ཁ་སང་ཕྱི་ཚེས་ ༢༩ ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཐོབ་ཐང་ཚན་པའི་དམིགས་བསལ་ཆེད་མཁས་པས་ཧྥ་རན་སིའི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ཆེ་ཁག་གི་འགྲེམས་སྟོན་ནང་ནས་བོད་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་ནག་གསུབ་གཏོང་ཐབས་བྱེད་བཞིན་པའི་གནད་དོན་ཐད་ཐུགས་འཚབ་ཆེན་པོ་ཡོད་སྐོར་གསུངས་འདུག
རིག་གཞུང་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ཆེད་མཁས་པ་ལྕམ་ཨ་ལེ་ཛིན་ཌ་ཛིན་ཐཱ་ཁི་ (Alexandra Xanthaki) ལགས་ཀྱིས། དོན་དངོས་སུ་བོད་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་ནག་གསུབ་གཏོང་གི་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་ཡིན་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་བ་དང་སྦྲགས། བོད་ཅེས་པའི་ཚབ་ཏུ་རྒྱ་ནག་གི་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་པའི་ཞིས་ཙང་ (Xizang) ངམ་ཧི་མ་ལ་ཡ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པ་དེས། བོད་པའི་ངོ་བོ་དང་རིག་གཞུང་། བོད་མིའི་རིག་དངོས་དང་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་རྡོག་རོལ་གཏོང་མུས་ཡིན་པ་རེད། ཅེས་གསུངས་འདུག
མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཐོབ་ཐང་ཚན་པའི་ཆེད་མཁས་པས་ཧྥ་རན་སི་གཞུང་ལ་འདྲི་རྩད་འབོད་སྐུལ་གནང་བའི་ནང་། ད་ལྟའི་ཧྥ་རན་སིའི་ནང་གི་པེ་རི་སིའི་རིག་གཞུང་ལྟེ་གནས་ཁང་ཁག་གིས་ཐ་སྙད་བསྒྱུར་བཅོས་བཏང་ནས་བོད་ཅེས་པའི་ཚབ་ཏུ་ཞིས་ཙང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་བེད་སྤྱོད་བཏང་བ་དེ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ལོར་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་ཅེས་པའི་ཚབ་ཏུ་ཞིས་ཙང་ (Xizang) ཞེས་འབོད་དགོས་པའི་སྲིད་ཇུས་ཤིག་གཏན་འབེབས་བྱས་ཏེ། ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་འབྲེལ་ཡིག་ཆ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དྲ་ལམ་ཁག་གི་ཐོག་སྲིད་ཇུས་དེ་ལག་བསྟར་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་རིགས་ཚོས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་རྩ་མེད་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པར་བློ་འཚབ་ཤུགས་ཆེན་ཡོད་པ་སོགས་འཁོད་འདུག
ཡང་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འདྲི་རྩད་འབོད་སྐུལ་དེའི་ནང་། ཧྥ་རན་སིའི་གཞུང་ནས་རྒྱ་ནག་དཔོན་རིགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་དང་བོད་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་དག་ལ་མིང་བཏགས་པར་ཤུགས་རྐྱེན་དང་བསམ་འཆར་འདོན་གྱི་ཡོད་མེད་དང་། ཐག་གཅོད་དེ་དག་རྒྱལ་སྤྱིའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་འགལ་ཡོད་མེད་གསལ་བཤད་དགོས། ཞེས་དང་། ང་ཚོས་མུ་མཐུད་དུ་སྲིད་གཞུང་དང་རིག་གཞུང་ལྟེ་གནས་ཁང་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་ཐེ་ཇུས་ངོས་ལེན་མེད་པ་དང་། རྒྱ་ནག་གིས་ལོ་རྒྱུས་དང་ས་ཆའི་མིང་རྣམས་ཚད་ལྡན་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དགོས་པ་མ་ཟད། མང་ཚོགས་ཁྲོད་བོད་མིའི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཞིས་ཙང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པར་ངོས་ལེན་མེད་པའི་དམ་བཅའ་བྱེད་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་སོགས་གསལ་འདུག
ཧྥ་རན་སིར་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་བོད་དོན་ཚོགས་པ་ཁག་དང་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཡོངས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་འབོད་སྐུལ་གནང་བའི་ནང་། ཧྥ་རན་སིར་ཡོད་པའི་མོ་སི་དྷུ་ཁའེ་བྷ་ཧན་ལི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ (Musée du quai Branly) དང་དབྱིན་ཇིའི་ནང་གི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ལྟར། གྷེ་མེ་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ (The Musée Guimet) གིས་ཞིས་ཙང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་མེད་པར་བཟོས་ཏེ་ (Tibet) བེད་སྤྱོད་གཏོང་དགོས་པ་དང་། ཧྥ་རན་སིའི་སྲིད་གཞུང་གིས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་རིག་གཞུང་ལྟེ་གནས་ཁང་ཁག་གི་ནང་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཐེ་ཇུས་བྱེད་མི་ཆོག་པ་དང་དེ་འབྲེལ་སྲུང་སྐྱོབ་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས་པ། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དང་། ཚན་རིག རིག་གཞུང་ཚན་པའི་ངོས་ནས་བོད་ཀྱི་ས་བབ་ཆགས་ཚུལ་དང་རིག་གཞུང་། ངོ་བོ་སོགས་སྲུང་སྐྱོབ་སླད། ཞིས་ཙང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བར་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཏེ་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་འགན་འཁྲི་ངེས་པར་དུ་འཁུར་དགོས་ལ། མུ་མཐུད་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དང་ཚན་རིག རིག་གཞུང་ཚན་པས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཡོད་པའི་བོད་མིའི་སྐུ་ཚབ་དང་ཐུག་འཕྲད་གནང་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་སོགས་འཁོད་འདུག
འཛམ་གླིང་ཡུལ་ལུང་གང་སར་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཡོངས་དང་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་བའི་ཚོགས་པ་ཁག་ ༡༤༠ ལྷག་གིས་ལོ་ངོ་གཅིག་གི་རིང་ལ་ཧྥ་རན་སིའི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་གིས་བོད་ཅེས་པའི་ཚབ་ཏུ་ཞིས་ཙང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་བེད་སྤྱོད་བྱས་པར་ངོ་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་བ་མ་ཟད། བོད་མིའི་ངོ་བོ་རྩ་མེད་བཟོ་མཚམས་འཇོག་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཡང་ནས་བསྐྱར་དུ་ཞུས་ཡོད་འདུག་ལ། འདས་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ནང་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ས་ལོན་ཌོན་གྱི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ (The British Museum) དུ། དར་གོས་ཚོང་ལམ་ཞེས་པའི་འགྲེམས་སྟོན་ཞིག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་ཁྲོད། བོད་ཅེས་པའི་ཚབ་ཏུ་ཞིས་ཙང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་བེད་སྤྱད་བྱས་ཏེ་འགྲེམས་སྟོན་བྱས་པར་བརྟེན། དབྱིན་ཡུལ་དུ་གནས་སྡོད་བྱེད་བཞིན་པའི་བོད་མི་རྣམས་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཚོགས་པ་ཁག་གིས་དབྱིན་ཡུལ་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དུ་ཞིས་ཙང་ཟེར་བའི་ཚིག་དེ་ཕྱིར་འཐེན་དགོས་པའི་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་སྤེལ་བར་བརྟེན། འགྲེམས་སྟོན་ཁང་གིས་ཞེས་ཙང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་མེད་པ་བཟོས་ཏེ་བོད་ཅེས་པའི་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་ (Tibet) བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད་པ་རེད། ད་དུང་འདས་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༧ ཉིན་ཧྥ་རན་སི་རུ་ཡོད་པའི་མོ་སི་དྷུ་ཁའེ་བྷ་ཧན་ལི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ (Musée du quai Branly) གིས། བོད་(Tibet) ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་ནག་གསུབ་བཏང་སྟེ་ཞིས་ཙང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་བེད་སྤྱོད་བྱས་པར་བརྟེན། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་དབུས་ཧྥ་རན་སིའི་བོད་རིགས་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པ་དང་། གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་ཁག་གིས་ཧྥ་རན་སི་གཞུང་དང་འབྲེལ་ཡོད་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་ཞུ་སྐུལ་དང་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་ཤུགས་ཆེན་སྤེལ་བར་བརྟེན། མོ་སི་དྷུ་ཁའེ་བྷ་ཧན་ལི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་གིས་ཞིས་ཙང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་མེད་པ་བཟོས་ཏེ་ (Tibet) བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད་པ་རེད།
ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པ་ནས་བཟུང་བོད་ལ་དབྱིན་སྐད་དུ་ (Tibet) ཞེས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ལ་ཞིས་ཙང་ (Xizang) ཞེས་པ་དེ་མཁས་པ་ཁག་ཅིག་གིས་ཡུལ་དང་ཡུལ་མིའི་མིང་ས་མིང་དུ་ཐོགས་པ་སྟེ། བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ནུབ་ཏུ་ཡོད་པ་དང་བོད་ལ་གཙང་པ་རྒྱལ་པོས་མངའ་དབང་བསྒྱུར་སྐབས་སུ་ཞིས་ཙང་ (Xizang) ཞེས་ཐོགས་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་འདུག གང་ལྟར་རྒྱ་ནག་གིས་ཞིས་ཙང་ཟེར་དུས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བཅད་བགོས་བྱས་པའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཟེར་བ་གཅིག་པུར་མ་གཏོགས་བོད་ཁུལ་གཞན་དུ་གོ་ཡི་མེད་ལ། དབྱིན་ཡིག་གི་ (Tibet) ནི་བོད་སྤྱི་ལ་གོ་ཡི་ཡོད་སྟབས། དེ་གཉིས་ས་ཁོངས་ཁྱབ་ཚད་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཁྱད་པར་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་གོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་པེ་ཅིན་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་དཔྱད་གླེང་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་ ༧ པ་ཟེར་བའི་ཐོག བོད་ལ་དབྱིན་སྐད་དུ་ (Tibet) ཞེས་པ་དེའི་ཚབ་ཏུ་ཞིས་ཙང་ (Xizang) ཟེར་བ་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བར་ཤུགས་སྣོན་དགོས་པ་ཐག་གཅོད་བྱས་ཏེ། རྒྱ་ནག་གོ་ལའི་དུས་བབ་ཟེར་བ་སོགས་རྒྱ་ནག་གཞུང་འབྲེལ་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ཏུ་ཞིས་ཙང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་གི་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་གནོན་ཤུགས་འོག་ཕྱིའི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་དང་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་བོད་མིང་ (Tibet) ཚབ་ཏུ་ཞིས་ཙང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་གང་ཙམ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་རེད།
གསར་འགོད་པ། བསྟན་འཛིན་ཕུར་བུ། རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན། པདྨ་མཚོ།
