ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༦ ལོར་བོད་མགོ་ལོག་དགའ་བདེ་རྫོང་གི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ནོར་ལུག་སྔར་ལས་མང་བོ་བཤས་རར་འདེད་དགོས་པའི་སྐུལ་འདེད་བྱས་པ་དང་སྦྲགས་བྱ་དགའ་ཁ་གསབ་སོགས་ཇི་ལྟར་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་མེད་དྲིལ་བསྒྲགས་ཤུགས་ཆེན་བྱས།
ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༦ ཉིན་རྒྱ་ནག་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་དྲ་ལམ་དུ་གནས་ཚུལ་སྤེལ་བ་ལྟར་ན། རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ནོར་ལུག་བཤས་རར་འདེད་དགོས་པའི་སྲིད་ཇུས་སྔར་ལས་དྲིལ་བསྒྲགས་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་ཆེད། བོད་མགོ་ལོག་ཁུལ་དགའ་བདེ་རྫོང་གི་ཞིང་ཕྱུགས་ཆུ་བེད་དང་ཚན་རྩལ་ལས་ཁུངས་ཞེས་པ་དེའི་ལས་བྱེད་པ་ ༡༠༠ རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་ཡུལ་ཚོ་ ༦ དང་། གྲོང་རྡལ་གཅིག་ཏུ་མངགས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༦ ལོའི་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་རོང་འབྲོག་པས་ཕྱུགས་ཟོག་བཤས་ཁོངས་སུ་གཏོང་བའི་སྲིད་ཇུས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཚད་དང་དེའི་ནང་ཞུགས་ཚད་སྔར་ལས་མཐོ་རུ་གཏོང་བ། དེ་བཞིན་སྤུས་ཚད་ལེགས་པའི་ཕྱུགས་ལས་འཕེལ་རྒྱས་དང་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཡོང་འབབ་བརྟན་བརླིང་བཟོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་བསྡུས་ཏེ། འདི་ལོར་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ནོར་ལུག་སྔར་ལས་མང་བ་བཤས་རར་འདེད་པའི་བྱ་དགའ་དང་ཁ་གསབ་དངུལ་སྤྲད་རྒྱུའི་སྐུལ་འདེད་རྫོང་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཡོད་འདུག
འདས་པའི་ལོ་མང་གི་གོང་ནས་བཟུང་སྟེ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་འབྲོག་ཁུལ་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་རེ་རེའི་མིའི་གྲངས་འབོར་ལྟར་རྩྭ་ས་བཅད་བགོས་བྱས་ཏེ་ལྕགས་རས་བསྐོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས། འབྲོག་ཁུལ་གྱི་རྩྭ་སས་མ་འདང་བར་དབྱར་དགུན་གྱི་རྩྭ་ས་བོགས་མར་ལེན་དགོས་པ་ནི་རྒྱུན་ལྡན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལོ་རེ་བཞིན་སེམས་ཅན་མང་པོ་བཤས་རར་འདེད་དགོས་བྱུང་བ་དང་། འབྲོག་ཁྱིམ་མང་པོ་རྩ་སྟོང་དུ་གྱུར་ནས་གྲོང་དུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་བ་ནི། བོད་ཁུལ་གྱི་འབྲོག་མང་གནས་སྤོ་དང་འབྲོག་མང་གྲོང་གསེབ་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་པ་རེད།
ཉེ་སྔོན་གྱི་བོད་མགོ་ལོག་གི་གནད་དོན་དེ་དང་འབྲེལ་ནས་འབྲེལ་ཡོད་བོད་ནང་གི་བོད་མི་ཞིག་གིས་འདི་གའི་གསར་འགོད་པར། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་འདས་པའི་ལོ་ཤས་གོང་ནས་བོད་ནང་གི་ས་གནས་མང་པོ་ཞིག་གི་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ཟོག་རྣམས་ཆེད་དུ་བཤས་རར་འདེད་འཇུག་གི་ཡོད་པ་རེད། གཅིག་ནས་བོད་ཀྱི་རོང་འབྲོག་གི་གདོད་མའི་འཚོ་བ་སྟོང་དུ་འཇུག་ཆེད་དང་། གཉིས་ནས་བོད་ནང་རོང་འབྲོག་མི་མང་གི་དད་མོས་ལ་རྡོག་རོལ་གཏོང་གིན་ཡོད། ཅེས་དང་། ལོ་མང་པོ་ནས་རོང་འབྲོག་གི་ཕྱུགས་ཟོག་བཤས་རར་འདེད་དགོས་པའི་སྲིད་ཇུས་ཤིག་ལག་བསྟར་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཀྱང་། སེམས་ཅན་ཚེ་ཐར་གཏོང་བ་ལས་བཤས་རར་འདེད་མཁན་ཉུང་ཉུང་རེད། ཅེས་བརྗོད་བྱུང་།
སྲིད་གཞུང་གི་ཁ་གསབ་དངུལ་དེ་དག་ཐོབ་པར་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཏན་ཏན་ཏིག་ཏིག་དང་། རང་དོན་རང་གཅེས་མ་ཐུབ་ཚེ་ཐོབ་ཁག་པོ་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། ནོར་ལུག་སྤྱང་ཀིས་བསད་པ་སོགས་འཆི་སྐྱོན་བྱུང་བ་ཡིན་ན། ཐོག་མར་ནོར་ལུག་གི་རྣ་རྟགས་དང་ཐོབ་ཐང་དཔང་ཡིག་བཅས་ཁ་གསལ་ཡོད་དགོས་ཀྱི་འདུག་ལ། མགོ་དང་ཡང་ན་ངོས་འཛིན་ཤེལ་བུག་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ནོར་གྱི་སྐྱི་པགས་ནང་བཞག་ཡོད་པ་དེའང་ངེས་པར་དུ་དགོས་ཀྱི་འདུག དེ་ཚོ་ཚང་སོང་ན། ནོར་ལུག་གི་ཤ་དང་ཀོ་བ་བཅས་ལྷག་ལུས་ཆ་ཚང་སྲིད་གཞུང་ལ་སྤྲད་དེ་གཞི་ནས་ཁ་གསབ་དངུལ་ཞེས་པ་དེ་ཐོབ་ཀྱི་འདུག
དེང་སང་བོད་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ནང་འབྲོག་རྫོང་ཁག་ནས་ནོར་ནག་ཆེ་ཆུང་མེད་པར་གཅིག་རེར་ཁྲལ་རྒྱ་སྒོར་ ༢༦ རེ་སྤྲོད་དགོས་ཀྱི་འདུག་ལ། གལ་སྲིད་ནོར་ཆེན་པོ་ཞིག་ཤི་ན་རྒྱ་སྒོར་ ༢༠༠༠ རེ་དང་། ནོར་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཤི་ན་རྒྱ་སྒོར་ ༡༠༠༠ རེ། དེ་བཞིན་སྤྱང་ཀི་སོགས་ཀྱིས་བསད་པ་ཡིན་ན་ནོར་མགོ་སྟོན་རྒྱུ་ཡོད་ཚེ། སྲིད་གཞུང་གི་ཁ་གསབ་དངུལ་རྒྱ་སྒོར་ ༥༠༠ རེ་སྤྲོད་ཀྱི་འདུག
དེ་བཞིན་བོད་མགོ་ལོག་ཁུལ་ལ་མཚོན་ན། འབྲོག་ཁྱིམ་རེ་རེས་ལོ་རེར་སེམས་ཅན་གྱི་ཁྲལ་དུ་ནོར་ནག་གཉིས་ནས་གསུམ་སྤྲོད་དགོས་པའི་ཁར། ནོར་ནག་གཅིག་ལ་ལོ་རེར་རྒྱ་སྒོར་ ༡༨ རེ་སྤྲོད་དགོས་པ་དང་། ཁྲལ་སྤྲད་པའི་ནོར་ཚང་མར་རྣ་རྟགས་བརྒྱབ་ཡོད་པས། ནོར་དེ་ཤི་སོང་བ་ཡིན་ན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁ་གསབ་དངུལ་ཡིན་ཞེས་ནོར་གཅིག་ལ་རྒྱ་སྒོར་ ༢༠༠༠ སྤྲོད་ཀྱི་འདུག
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ལོར་བོད་ནག་ཆུ་འབྲི་རུ་རྫོང་དུ་རྒྱ་ནག་ཕིན་ཨན་གྱི་འགན་ལེན་ཚོང་གཉེར་ཁང་ཞིག་གིས་ཟླ་གཅིག་ལྷག་སྐོར་སྐྱོད་བྱས་ཏེ། ནོར་ནག་ཁྲི་ ༡༦ ལྷག་ལ་རྣ་རྟགས་བརྒྱབ་ཡོད་པ་དང་། འབྲོག་མང་གིས་ནོར་ནག་གཅིག་ལ་ཁྲལ་རྒྱ་སྒོར་ ༡༥༠ རེ་སྤྲོད་དགོས་པ་བཟོས་ཏེ། འཆི་སྐྱོན་བྱུང་བའི་ནོར་ནག་གཅིག་ལ་ཁ་གསབ་དངུལ་ ༥༠༠༠ རེ་རག་གི་ཡོད་འདུག དང་ཐོག་ནོར་ནག་ཐོ་འགོད་བྱེད་སྐབས་ནོར་གྲངས་ ༢༣༦ ལ་ནད་མནར་ཡོད་ཀྱང་དུས་ཐོག་ཏུ་སྨན་བཅོས་བྱས་ཏེ་ནོར་ ༡༠༠ ལ་མ་གཏོགས་འཆི་སྐྱོན་བྱུང་མེད་པར་བཤད། དེ་བཞིན་ཁྱིམ་ཚང་གི་གནས་སྟངས་གང་ཙམ་ཡག་པོ་ཡོད་མཁན་གྱི་ཁང་པར་ལོ་རེར་ཁྲལ་རྒྱ་སྒོར་ ༣༥ རེ་དང་། སྲིད་གཞུང་གི་རོགས་རམ་འོག་ཡོད་པའི་ཁྱིམ་ཚང་དབུལ་པོའི་ཁང་པར་ཁྲལ་རྒྱ་སྒོར་ ༡༦ རེ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་འདུག
གཞན་ཡང་། བོད་དབུས་དང་སྟོད་ཕྱོགས་སུ་ས་ཞིང་གི་ཁྲལ་དང་། ཁང་སའི་ཁྲལ། སེམས་ཅན་གྱི་ཁྲལ་སོགས་སྤྲོད་ཀྱི་འདུག་ལ། ལོ་རེར་བ་གླང་གཅིག་ལ་ཁྲལ་རྒྱ་སྒོར་ ༡༥ རེ་དང་། འཆི་སྐྱོན་བྱུང་བའི་བ་གླང་ངོ་རྟགས་ཆོད་པ་ཡིན་ན་ཁ་གསབ་དངུལ་རྒྱ་སྒོར་ ༥༠༠༠ རེ་སྤྲོད་ཀྱི་འདུག ཁང་པའི་ཁྲལ་དང་ཞིང་སའི་ཁྲལ་དེ་ཆེ་ཆུང་གི་ཚད་གཞི་ལས་བརྒལ་ཚེ་ཁྲལ་འཇལ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་འདུག
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ཡས་མས་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ལོ་ལྟར་འབྲོག་པའི་དུད་ཁྱིམ་རེ་རེའི་ཁྱིམ་མིའི་གྲངས་འབོར་ལྟར་འོ་མའི་ཁྲལ་དང་ཤ་ཁྲལ། རྩྭ་ཁྲལ་སོགས་སྤྲོད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་བར་ལམ་ནས་འགྱུར་བ་མང་པོ་ཐེབས་འདུག དེང་སང་བོད་ས་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་འབྲོག་པའི་ཁྲལ་དང་རོང་པའི་ཁྲལ་ལ་མི་འདྲ་བ་ཅི་རིགས་འདུག སེམས་ཅན་གྱི་ཁྲལ་དང་ཞིང་སའི་ཁྲལ། ཁང་པའི་ཁྲལ་སོགས་སྤྲོད་དགོས་ཀྱི་འདུག་ལ། ཁྲལ་དེ་དག་སྤྲད་པ་ཡིན་ན། སྲིད་གཞུང་གིས་ཁ་གསབ་དངུལ་ཞེས་པ་ཞིག་སྤྲོད་ཀྱི་འདུག དེ་ནི་མཐར་གཏུག་ན་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཡོད་ཚད་ཀྱི་བདག་པོ་ངོ་མ་དེ་སྲིད་གཞུང་ཡིན་ལ། སྲིད་གཞུང་གི་སེམས་ཅན་འཚོ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་དང་རྩྭ་ས་གཅེས་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་ནི་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༤ འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལྟ་ཞིབ་ཁང་(Human Right Watch)གི་སྙན་ཐོ་ལྟར་ན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ནས་ ༢༠༢༥ བར་གྱི་བོད་མིའི་གནས་སྤོར་སྲིད་ཇུས་ནང་། ཉུང་མཐར་བོད་མི་ ༩༣༠༠༠༠ ལྷག་ས་གནས་གཞན་དུ་གནས་སྤོ་འཆར་ཡོད་པའི་ཁྲོད། ཕྱི་ལོ ༢༠༡༦ ནས་ད་བར་བོད་མི་གྲངས་ ༧༠༩༠༠༠ (བརྒྱ་ཆ་༧༦ ) ལྷག་གནས་སྤོར་བྱས་བཅུག་ཟིན་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ཁོངས་ནས་བོད་མི་གྲངས་ ༡༤༠༠༠༠ ལྷག་གྲོང་ཚོ་དང་ལྷན་དུ་གནས་སྤོར་དང་། མི་གྲངས་ ༥༦༧༠༠༠ ལྷག་གི་ཁྱིམ་ཚང་རེ་རེ་བྱས་ནས་བཙན་གྱིས་གནས་སྤོར་བྱས་བཅུག་ཡོད་པས། ཕྱི་ལོ ༢༠༢༥ ལོ་བར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་གནས་སྤོར་དང་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་སྲིད་ཇུས་དེའི་ཁོངས་ནས་བོད་ཀྱི་འབྲོག་པ་མང་ཚོགས་ས་ཡ་ ༢།༡ ཙམ་གྱི་འཚོ་གནས་ལ་དཀའ་ངལ་དང་ཉེན་ཁ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་སྐོར་སོགས་གསལ་ཡོད།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཙམ་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ནས་བཟུང་སྟེ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་མགོ་བཙུགས་ཏེ་སྒོ་ཟོག་སེམས་ཅན་དང་རྒྱུ་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་བཅས་རྐུ་འཕྲོག་བཅོམ་གསུམ་ཚབས་ཆེན་བྱས་རྗེས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༨ ཙམ་ནས་བོད་མདོ་སྨད་ཕྱོགས་ཀྱི་སྡེ་བ་སོ་སོར་མཉམ་ལས་བཙུགས་ཏེ་གཞུང་བདག་གི་ཕྱུགས་ལས་གཉེར། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ཙམ་ནས་བཟུང་རྒྱུ་དངོས་སེམས་ཅན་བཅས་སྒེར་བདག་ཏུ་བགོས་ནས་སྡེ་བ་སོ་སོའི་སེམས་ཅན་གྱི་མང་ཉུང་ལྟར་ཁྱིམ་མིའི་མགོར་བགོས་ཡོད་པ་རེད། སྐབས་དེར་ས་གནས་རེ་ཟུང་ལ་མི་རེར་ནོར་ ༦ དང་རྟ་གཅིག ཡང་མི་གཅིག་ལ་ནོར་ ༡༠ རེ། ཡང་ས་གནས་ཁ་ཤས་ལ་མི་རེར་ནོར་ ༢༠ དང་མི་གཉིས་ལ་རྟ་གཅིག་དེ་འདྲ་ཐོབ་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་སོ་ནམ་པར་ཞིང་ས་མི་མགོར་བགོས་ཡོད་པ་རེད།
གསར་འགོད་པ། དཔལ་ལྡན། རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན། པདྨ་མཚོ།
