མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་མིང་ཐོག་ནས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་ལ་སྔར་ལས་བཙན་གནོན་བྱ་རྒྱུ་རེད།

རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ་ཞེས་པའི་ཁྲིམས་འཆར་ཞིག་བཏོན་ཡོད་པ་དེ་གཏན་འབེབ་བྱས་ཚེ་རྒྱ་ནག་གཅིག་གི་འདུ་ཤེས་དར་སྤེལ་བཏང་སྟེ་མི་རིགས་གཞན་གྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་བཅས་པར་སྔར་ལས་བཙན་གནོན་ཤུགས་ཆེན་ཐེབས་རྒྱུ་ཡིན་འདུག

Tibetan Children at China’s Colonial Boarding School in Nagchu area, Tibet

ཁ་སང་ཕྱི་ཚེས་ ༢༨ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོར་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་གྲོང་ཁྱེར་ཁྲོ་ཡཱང་ཁུལ་དམངས་འཐུས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས། ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་ཁྲིམས་ཞེས་པ་ཞིག་གི་འཆར་ཟིན་ཐོག་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་གྱི་བསམ་འཆར་འདོན་པའི་ཚོགས་འདུ་བསྡུས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བརྒྱུད་ལམ་ནས་འཆར་ཟིན་དེ་ལ་ཡོངས་གྲགས་ཐོག་བསམ་ཚུལ་བསྡུ་བཞིན་ཡོད་འདུག དེའི་ཐད་ཨ་རིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལྟ་ཞིབ་ཁང་གིས་དཔྱད་གཏམ་ཞིག་སྤེལ་ཏེ། ཁྲིམས་འཆར་དེ་གཏན་འབེབས་བྱུང་ན་མི་སྒེར་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ལ་སྟངས་འཛིན་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་མ་ཟད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དམིགས་འབེན་དུ་བཟུང་སྟེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་དང་། རྒྱལ་མཚམས་བརྒལ་ནས་སྔར་ལས་དམ་དྲག་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་བར་སྟབས་བདེ་བཟོ་ཡི་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་འདུག

ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་ཁྲིམས་ཞེས་པའི་འཆར་ཟིན་དེ་ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༨ ཉིན་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་གི་སྟེང་ཐོག་མར་གྲོས་བསྡུར་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། གཞུང་འབྲེལ་ཁྲིམས་འཆར་འགྲེལ་བཤད་ནང་ཁྲིམས་འཆར་དེ་གཏན་འབེབ་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་མི་རིགས་ལས་དོན་ལ་ཤུགས་སྣོན་དང་ལེགས་བཅོས་གཏོང་བའི་བསམ་བློ་གཏིང་ཟབ་ཀྱིས་ལག་བསྟར་བྱེད་པ་དང་། དབུས་གཞུང་སྲིད་ཇུས་གཏན་འབེབ་ཁང་གི་གལ་ཆེའི་ཐབས་ཇུས་ཤིག་ཡིན་སྐོར་དང་། ཁྲིམས་འཆར་དེས་རྒྱ་ནག་ཅན་གྱི་དེང་རབས་རིག་གནས་ཡར་རྒྱས་གོང་སྤེལ་དང་། མི་རིགས་ཁག་གི་འཕེལ་རྒྱས་མངོན་འགྱུར་ཡོང་བར་བྱེད་ཐབས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་བསྒྲགས་འདུག

ཨ་རིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལྟ་ཞིབ་ཁང་གི་ཨེ་ཤ་ཡའི་འགན་འཛིན་གཞོན་པ་མ་ཡ་ཝང་ (Maya Wang) ལགས་ཀྱིས། རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཟེར་བའི་ཁྲིམས་འཆར་དེས། དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་མགོ་ཁྲིད་འོག་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྣང་མེད་དུ་བཞག་སྟེ། དཔོན་རིགས་ཀྱི་གྲལ་རིམ་དང་ཁོ་ཚོའི་དབང་ཤུགས་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱིས་མི་མང་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་བར་དམིགས་ཡོད། ཅེས་དང་། བོད་མི་དང་ཡུ་གུར་བ་སོགས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་སྐད་ཆ་བཤད་མཁན་རྣམས་ནས་རྒྱ་གཞུང་གིས་གཉའ་གནོན་དྲག་པོ་ཞིག་ལ་སྒུག་ནས་སྡོད་རྒྱུའི་མཇུག་འབྲས་མ་གཏོགས་མེད། ཅེས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་འདུག

རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ཁུལ་དུ་སྤེལ་བའི་རྒྱ་སྒྱུར་སློབ་གསོའི་ཁྱབ་བསྒྲགས། དྲ་ལམ་གྱི་པར།

ལེའུ་དྲུག་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་ཡིག་འཆར་ཟིན་དེའི་ལེའུ་གཉིས་པ་ཐུན་མོང་གི་སྙིང་སྟོབས་ཁྱིམ་གཞིས་འཛུགས་སྐྲུན་ཞེས་པའི་ལེའུ་ ༡༥ པའི་ནང་དུ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཡོངས་ཁྱབ་ཅན་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྤྱི་སྤྱོད་སྐད་ཡིག་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་བཏང་སྟེ། སློབ་ལོ་མ་སོན་པའི་བྱིས་པས་རྒྱའི་སྤྱི་སྐད་བཤད་ཤེས་པར་སྐུལ་འདེད་ཀྱིས་ན་ཆུང་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཁོངས་སུ་ཆུད་པའི་འོས་འགན་སློབ་གསོ་ལེགས་འགྲུབ་དགོས། ལས་ཁུངས་ཁག་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྤྱི་སྤྱོད་སྐད་དང་ཡི་གེ་དེ་དག་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་དགོས། འབྲེལ་ཡོད་བཅའ་ཁྲིམས་གཞིར་བཟུང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་ཡིག་ཆ་པར་སྐྲུན་བྱེད་དགོས་བྱུང་ཚེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚད་ལྡན་སྐད་ཡིག་གི་པར་གཞི་ཡང་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་དགོས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ཁག་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྡེ་ཁག ཚོང་ལས་གཉེར་བའི་རྩ་འཛུགས་སོགས་ཀྱིས་སྤྱི་མང་འདུས་སར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཀྱང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་དགོས་སྐོར་བཀོད་འདུག

ལེའུ་གཉིས་པའི་དོན་ཚན་ ༡༩ པའི་ནང་ཚགས་པར་དང་རླུང་འཕྲིན། བརྙན་འཕྲིན་ཁང་། དེ་བཞིན་སྤྱི་ཚོགས་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་གིས་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འདུ་ཤེས་ཟབ་ཏུ་གཏོང་བ་དང་། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ། འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་དང་ཀྲུང་ཧྭའི་རིག་གནས་ལ་གོ་རྟོགས་དང་ངོས་འཛིན་སྔར་ལས་ཡག་པོ་ཡོང་བར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་དགོས་སྐོར་སོགས་བཀོད་འདུག

ཁྲིམས་འཆར་གྱི་དོན་ཚན་ ༢༠ (༢) ནང་། ནར་མ་སོན་པའི་བྱིས་པའི་ཕ་མའམ་ལྟ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་གཞན་དག་གིས་ཁྲིམས་ལྟར་ཁྱིམ་ཚང་གི་སློབ་གསོའི་འགན་འཁྲི་བསྒྲུབས་ཏེ། ནར་མ་སོན་པའི་བྱིས་པར་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་ལ་དགའ་ཞེན་དང་མེས་རྒྱལ་ལ་དགའ་ཞེན། མི་དམངས་ལ་དགའ་ཞེན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ལ་དགའ་ཞེན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་གི་འདུ་ཤེས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་དགོས་པ་ལས། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་དང་ཡར་རྒྱས་ལ་གནོད་པའི་བསམ་བློའི་རིགས་རྒྱུད་ལ་འཇགས་སུ་འཇུག་མི་རུང་སྐོར་སོགས་བཀོད་འདུག

Tibetan students protest in Rebkong, in north-west China’s Qinghai province, angry at being forced to study in the Chinese language. Photograph: Free Tibet/AFP/Getty Images

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཙམ་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་སྐད་གཉིས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ཟེར་བ་སོགས་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་གསར་པ་ལག་བསྟར་བྱས་ཏེ། བོད་ཁུལ་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཆེ་འབྲིང་ནས་དགེ་སློབ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་ཁྲོམ་གཞུང་དུ་ཐོན་ཏེ་སྐད་ཡིག་གི་ཐོབ་ཐང་དང་སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཞུ་འབོད་ལས་འགུལ་ཤུགས་ཆེན་སྤེལ་ཡོད་ཀྱང་། ཤོག་བུ་སྣུམ་གྱིས་ཟིན་པ་ལྟར་ད་ལྟའི་ཆར་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ནང་བྱིས་པ་ལོ་ཆུང་གཙོ་བོར་གྱུར་བའི་གཞོན་སྐྱེས་ནང་རྒྱ་སྐད་ཁོ་ན་ལས་མི་ཤེས་མཁན་ཧ་ཅང་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བྱིས་པ་ཚོར་གོ་བརྡ་འཕྲོད་ཆེད་ཕ་མ་དང་སྤོ་རྨོ་རྣམ་པས་ཀྱང་རྒྱ་ཡིག་སྦྱོང་བར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

ཉེ་སྔོན་བོད་ནས་ཡིན་པའི་བརྙན་ཐུང་ཞིག་གི་ནང་དུ། རང་ལོ་བརྒྱད་དགུ་ཙམ་གྱི་བུ་མོ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ལ་ཨ་མ་ལགས་ཀྱིས། ང་ཚོ་བོད་པ་རེད་བཱ། ནང་དུ་བསླེབས་ན་བོད་སྐད་བཤད་དགོས་པ་རེད་ཨཱ་ཞེས་བཤད་པ་དང་། བུ་མོས་མིག་ཆུ་འདོན་བཞིན་ང་ཚོའི་རྒན་ལགས་ཀྱིས་ཁྱིམ་དུ་ཕྱིན་ནའང་ངེས་པར་དུ་རྒྱ་སྐད་ཤོད་ཟེར་གྱི་འདུག་ཅེས་ངུ་འབོད་བྱེད་ཀྱིན་ཨ་མ་ལགས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་ཆེན་པོ་སྟོན་གྱི་འདུག བུ་མོ་དེ་ལྟ་བུའི་བྱིས་པ་ཆུང་ཆུང་གིས་བོད་ཁུལ་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་བཞིན་ཡོད་ལ། དྲུག་གཅིག་བྱིས་པའི་དུས་ཆེན་སོགས་སུ་བྱིས་པ་ཚོས་ལུས་ལ་བོད་ཆས་གཙང་མ་གྱོན་འདུག་ཀྱང་། ཕན་ཚུན་གོ་བརྡ་སྤྲོད་པར་རྒྱ་སྐད་ཁོ་ན་ལས་ཤེས་ཀྱི་མེད་པ་སོགས་ནི་བོད་ཁུལ་གྱི་རྒྱུན་ལྡན་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ ལོར་རྒྱ་ནག་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ཡིག་ཆ་ཁག་གི་ནང་དུ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ལོར་བསླེབ་སྐབས་རྒྱལ་ཡོངས་མི་མང་གི་བརྒྱ་ཆ་ ༨༥ ཡིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྤྱི་སྤྱོད་སྐད་ཡིག་སྟེ་རྒྱའི་སྐད་ཡིག་གཙོ་བོར་བེད་སྤྱོད་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༣༥ ལོར་བསླེབ་སྐབས་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གྲོང་གསེབ་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཁྲོད་རྒྱའི་སྐད་ཡིག་ནི་སྲོག་ཤིང་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་འཆར་གཞི་ལག་བསྟར་དོ་ནན་དགོས་སྐོར་སྐུལ་འདེད་ཡང་ཡང་བཏང་དང་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་ཡིག་དང་སོག་ཡིག་སོགས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རྣམས་རྒྱལ་ཡོངས་ཡིག་རྒྱུགས་ཁྲོད་མེད་པ་བཟོ་ཡི་ཡོད་པ་རེད།

གསར་འགོད་པ། བསྟན་འཛིན་ཕུར་བུ། རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན། པདྨ་མཚོ།