཐད་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མུས་ཡིན་པ་མ་ཟད། ད་བར་དགོན་སྡེ་ཁག་ ༡༥༠༠ བཙལ་ཟིན་འདུག་ལ། གཞན་འཆར་འགོད་པའི་འཕྲུལ་རིགས་ཀྱི་ལས་གཞི་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་སྐོར། གཞན་ཡང་། དྷ་སའི་ས་ཡོམ་སྐོར་ཉམས་ཞིབ་འགྲོ་མུས་ཡིན་སྐོར་དང་། དྷ་སྟེང་བོད་ཁྱིམ་དང་བདེ་ལེགས་སྨན་ཁང་ཁུལ་དུ་ས་ཡོམ་མ་བྱུང་གོང་དུ་གྲ་སྒྲིག་ཅི་ཞིག་བྱེད་དགོས་མིན་ཐད་ལས་གཞི་འགྲོ་མུས་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་སོང་ལ། ཚོགས་ཞུགས་པ་དང་ལྷན་དུ་གོང་གསལ་བརྗོད་གཞི་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གནང་བཞིན་འདུག
སྙན་གྲགས་བཟོ་བཀོད་ཁང་གིས་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་གལ་གནད་དང་འབྲེལ་ནས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན་དགེ་བཤེས་ལྷག་རྡོར་ལགས་ཀྱིས། མ་འོངས་པར་བོད་མི་རྣམས་བོད་ནང་ལོག་པ་ཡིན་ན། ཁང་བཟོ་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་གཞི་འདྲ་མིན་ཐད་བོད་པ་རང་གི་ངོས་ནས་ལས་ཀ་བྱེད་ཐུབ་པ་དགོས་ཀྱི་རེད། ད་ལྟའི་ཆར་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོའི་ཁྱིམ་དུ་གློག་དང་། ཁང་པ། དེ་བཞིན་ཆུའི་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་མཁན་རྣམས་ཡུལ་མི་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་ལས་བོད་པ་མ་རེད། བོད་མི་ཕལ་ཆེ་བར་ཉེ་བའི་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པ་དང་། གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པའི་ལག་ཁྱེར་ཡོད་པ་དང་། གློག་ཀླད་ཀྱི་མདུན་དུ་ལས་དོན་གཉེར་མཁན་མང་པོ་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་དོན་དངོས་སུ་རང་ཁ་རང་གསོ་དགོས་གལ་ཆེ་བ་དང་། གནའ་སྔ་མོ་ནས་བོད་པའི་ཁང་བཟོའི་འཆར་འགོད་མི་འདྲ་བ་ཡོད་ལ། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་སོ་སོ་སྡོད་སའི་ཁང་པ་དེ་ཡུལ་དེའི་ཆགས་ཡུལ་དང་གནམ་གཤིས་ཚ་གྲང་ལ་དཔག་སྟེ། སོ་སོས་ཁང་པ་བཟོས་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ནས་དཔེ་བླངས་ཏེ། ཕྱིའི་བཀོད་པ་དེ་དག་བོད་པའི་གནའ་བོའི་ཤུལ་བཞག་ཡོད་པ་དང་། ནང་ལོགས་སུ་དེང་དུས་དང་མཐུན་པའི་ཐོག་ནས་ཁང་པ་བརྟན་པོ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེན་ཡིན་སྐོར་གསུངས་སོང་།
ཡང་དགེ་བཤེས་ལྷག་རྡོར་ལགས་ཀྱིས། བོད་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་དྷ་སར་ས་ཡོམ་བྱུང་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཤེས་ཀྱི་མེད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༥ ལོར་དྷ་སར་ས་ཡོམ་ཤུགས་ཆེན་བྱུང་སྟེ། མི་གྲངས་ཁྲི་ ༢ ལྷག་རྐྱེན་འདས་སུ་ཕྱིན་ཡོད་ཅིང་། ད་ལྟའི་ཆར་ས་ཡོམ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ཆེད་མཁས་པས་ས་ཡོམ་བྱུང་རྒྱུའི་སྔོན་བརྡ་བཏང་སྟེ། ས་ཁུལ་དེར་ས་ཡོམ་བྱུང་སའི་ལྟེ་གནས་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པ་ཡིན་པ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། དྷ་སའི་ཁུལ་དུ་ས་ཡོམ་འབྱུང་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་། སྐད་ཡིག་སོགས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་ས་ཡོམ་གྱི་ཉེན་ཁ་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་ཐུབ་པའི་ཁང་པའི་བཟོ་བཀོད་ཐོག་ལ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་ནི་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། ཅེས་གསུངས་སོང་།
དེ་རིང་ཉིན་དང་པོའི་ཉིན་རྒྱབ་ཆུ་ཚོད་ ༢ པའི་སྟེང་ནོར་ཝེའི་ཉམས་ཞིབ་པ་འབུམ་རམས་པ་ལྕམ་ཨིན་གྷུན་ (Dr. Ingun B. Amundsen) ལགས་ཀྱིས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཁུལ་གྱི་གནའ་བོའི་ཁང་བཟོའི་སྐོར་དང་། འབུམ་རམས་པ་རྗོན་ཧེ་རི་སོན་ (Dr. John Harrison) ལགས་ཀྱིས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཁུལ་གྱི་གནའ་བོའི་ཁང་བཟོའི་འཛུགས་སྐྲུན་ཉམས་གསོའི་སྐོར། འབུམ་རམས་པ་ཁཱར་ལིལ་ (Dr. Karl Ryavec) ལགས་ཀྱིས་ཁམས་ནང་གི་དགོན་པ་ཆགས་ཡུལ་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་ས་ཁྲའི་སྐོར། ཁང་བཟོའི་འཆར་འགོད་པ་བསྟན་འཛིན་སྙན་གྲགས་ལགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ དང་ ༡༩༦༠ ཙམ་ལ་ཨ་རིས་གསང་བའི་ཐོག་ནས་བོད་ནང་དུ་གནམ་གྲུ་ཆེད་གཏོང་བྱས་པ་དེ་ལས་པར་རིས་མང་པོ་བླངས་ཡོད་ལ། པར་རིས་དེ་དག་བརྒྱུད་བོད་ནང་གི་དགོན་སྡེ་ཁག་དང་། དེའི་ཆགས་ཡུལ་སོགས་ལ་ཉམས་ཞིབ་ཞིབ་ཚགས་གནང་སྟེ། དགོན་སྡེ་ཁག་འགྱུར་བ་ཇི་འདྲ་ཐེབས་ཡོད་པའི་ཐད་ཞིབ་འཇུག་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན་པའི་སྐོར་གཏམ་བཤད་དང་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གནང་སོང་ལ། སང་ཉིན་ཕྱི་ཚེས་ ༢༥ ཉིན་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཉམས་ཞིབ་པས་དྷ་སའི་ས་ཡོམ་སྐོར་ཉམས་ཞིབ་འགྲོ་མུས་ཡིན་པའི་སྐོར་དང་འབྲེལ་ནས་གཏམ་བཤད་དང་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གནང་རྒྱུ་ཡིན་འདུག
སྙན་གྲགས་བཟོ་བཀོད་ཁང་ནི་ཁང་བཟོའི་འཆར་འགོད་པ་དང་། ཨར་ལས་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ཇུས་འགོད་པ་བསྟན་འཛིན་སྙན་གྲགས་ལགས་ཀྱིས་བཙུགས་པའི་སྣ་མང་འཆར་འགོད་ཆེད་ལས་ཀྱི་ལག་ལེན་བཟོ་བཀོད་ཁང་ཞིག་ཡིན་འདུག་ལ། ཁོང་ཚོས་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ཚན་རིག་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་བྱེད་ཐབས་ཐོག་ཉམས་ཞིབ་ཀྱིས་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད་འདུག་ལ། བཟོ་བཀོད་ཁང་གི་ལས་བྱེད་ཚོའི་སྒྱུ་རྩལ་ནུས་པ་རྒྱ་སྐྱེད་གཏོང་སླད་བཟོ་བཀོད་དང་། གྲོང་ཁྱེར་འཆར་འགོད། རྒྱུ་ཆའི་ཚན་རིག ལག་ཤེས་རིགས། ཞིབ་འཇུག་སློབ་ཡོན་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ནུས་པ་ཐོན་པར་འབད་བརྩོན་བྱེད་མུས་ཡིན་འདུག་ལ། བཟོ་བཀོད་ཁང་དེས་ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་ཙམ་མིན་པར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྡེ་ཁག་དང་། རིག་གཞུང་བསྟི་གནས་ཁག ཚོང་ལས་སྡེ་ཁག ཁང་བཟོའི་ལས་ཁུངས་ཁག་སོགས་གཞུང་སྒེར་གཉིས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ལྷན་དུ་རིག་གཞུང་དང་ཁོར་ཡུག སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་སོགས་གཙོ་བོར་དམིགས་ཏེ་མཉམ་ལས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་འདུག
དྷ་སར་ཡོད་པའི་བཟོ་བཀོད་པ་དང་། འཆར་འགོད་པ། ཞིབ་འཇུག་པའི་སྡེ་ཁག་གིས་དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་དང་། བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེའི་སློབ་གྲྭ་ཁག དགོན་སྡེ་ཁག དེ་བཞིན་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཁེ་མེད་ཚོགས་པ་བཅས་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཞབས་ཞུའི་ངོ་བོའི་ཐོག་ནས་རིན་མེད་ཐོག་སྤྱི་ཚོགས་དང་རིག་གཞུང་གི་གནད་དོན་གཙོར་བཟུང་གིས་འཆར་འགོད་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་དོན་སྒྲུབ་ཀྱིན་ཡོད་འདུག བོད་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཁུལ་གྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་དང་ཡུལ་དེའི་བཟོ་བཀོད་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་འཆར་ཁག་ཅིག་ཀྱང་སྒྲུབ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།
བློ་བཟང་སྒྲོལ་མ། བསྟན་འཛིན་ཉི་སྒྲོན། གསར་འགོད་པ་བསྟན་འཛིན་ཕུར་བུ། རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་པདྨ་མཚོ།
