བོད་ཆུང་ངུ་། ལངས་ཕྱོཊ་གསུམ་པ།༼༡༽

མི་ལ་རང་བཙན་གྱིས་བརྩམས། ལྷ་མོ་སྐྱབས་ཀྱིས་བསྒྱུར།

རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་སྟོབས་ཤུཊ་འཛམ་གླིང་ཡང་རྩེར་སྙེག་པ་དང་ལྷན་དུ་བོད་ཀྱི་འབྱུང་འགྱུར་ནི་དབུ་མའི་ལམ་དང་རང་བཙན་གང་གི་ལག་ཏུའང་མེད་པར་རྒྱ་ནག་གི་བཏང་འཛིན་འོག་ཡོད། མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་དོན་སྨིན་གྱི་དམིགས་བྱ་ཞིག་མིན་པ་རྟོགས་ཏེ། སུ་ཡིན་ཡང་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་དང་འདས་པའི་མི་ལོ་དྲུག་རིང་རྒྱ་མིའི་རྫུན་བཟོའི་ལོ་རྒྱུས་སླད་དུ་དགོས་འདོད་ཀྱི་གལ་ཆེན་རེའུ་མིག་དེ་དག་གོམ་འདྲིས་སུ་ཆགས་དགོས་པ་རེད། མི་འབོར་གནས་སྤོར་ཚད་གཞི། རང་བྱུང་གཏེར་ཁའི་སྤྱོད་སྒོ། ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་དང་སློབ་གསོ་ལྟ་བུ་སྟེ་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ས་ཁུལ་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཆེན་མོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཤིག་འོག་ཏུ་མདོ་སྨད་དང་མདོ་སྟོད། དབུས་གཙང་བཅས་པ་ལྷན་ཏུ་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཆེས་མཐོའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ཞིག་ལ་རེ་བཞག་བྱེད་པ་ནི། ང་ཚོའི་ཕྱོགས་ནས་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་སྲིད་ཀྱང་། རྒྱ་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་གི་ཁྲོད་ནས་རང་བཙན་གླེང་བཞིན་པ་ལས་གཞན་གང་ཡང་མཐོང་གི་མ་རེད། དེ་ལ་མ་ལྟོས་པར་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་འཚོལ་གྱིན་པ་དག་གིས་ཆེས་རིན་གོང་ཐོ་བའི་གྲོས་འཆར་ཞིག་སྟེ། རྒྱ་རྒྱ་ནག་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་སྲུང་བར་འདོད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་རྒྱ་ནག་གི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ཞེས་པ་གཏན་ནས་ཡོད་པ་མ་རེད། ༼བོད་གཞུང་རྨང་གཞི་བྱས་པའི་གཞུང་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་སྲོལ་རྒྱུན་ས་ཁུལ་གསུམ།༽རྒྱུ་མཚན་དེའི་སྟབས་ཀྱིས། ད་ལྟའི་རྒྱ་ནག་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་བཞི་ཆའི་གཅིག་ལས་མང་བ་སྟེ། ཀི་ལོ་རྨི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་ས་ཡ་ ༢ དང་གྲངས་ཆུང་ ༥ ཙམ་གྱི་ས་ཁྱོན་དེ་ལོགས་སུ་སྟངས་འཛིན་ཅན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་མི་ནུས་སོ།།

ས་ཡ་དྲུག་ལས་ཉུང་བའི་བོད་མིར་དེ་འདྲའི་གཞི་རྒྱ་ཆའི་བའི་མངའ་ཁོངས་ཤིག་བདག་འཛིན་བྱེད་དུ་བཅུག་པས་ན་རྒྱ་ནག་ལ་ཕོན་ཆེ་བའི་དཔལ་འབྱོར་དང་ཆབ་སྲིད་གྱོང་གུད་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད། ཐ་ན་དམག་མིས་སྲུང་བའི་བོད་ཀྱི་ཧི་མ་ལ་ཡི་ས་མཚམས་དག་གི་རིང་ཚད་ཀྱང་ཀི་ལོ་རྨི་ཊར་ ༦༠༠ གིས་ཟིན་ཡོད། དེའི་སྐོར་ནས་གླེང་ན་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཀར་ཁེ་ཕན་གྱིས་སྟོང་བ་རེད། བོད་མིའི་ཕྱིར་དུ་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་མོས་མཐུན་བྱས་་ན། དེའི་ཤུལ་དུ་ལྷག་པའི་ལུ་གུ་རྒྱུད་ཀྱི་ལྡོག་འགྱུར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཤིང་། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སུ་འབོད་པ་དག་ཀྱང་། སྐྱབས་བཅོལ་གཞུང་གི་རེ་འདུན་༼དབུ་མའི་ལམ།༽གླེང་བ་ལྟ་བུའི་ཐོབ་ཐང་དག་སྤྱོད་པར་མི་སྤྲོ་བ་མ་ཡིན་ནོ།། འདི་འདྲའི་གཞན་ལས་སྔ་བའི་གདམ་ག་འདི་ཡིས་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་རྨང་གཞི་ལ་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་ནུས་པ་རེད། འདི་ནི་ཁོང་ཚོས་གཏན་དུ་ལྟ་ཚུལ་འགྲིག་པ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་མི་ཕོད། དེ་བས་ན། ཡར་མ་ལངས་སྔོན་ནས་མགོ་མར་གནོན་པ་ནི་ཁོང་ཚོའི་བདེན་པ་དག་སྐྱེལ་གྱི་སྲིད་ཇུས་དེའི་སྲོག་ཤིང་ལྟ་བུ་རེད།

 དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་དག་གིས་རྒྱ་རྒྱ་ནག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ལས་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་འདོད་པར་གླེང་གིན་ཡོད། དུས་ནམ་ཞིག་ཏུ་ཡང་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་རྒྱ་ནག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་གི་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་འདས་ཟིན་པའི་ལོ་ངོ་དྲུག་ཅུ་རེ་གཉིས་རིང་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་མྱོང་མེད། རྒྱ་ནག་གིས་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་འཆར་སྣང་དང་དཔལ་འབྱོར། ཆབ་སྲིད་བཅས་ཀྱི་ལམ་ནས་འཚོ་བར་འབད་བརྩོན་བྱས་ཡོད། འདས་པའི་དུས་ནས་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ལ་མཆོག་མཆན་སྤྲད་ཡོད་པས་ན་ཁོང་ཚོའི་ཁུར་བོ་ཡང་དུ་ཕྱིན་ཡོད་ཀྱང་། ཅིའི་ཕྱིར་ཁོང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་འཛམ་གླིང་སྲིད་དོན་གྱི་ཡང་རྩེར་སླེབ་པའི་དུས་འདིར་ང་ཚོར་ཆེས་མཐོའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་སྤྲོད་ཀྱི་རེད་དམ།  རྒྱ་རྒྱ་ནག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ནི་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་སླད་དུ་རྩེད་ཆས་ཁོ་ན་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ང་ཚོར་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་ཅིང་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་རྒྱབ་ལྗོངས་རེ་སྤྲོད་ཐབས་ཙམ་གྱིས་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པར་འགྱུར་བ་ཅི་ཡང་སོང་མེད།

ཏིན་ཞོ་ཕིན་གྱིས་བཤད་པའི་༼རང་བཙན་ལས་གཞན་གང་ཡང་ང་ཚོས་གྲོས་མོལ་བྱས་ཆོག་༽ཅེས་པ་དེ་མི་ལོ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་ཐེངས་འགར་ཡ་ལན་བྱས་མེད། ཅེས་པ་དེར་འདས་པའི་ལོ་མིང་རིང་ཡ་ལན་བྱས་མྱོང་མེད། ཡ་མཚན་པ་ཞིག་ལ་འདིར་ཏིན་ཞོ་ཕེན་གྱིས་བཤད་པ་དེ་བརྙན་རིས་སམ་སྒྲ་སྡུད་དམ། པར་བཤུས་ཤིག་གི་དཔང་རྟགས་ཀྱང་མེད། འོན་ཀྱང་ཁོང་གིས་དེ་ལྟར་བཤད་པར་ཆ་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ནི་མི་ལོ་ ༣༤ ཙམ་གྱི་ཡར་སྔོན་རེད་ལ་ཁོང་ནི་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་ནས་ལོ་ངོ་ ༡༦ ཕྱིན་ཡོད། རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་སྟེ། ཁོང་གིས་མགོ་ཁྲིད་མྱོང་པ་དེ་ནི་ད་དུང་དབང་བསྒྱུར་དེའི་འོག་ཏུ་གསོན་པའི་ཚུལ་དུ་གནས་ཡོད། འོན་ཏེ། ལམ་ལུགས་གཅིག་པ་འདིས་ཏིན་གྱིས་བཤད་མྱོང་པའི་སྐད་ཆ་ཡང་ཐེངས་མང་པོ་ཞིག་ལ་ངོས་ལེན་མ་བྱས་པ་རེད། ཁོང་ཚོས་བསྔགས་བརྗོད་ཞུ་ཡུལ་གྱི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་སྟེ་ ༡༩༥༡ དང་ ༡༩༦༥ ནས་བོད་ལ་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་པ་དེ་ལས་ལྷག་པའི་གཞན་ཞིག་སྤྲོད་པར་འདོད་པ་ཡེ་ནས་མེད་དོ།། ༼ བློ་མཐུན་ཏིན་ཞོ་ཕིན་གྱིས་གཏན་ནས་དེ་འདྲའི་བསྒྲགས་གཏམ་ཞིག་བཤད་མེད། དེ་ནི་རྒྱ་རིས་རྫུན་བཟོ་བྱས་པ་རེད་ལ་ཏིན་ཞོ་ཕིན་གྱི་བསྒྲགས་གཏམ་ལ་ཀུན་ནས་འཁྱོག་བཤད་བྱས་པ་རེད༽ཀྲོའུ་ཝེ་ཆོན་ཏེ། འཐབ་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་བྱ་བའི་ཚན་ཁག་གི་སྲིད་བློན་གཞོན་པའི་འགན་འཁུར་བ་ཡིས་པེ་ཅན་དུ་ཚོགས་འདུའི་སར་དེ་ལྟར་བརྗོད། རྒྱ་ནག་ནས་ཐད་ཀར་ངོས་ལེན་མེད་པའི་རིམ་པ་དང་སྦྲགས། སུ་ཞིག་ལ་ང་ཚོས་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་དུ་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ཞིག་རག་པར་གོ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱིན་ཡོད་དམ།  ང་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དང་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྟེ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོས་ནས་དབང་ཤུགས་ཆུང་བ་གཉིས་ཀ་ནན་སྐུལ་བྱེད་པར་རེ་བ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད་དམ།

དགྱ་ནག་ནང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མང་གཙོ་ནི་ཟློག་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ་རྒྱ་ནག་མི་མང་གིས་ཆེས་མཐོའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ལ་རེ་བས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཙམ་ལས་དོན་དངོས་མ་རེད། རྒྱ་ནག་ངོ་ལོག་པ་འགས་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ལ་ཤིན་ཏུ་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་ཚུལ་སྨྲས་ཡོད་སྲིད། ཡིན་ན་ཡང་། དེ་ལ་དོན་དམ་བདེན་པའི་མཇུག་འབྲས་ཡོད་པ་མ་རེད། ༡༩༨༩ ལོར་དགྱ་ནག་མང་གཙོ་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་པ་པོ་སྟེ་ཐེངས་གཅིག་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་ཁྲོད་ན་ཡོད་པའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་པ་ཧུའུ་ཡོ་ཕང་དང་ཀྲོ་ཙི་ཡཱང་ལྟ་བུ་རེད། ཁོང་ཚོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མི་སྟེ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་རྟག་པར་ཞབས་འདེགས་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཡང་ན་ཁོང་ཚོ་ལམ་སེང་ངང་ལྐོག་གྱུར་གྱི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་གི་འོག་ཏུ་འཆི་ཕོད་པ་ཡིན། རྒྱ་མི་དག་གིས་ཚེ་སྲོག་གི་གོམ་ཁ་ཡོད་ཚད་པེ་ཅིན་གཞུང་ལམ་སྟེང་དུ་འཕོས་ཤིང་ ༡༩༨༩ ལོའི་ནང་དུ་མང་གཙོ་བཅོས་བསྒྱུར་སླད་དུ་ས་ཡ་མང་པོའི་གཡོ་འགུལ་རྒྱ་ནག་གྲོང་ཁྱེར་དག་བརྒྱུད་ཡོང་དུས། དེའི་མཇུག་འབྲས་ཀླད་ཀོར་ཆགས་པ་རེད། མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱིས་ད་ལྟ་ཁོང་ཚོའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འཕོ་འགྱུར་ནི་དེ་འདྲའི་ཁོ་མོའི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་བྱུང་མྱོང་མེད་པ་ཞིག་མཐོར་འདེགས་སུ་ཕྱིན་པའི་སྐབས་སུ་འཇུག་སྡོམ་རྒྱག་གི་རེད་དམ། ཁོང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལར་ཞེན་དང་སྤོབས་པའི་དབུ་འཕང་གང་དུ་ཡོད་དམ། ཁོ་ཚོས་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཁྱད་ནོར་ལྟ་བུ་དང་བཅས་ཁ་སྟོང་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་པ་ལས་དབང་ཆ་སྤར་མོ་གང་ཡང་མེད་པའི་རྒྱ་ནག་མི་རབས་གསར་བའི་ངོ་ལོག་པ་ཚོ་ངྷ་སར་སྐོར་སྐྱོད་དུ་ཡོང་པ་དག་ལ་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ལ་རེ་བ་ནི་ལག་ལེན་དུ་ལོན་པར་གོ་སྐབས་ཞིག་ཡིན་སྲིད་དམ།

བརྒྱ་ཆ་དགུ་ཅུ་གོ་དགུའི་ཆེས་མཐོའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་པ་ནི་ཟོལ་བཅོས་ཙམ་རེད། ༡༩༨༧ ལོ་ནས་མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་དང་དེ་རིང་གི་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་བར་དུ་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ཞིག་རྒྱ་ཆེའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་མེད། འཚེ་མེད་ཞི་བའི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་པ་སུ་གང་གིས་ཀྱང་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ཐེངས་གཅིག་ལའང་བཤད་ཡོད་པ་མ་རེད་རང་དབང་གི་ཚིག་དེ་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ལ་གོ་བ་ནི་ཚད་མ་མ་རེད། བོད་ནང་དུ་གད་རྒྱང་། དར་དཔྱངས། པར་སྒྲོམ། རྒྱལ་དར། གླུ་གཞས། ཞལ་འདོན། ཞབས་བྲོ། རྟ་རྒྱུག རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར། ཅ་དངོས། ངོ་རྒོལ། སྙན་ངག ཤོག་ལྷེ་ལྷུག་མ། རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་སོགས་བྱས་པ་ནི་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་སླད་དུ་མ་རེད། སྤྱི་མཐུས་ཡོངས་ཀྱིས་ཀརྨ་མ་ཆོས་འཕེལ་ལས་གཞན་སྤྱི་མཐུས་བྱིངས་ཀྱིས་འདིའི་རྒྱུ་མཚན་གོ་བ་ལོན་མེད། བཀུར་འོས་བའི་ཁོང་གི་སྤྱི་མཐུས་ཀྱི་བྱེད་སྟངས་ཨཱ། སྤྱི་མཐུས་ཀརྨ་ཡི་ཤེས། སྤྱི་མཐུས་བློ་བཟང་ཡི་ཤེས་དང་ད་དུང་རྫིག་ངོམ་ཅན་གྱི་སྤྱི་མཐུས་གྲྭ་པ་འགས་སྐད་ཆ་བཤད་ཅིང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་དགོས་པ་རེད། འདི་རིན་ཐང་ཆུང་བའི་ཨ་སྒོར་ ༧༠༠ ཡི་ཨོ་སི་ཊིར་ལེ་ཡན་གྱི་གནམ་གྲུའི་ཤོག་བྱང་ཁ་ཊི་ཞི་སི་ཁོའུ་པལ་(Kiddish Squabble) མ་རེད། འདི་ནི་ཆགས་འཇིག་ཁར་ཐུག་ཡོད་པའི་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་ཅིག་རེད།  དེར་བརྟེན། འདིར་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་བདེན་པ་དག་སྐྱེལ་ཞིག་སྟེ་ཁྲིམས་མཐུན་ཡང་དག་ཅིག་དང་མང་གཙོ་ཞིག་ཡོད་པ་མ་རེད། གངས་སྐྱིད་དུ་ངེས་མེད་རྒོལ་གཏམ་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་གིས་བོད་མི་ཕལ་ཆེ་བ་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་པ་ནི་རྣམ་དག་ཅིག་ཏུ་མ་མཐོང་ངོ་།།  བོད་ནང་དུ་ཡོངས་ཁྱབ་འོས་བསྡུ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཏེ་བོད་མིའི་མངོན་འདོད་དེ་ཡིས་འཛམ་གླིང་གི་བོད་པའི་བརྒྱ་ཆ་ ༩༧ ལ་དྲི་བ་ལས་འདས་པའི་ར་སྤྲོད་བཟོ་ཞིང་། དམངས་གཙོའི་སྒོ་ནས་མདུན་དུ་བསྐྱོད་ཐུབ་རྒྱུ་རེད། དཔེ་མི་སྲིད་པའི་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ནི་བདེན་པ་དང་གནས་ལུགས། ངེས་པ་དང་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད། ཆེས་ཆེར་གནས་ལུགས་ལྡན་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་རྫིག་ཉམས་ངང་ནས་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་གཏོང་བའི་སྐབས་འདིར་བོད་ནང་དུ་ཡོངས་ཁྱབ་འོས་བསྡུ་ཞིག་བྱུང་ན། བདེན་དཔང་བྱེད་ནུས་ཤིང་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ངོས་ནས་ཀྱང་གོམ་ཁ་དང་པོ་མདུན་དུ་བསྲིང་ཐུབ་ངེས་ཡིན།

རྒྱ་ནག་གི་ཞེད་སྣང་དེ་བོད་པར་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་སྤྲད་པ་ཡིན་ན། རིམ་གྱིས་རང་བཙན་སྟེང་འགྲོ་སྲིད་པའི་བློ་དོགས་དེ་རེད། ཨ་རི་དང་རྒྱ་གར་གཉིས་ཀྱིས་ཏག་ཏག་བོད་རང་བཙན་དམག་ཤུགས་བཞིན་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན། དམག་ཤུགས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་འཇིགས་པ་སློང་གིན་ཡོད། བོད་དུ་ཆུ་མཛོད་རྒྱག་པ་དང་རྒྱུག་ཆུ་ཁ་བསྒྱུར་བ་ཁོ་ནས་ལས་སླ་བོས་རྒྱ་ནག་གི་བཞི་ཆ་གཅིག་མི་ལོ་ལྔའི་རྗེས་སུ་སྐམ་ཐེར་དུ་འགྱུར་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།  ཆུ་མཛོད་ཀྱི་ཁ་ལུད་པ་དང་ཆུ་ལོག་གིས་རྒྱ་ནག་གི་བྱང་ཐང་ལ་ཆེས་ཆེ་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་འབྱུང་ཞིང་། རང་བྱུང་དང་ཞིང་ཚིགས་གཏོར་བཅོམ་ས་ཡ་བཅུ་ཕྲག་ཅིག་ལ་རྒྱ་གར་གྱིས་བྷང་གྷལ་དྷེ་ཤིར་ལོ་རྟག་ཏུ་བགྱི་པ་ཇི་བཞིན་དུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་ངེས། དེར་བརྟེན། རྒྱ་ནག་སྟེ་དམག་ཤུགས་ཀྱི་ངོས་ནས། དཔལ་འབྱོར་གྱི་ངོས་ནས། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོས་ནས་སྟོབས་འབྱོར་ལྡན་ལ་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གང་གིས་ཀྱང་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱིས་ཐོབ་སྐལ་ཞིག་བཙལ་ཞིང་ཆེས་མཐོའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཀྱིན་མེད།

ནུབ་ཕྱོགས་པས་སྐབས་འགར་རྗོད་ཀྱིན་པའི་ཁོང་ཚོའི་རྒྱབ་སྐྱོར་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་དང་༧གོང་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་བར་གྱི་འབྲེལ་མོལ་ཡིན་པ་ལས། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་མ་རེད། འདིས་བོད་དོན་འཐབ་རྩོད་རྒྱ་ནག་གིས་རྟག་ཏུ་རྒྱུད་སྤེལ་བ་མི་གཅིག་གི་གནད་དོན་ཡིན་ལ། བོད་དོན་རྒྱ་ནག་གིས་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་བཞིན་པའི་༧ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མི་སྒེར་ཀྱི་གནས་བབ་རྩ་དོན་ཡིན་པས་བོད་དོན་གྱི་གནས་བབ་མཉམ་རྒུད་དུ་འགྲོ་ཡི་ཡོད། དབུ་མའི་ལམ་ལ་བསྔགས་བརྗོད་དང་ཆེ་བསྟོད་ཀྱིས་དངོས་ཡོད་དང་རན་པའི་ཆབ་སྲིད་གཡོ་འགུལ་མཇུག་སྐྱོང་བྱེད་ཐུབ་རྒྱུ་མ་རེད། ཝི་ཀི་ལི་ཁ་སི་ནང་དུ་གསལ་སྟོན་བྱས་པ་ཞིག་སྟེ། ཨ་རི་གཞུང་གིས་བོད་དོན་སེལ་བར་འདོད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། ཡིན་ཡང་རྒྱུན་སྲིང་བར་བྱས་པས་ཁོང་ཚོས་དབྱིག་པ་བཞིན་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཆོག་པ་རེད་ལ་སྐྲ་སེར་ཅན་གྱི་མིར་རྒྱ་ནག་དང་ལྷན་དུ་དེའི་སྟོབས་ཤུགས་དགོས་པས་སོ།། བོད་དོན་ལ་ཕྱོགས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་རང་འགུལ་གྱིས་ཡག་ཕྱོགས་སུ་འགྱུར་བ་འགྲོ་པ་མ་རེད། དེ་བས་ན་འདས་བའི་མི་ལོ་བཞི་ཅུའི་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གིས་དགོས་དོན་དེ་ནི་གཏན་ནས་མི་སྲིད་པར་ལྷག་རྒྱུ་ཡིན་པ་བསྟན་པ་རེད། གལ་ཏེ་བདག་གིས་ཁུངས་སྐྱེལ་ནོར་ཡོད་པས་ན་མགྲིན་པ་གཤག་པར་འཚལ།

དུས་ཚོད་བཞུད་ཀྱིན་པ་དང་ལྷན་དུ་བོད་པ་སྟོང་ནས་འགྲོ་བཞིན་འདུག  འོན་ཀྱང་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་བརྗེད་འདུག ཐ་ན་སུ་ལ་ཕོག་ཐུག་ཏུ་མི་འགྲོ་བའི་ཆོས་ལུགས་པ་ཚོའི་རང་དབང་སྟེ། མི་སྒེར་དང་ཁྱིམ་ཚང་ཡང་ན་དགོན་པར་༧གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་པར་ལྟ་བུ་ཡང་ཉར་ཆོག་པའི་བདག་དབང་མེད་ཅིང་མཆོག་མཆན་མེད་པ་རེད། འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ངང་ནས་རང་ལུས་མཆོད་མེར་ཕུལ་བ་དག་ཉེས་ཅན་དང་སེམས་ཁམས་མི་བདེ་བ།  སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཁྱམ་པོ་ལྡོམ་པོར་བཏགས་ཤིང་། ཁོང་ཚོའི་ཉམ་ཆུང་ཉེ་འབྲེལ་དང་གྲོགས་པོ་ཚོར་སྐྱོན་འཛུགས་དང་། འཛིན་བཟུང་། བཀག་ཉར། དབྱེ་འབྱེད། བཅར་རྡུང་། མནར་གཅོད། བཙོན་འཇུག་དང་སྲོག་ཁྲིམས་གཅོད་པ་དག་ལས་ཉེས་མེད་དུ་ཐར་གྱིན་མེད། འདི་ནི་འབྱུང་འགྱུར་ནང་འབར་བཞིན་པའི་ངོ་རྒོལ་སྔོན་འགོག་བྱ་བའི་སླད་དུ་ཡིན། ང་ཚོའི་ད་ལྟའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལག་ཆ་ཡག་ཤོས་རང་ལུས་མེ་བསྲེགས་གཏོང་མཁན་དག་གི་ནང་མི་ཚོར་སྲོག་ཐོག་ཉེས་ཆད་ནི་ཆེས་ནུས་ཤུགས་ཆེ་བའི་གཏོར་བཤིག་ཅིག་རེད།  རང་ཉིད་འཇོམ་པར་བྱེད་པ་ནི་གཏན་ནས་སླ་མོ་ཞིག་མ་རེད་ལ། དེ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་རང་དབང་དང་རང་བཙན་ཕྱིར་དུ་བྱས་པ་མིན་ན་ཡང་། ཁྱོད་ཀྱིས་སྔ་ས་ནས་རྟོགས་པར་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་སྟེ། ཁྱེད་ཀྱི་འབར་བཞིན་བའི་བྱ་འགུལ་དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཁྱེད་ཀྱི་བརྩེ་བའི་ནང་མི་སྲོག་ཐོག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་ངེས་གཏན་ཡིན་པ་དེ་རེད།

མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ནི་དོན་སྨིན་ཞིག་དང་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་ཐུབ་པ་ཞིག་མ་རེད། རྒྱ་ནག་གིས་ཡང་བསྐྱར་ཨ་རིས་བསྒྲགས་བའི་བོད་ནང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གནད་དོན་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་ངོས་ལེན་བྱས་མེད། རྒྱ་གར་གྱི་ས་མཚམས་དག་ལ་འདས་པའི་མི་ལོ་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་ཉེས་ཆད་དང་ལྷན་དུ་ཐེངས་དྲུག་བརྒྱ་ལས་མང་པ་བརྡབ་གསིག་བཏང་ཡོད། བལ་ཡུལ་ནི་ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ཙམ་ནས་དགྱ་ནག་གི་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཤིག་ཏུ་འགྱུར་ཡོད། ས་སྒང་འདིའི་སྟེང་གི་གཞུང་གང་གིས་ཀྱང་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་ཡོད་པ་མ་རེད། རྒྱ་ནག་ལ་མཚོན་ན་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་ཡོད་པ་མ་རེད། རྒྱ་ནག་གི་སྣང་ངོར་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་འོག་བཙན་བྱོལ་པ་ ༡༥༠༠༠༠ ལས་ཉུང་བར་མཚོན་པ་ཞིག་ལས་མ་འདས་སོ།། ལོ་ངོ་བཅུའི་རིང་གི་འབྲེལ་མོལ་རིམ་པའི་གྲུབ་འབྲས་དེ་ཕལ་ཆེར་ཀླད་ཀོར་རེད་ཅེས་འོད་ཟེར་གྱིས་བཤད་ཡོད། ཁོ་མོ་ནི་ཐུན་མིན་གྱི་བློ་སྤོབས་དང་ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་རང་བཙན་ཟིན་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ་དུས་ནས་དུས་སུ་པེ་ཅན་དུ་བཀག་ཉར་བྱས་ཡོད་པ་རེད། མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་སླད་དུ་རེ་བའི་གཞི་རྩ་བཅོལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ལོ་བརྒྱར་ཚར་གཅིག་ཚོད་ལྟ་བྱས་པས་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྒྱ་གར་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་སུ་འཕྱོ་བའི་གཉའ་ཤིང་གི་ཨ་ལུང་ཞིག་གི་ནང་དུ་མགོ་བོ་བསྐོན་བར་སྒོམ་པའི་རུས་སྦལ་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ལྟ་བུ་དང་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་སོ།། ༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ ༡༩༨༨ ལོར་དབུ་མའི་ལམ་རོབ་བསྡུས་ཤིག་གསུངས་ཡོད་ལ་ཐེངས་འགའ་ཤས་ཤིག་ཏུ་ངལ་བ་འབྲས་མེད་དུ་གྱུར་ཡོད། འོན་ཀྱང་། རྒྱུས་མི་ལོན་པ་ནི་འབུལ་ཐེངས་རེ་རེར་ཁོང་གིས་འདི་ནི་གདམ་ག་ལེགས་ཤོས་ཡིན་ཞེས་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་ཡོད་པ་དེ་རེད། ཁ་སང་འབྲས་སྐྲན་ནད་ཚའི་སྨན་རིལ་སྔོན་པོ་དེས་ཕན་ནུས་ཐོན་འཐོན་གྱི་མི་འདུག་གསུང་མཁན་གྱི་སྨན་པ་གཅིག་མཚུངས་ཀྱིས་ཞོགས་པ་སྨན་དེས་ཏག་ཏག་ཕན་ནུས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་དམ་བཅའ་བ་དེ་ནི་ནད་པར་མགོ་རྙོག་ཅིག་ཡིན་མི་སྲིད།  འདི་ནི་འདས་པའི་མི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་བཞི་ཙམ་རིང་དུ་ཆད་ཆད་མཐུད་མཐུད་ངང་གནས་པ་རེད། འདྲི་རྩད་གཅོད་མི་ནུས་པའི་ནད་པ་ཉམ་ཆུང་ཞིག

འདིར་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་མཁུར་ཚོས་གཞན་ཞིག་སྟེ། ༼༧ཏཱ་ལའི་བླ་མས་འབོད་པའི་ཆེས་མཐོའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་།༽རླབས་ཆེན་གྱི་བོད་རྒྱ་ནག་གི་རྩ་ཁྲིམས་འོག་ཏུ་འགྲོ་ཡི་ཡོད་པ་རེད། ཀྲོའུ་ཁྲུན་ཧྲིན་ནི་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་དབང་བསྒྱུར་བ་རྒན་པ་ཁོང་བོད་ནང་ལ་ལྟ་སྐོར་དུ་ཕྱིན་སྐབས་ནང་པའི་གྲྭ་བ་དང་ཆོས་ལུགས་མི་སྣ་ཚོར་གཏམ་བཤད་བྱས་སྐབས། རྗེས་ཀྱི་མི་ལོ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་མཐུས་མི་ ༦༠༠ ལོང་བའི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་པོ་ཞིག་བདུན་ཕྲག་ཅིག་གི་རིང་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ངྷ་རམ་ས་ལར་ཐབས་ཇུས་གསར་བ་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་བགྲོ་གླེང་འཚོགས་རྒྱུ་རེད། འདས་སོང་བ་བཞིན་དུ་ང་ཚོའི་གནས་བབ་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་མ་རེད་ཅེས་པའོ།། ང་ཚོས་དགོས་འདུན་ལས་པུས་མོ་སར་བཙུགས་ནས་རྒྱ་ནག་གི་འབྱུང་འགྱུར་ནང་ཆེས་ཆེར་རྒྱུ་མཚན་ལ་ལྟ་བ་དང་གོ་ཤེས་ཅན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་རློམ་པ་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཚོའི་ཐུན་མོང་གི་སྟོང་བསམ་ཞིག་རེད། དེ་དང་ལྷན་དུ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་བྱེད་སྟངས་ནི་རྟག་ཏུ་བོད་ཕྱོགས་ལས་འདོད་པས་རྒྱང་རིང་དུ་འཁྱེར་བཞིན་ཡོད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་དེ་ལྟ་ན་ཡང་བདེན་དོན་ལ་གཞོལ་དགོས།

༧གོང་ས་མཆོག་མ་རེད་ལ་ཟམ་གདོང་བླ་མ་ཡང་མ་རེད། སྤེན་པ་ཚེ་རིང་ཡང་ན་ཐུབ་བསྟན་ལུང་རིགས། བློ་བཟང་སྙན་གྲགས་ཡང་ན་བློ་བཟང་སེང་གེ སྐལ་ལྡན་བློ་གྲོས་ཡང་ན་ལིའི་པི་ལུའུ་སོགས་ལ་དམ་བཅའ་དང་ལྡན་པའི་དག་ཞིང་གི་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་ལམ་ཡིག་ས་ཁྲ་ཞིག་ཡོད་པ་མ་རེད། མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་སྟེང་གི་ཞུ་སྐུལ་སྙན་ཐོ་དང་ཟིན་ཐོ་གཉིས་ལམ་ཡིག་ས་ཁྲ་ཞིག་མ་རེད་ལ་སྲིད་ཇུས་ཤིག་ཀྱང་མ་རེད། འོན་ཏེ་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱིས་བོད་ལ་གཉའ་གནོན་བཏང་བ་ལས་བྱུང་བའི་དོན་ཚན་མང་དག་ཅིག་གི་ཐོ་དེབ་རེད། ཆབ་སྲིད་ལངས་ཕྱོགས་ཀླད་ཀོར་དང་སྦྲགས་དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་ཀྱི་རྦ་རླབས་ལ་གདོང་གཏད་གཅོག་གི་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་མིའི་དམིགས་བྱ་མཐར་ཐུག་ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ངོས་ནས་འགོག་རྒོལ་ཅི་ཡང་མེད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱ་ནག་མི་རིགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་གཡོ་འགུལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་འཕེལ་བར་བརྟེན་ཏེ། གནས་བབ་འདི་བརྒྱུད་དེ་ང་ཚོ་འཆི་བར་མགྱོགས་མྱུར་ངང་བསླེབ་རྒྱུ་དེ་རེད། ཡིན་ཡང་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ངོས་ནས་ང་ཚོས་རང་བཙན་རྩོད་ཀྱིན་མེད་ཅེས་པ་དང་མཚུངས་ཏེ། ཞལ་འདོན་སྐྱོར་བ་ལས་གཞན་འགོག་རྒོལ་གང་ཡང་བྱེད་ཀྱིན་མེད། ང་ཚོས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ངོས་ནས་དམ་བཅའ་བསྐྱར་ཟློས་ཁོ་ན་སྟེ་དབུ་མའི་ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་གྱི་དགེ་མཚན་དང་གཉིས་ཕན་གྲོས་འཆར་ཡིན་པ་དེ་རེད། གང་ལྟར་གྲང་ཤུར་གྱི་བདེན་པ་ཞིག་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ལ་མཚོན་ན་དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་ང་ཚོའི་མི་མང་ལ་མཐའ་མཇུག་གི་ཐག་གཅོད་བྱེད་པར་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་བོ་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད། ཁ་གཏད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་གཉིས་པོ་དེ་ཐུན་མོང་གི་སྐུད་ཐག་གཅིག་གི་བར་དུ་འདུམ་འགྲིག་ཡོང་སྲིད་པ་ཞིག་ཡིན། ང་ཚོའི་གནས་བབ་ཏུ་དེ་འདྲ་ཞིག་མ་རེད། རྒྱ་ནག་གིས་སྔར་དང་ནས་ད་བར་ང་ཚོའི་སྤུན་ཟླ་ཚོ་ཁྱུར་མིད་ལས་སླ་བོས་ངང་ནས་གཏོང་བཞིན་པའི་དུས། འཇིག་ལ་ཉེ་བའི་ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་རྒྱ་ནག་ལ་སྐུད་ཐག་ལྟ་བུ་ཞིག་འགྱུར་གྱིན་མེད།  གང་ལྟར་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་དག་གིས་རྫོགས་མཚམས་ཀྱི་སྦུགས་ལམ་དེ་མེ་འཁོར་གཞན་ཞིག་འབྱོར་བའི་ས་རུ་འགྱུར་བ་ཕལ་ཆེར་རྟོགས་ཡོང་གི་རེད།

ཐེངས་རྗེས་མའི་དུམ་བུའི་ནང་དུ་བདག་གིས་གདམ་ག་ཅན་དང་དོན་སྨིན་གྱི་འཆར་གཞི་ཞིག་འབུལ་འདོད་ཡོད་ལ་དེ་ཡིས་མ་འོངས་པར་དབུ་མ་དང་རང་བཙན་གཉིས་ཀྱི་བར་རྡོ་གཅོད་ཅིང་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པས་མཆོག་མཆན་ཐོབ་པའི་གོ་སྐབས་ཤིག་ཀྱང་ཡོད་སྲིད། གང་ལྟར་དེས་སྟོང་བསམ་མམ་གསར་བརྗེ་ཆུང་ངུ་ཞིག་འཁྱེར་ཡོང་ངེས་ཡིན།

མ་རྩོམ་གྱི་འབྲེལ་ཐག https://sites.google.com/site/tibetanpoliticalreview/articles/littletibetthethirdway