རེ་དོགས་ཁྲོད་ཀྱི་གྲོས་མཐུན།

བདུན་ཕྲག་རྗེས་མའི་ནང་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་སྲིད་བློན་དང་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་བར་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆའི་བདེ་འཇགས་ཐད་གྲོས་མོལ་གནང་རྒྱུ་ཡིན་འདུག

ཁ་སང་ཨ་རིའི་ཕོ་བྲང་དཀར་པོས་བདུན་ཕྲག་རྗེས་མའི་ནང་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་སྲིད་བློན་ནཱ་ཝ་སེ་ཤཱ་རེབ་ཨ་རིར་རྒྱལ་དོན་སྐོར་སྐྱོད་བྱེད་སྐབས། རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱིས་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆའི་བདེ་འཇགས་དང་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཉེན་ཚབས་གནད་དོན་ཐད་གོ་བསྡུར་གནང་ནས་གཉིས་མོས་གྲོས་མཐུན་གཅིག་འཇོག་འཆར་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་ལོ་བཅུའི་གོང་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆའི་ཡབ་ཆེན་ཨབ་དྷུལ་ཁཱ་ཌར་ཁཱང་ (Abdul Qadeer Khan) གིས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ལ་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་ཚོང་གཉེར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་རྗེས་ཀྱི་གྲོས་མཐུན་ཐོག་མ་དེ་ཆགས་རྒྱུ་ཡིན་སྐོར་བསྒྲགས་འདུག

གནད་དོན་དེའི་ཐད་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ནེའུ་ཡོག་དུས་བབ་ཀྱིས། ཨོ་བྷ་མའི་གཞུང་གིས་པ་ཀི་སི་ཐན་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་ཚད་མགྱོགས་ཤོས་ཡིན་པར་བརྟེན། ཁོ་ཚོས་བཟོ་སྐྲུན་བྱས་པའི་རྡུལ་མཚོན་མང་པོ་ཞིག་ད་ལྟ་བདག་སྲུང་བྱ་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཆགས་ནས་དྲག་སྤྱོད་པའི་ལག་ཏུ་ཤོར་ཏེ། རྒྱ་གར་སོགས་ལ་འཕེན་སྲིད་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཨ་རིས་པ་ཀི་སི་ཐན་གཞུང་དང་གྲོས་མོལ་བྱས་ནས་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་སྔོན་འགོག་བྱ་རྒྱུར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་གི་རེད། བྷུ་ཤི་གཞུང་གིས་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་ ༡༠༠ ལྷག་གི་འགྲོ་སོང་བཏང་ནས་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་རྡུལ་མཚོན་གྱི་བདེ་འཇགས་ལས་གྲྭར་རོགས་སྐྱོར་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཨོ་བྷ་མའི་གཞུང་ངོས་ནས་ཀྱང་གཅིག་མཚུངས་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ཨ་རིས་ད་ཐེངས་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་མགོ་ཁྲིད་དང་རྡུལ་མཚོན་གྱི་གནད་དོན་ཐོག་གྲོས་མོལ་བྱས་ནས་གཉིས་སྨན་གྲོས་མཐུན་ཞིག་འཇོག་སྲིད་པ་རེད། ཅེས་བརྗོད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༥ ལོར་རྒྱ་གར་དང་པ་ཀི་སི་ཐན་བར་དམག་འཁྲུག་བྱུང་རྗེས། སྐབས་དེའི་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་སྲིད་བློན་ཛཱལ་ཧྥེ་ཀཱར་ཨ་ལི་བྷོ་ཌོ་(Zulfikar Ali Bhutto) ཡིས། གལ་སྲིད་རྒྱ་གར་གྱིས་འབར་མདེལ་བཟོ་ཡི་ཡོད་ན། ང་ཚོས་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་རིང་རྩྭ་ཟ་དགོས་ཐུག་ནས་བཀྲེས་སྐོམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་དགོས་བྱུང་ཡང་། ང་ཚོར་ང་ཚོས་བཟོས་པའི་མཚོན་ཆ་དགོས་པ་རེད། ཡེ་ཤུ་བ་དང་ཇེའུ་མི་རིགས་ལ་མཚོན་ཆ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ད་ལྟ་ཧིན་རྡུ་བར་ཡོད་སྟབས། ཁ་ཆེ་བར་ག་རེ་བྱས་ནས་མཚོན་ཆ་མི་དགོས་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད་སྟབས། དེའི་རྗེས་པ་ཀི་སི་ཐན་གཞུང་གིས་ནུས་ཤུགས་གང་ཡོད་བཏོན་ནས་མཚོན་ཆ་འདྲ་མིན་བཟོ་མགོ་བཙུགས་པ་མ་ཟད། ལྷག་པར་དུ་ ༡༩༧༤ ལོར་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆའི་ཡབ་ཆེན་ཨབ་དྷུལ་ཁཱ་ཌར་ཁཱང་རྡུལ་མཚོན་ཚོགས་ཆུང་ཁོངས་ཞུགས་ནས་མཚོན་ཆ་འདྲ་མིན་དང་། རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་ཤུགས་ཚད་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་སྣ་ཚོགས་བཟོས་ཡོད་པ་རེད། ཁོས་དེ་བཞིན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ནས་ ༢༠༠༢ བར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཉེན་ཚབས་ཅན་གྱི་ནག་ཚོང་ཁྲོམ་རྭའི་ནང་ཞུགས་ཏེ་ཨི་རན་དང་བྱང་ཀོ་རི་ཡ། ལི་བྷི་ཡ་དང་རྒྱ་ནག་སོགས་ལ་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆའི་རྒྱུ་ཆ་སོགས་བཙོངས་ཡོད་སྟབས། ཨ་རི་དང་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་སྟེ་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་བཟོ་སྐྲུན་ཁང་ལ་ཆད་པ་ལྕི་མོ་བཅད་པ་མ་ཟད། ཁོང་བཟང་བཙོན་དུ་བཅུག་པ་དང་འབྲེལ་གཞུང་ལ་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་མཚམས་བཞག་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ཡང་འདས་པའི་ལོ་ཤས་ནས་པ་ཀི་སི་ཐན་གཞུང་གིས་ཕྱིའི་གནོན་ཤུགས་ལ་མ་ལྟོས་པར་ལོ་རེར་གོ་མཚོན་ཆེ་བ་རིགས་མི་འདྲ་བ་ ༡༠ ལྷག་འདོན་སྤེལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ད་ལྟ་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་མཚོན་ཆ་དེ་དག་ཁྲོད་ནས་ཁག་ཅིག་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་འཇིགས་སྐུལ་རིང་ལུགས་པ་ཚོའི་ལག་ཏུ་རག་སྟེ། ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་བེད་སྤྱོད་གཏོང་སྲིད་པའི་སེམས་ཚབ་ཤུགས་ཆེ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

ཉེ་ལམ་ཨ་རིས་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་རྡུལ་མཚོན་འཕེལ་ཚད་ལ་དོ་སྣང་ཤུགས་ཆེ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། པ་ཀི་སི་ཐན་གཞུང་ལ་རྡུལ་མཚོན་དེ་དག་ཊ་ལི་བྷན་དྲག་སྤྱོད་ཤོག་ཁག་གི་ལག་ཏུ་རག་སྲིད་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད་སྟབས། པ་ཀི་སི་ཐན་གཞུང་གིས་ད་བར་དྲག་སྤྱོད་པའི་ལག་པར་མཚོན་ཆ་གཅིག་རྐྱང་ཤོར་མེད་སྐོར་བརྗོད་ཡོད། ཉིན་ཤས་སྔོན་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིན་ཌོན་ནང་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་ཀཱར་ཎེ་གྷེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་ལྟེ་གནས་ཁང་ (Carnegie Endowment for International Peace) དང་སི་ཌི་སན་བསྟི་གནས་ཁང་(Stimson Center) གིས་ལོ་རེར་པ་ཀི་སི་ཐན་གཞུང་གིས་ཆ་སྙོམ་གོ་མཚོན་ཆེ་གྲས་ ༢༠ ལྷག་ཁ་སྣོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ལོ་ ༡༠ ནང་མཚོན་ཆ་ ༣༥༠ འཕར་སྣོན་འབྱུང་རྒྱུ་ཡིན་པ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེ་སྔོན་ཨ་རིའི་རིགས་གཅིག་མཁས་དབང་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་གོ་མཚོན་འཕེལ་ཚད་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་བསྡུར་ན་ལྡབ་གཉིས་ལྷག་གི་མང་བ་ཡོད་པའི་གྲུབ་དོན་སྙན་ཐོ་བཏོན་ཡོད་པ་མ་ཟད། གོ་མཚོན་ཁག་ཅིག་འཇིགས་སྐུལ་རིང་ལུགས་པའི་ལག་ཏུ་ཤོར་ཡོད་པའི་དོགས་གནད་འགའ་ཡང་བགྲངས་ཡོད་པ་རེད།

ཨ་རིའི་ཀཱར་ཎེ་གྷེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་ལྟེ་གནས་ཁང་གི་འགན་འཛིན་གཞོན་པ་ཇོར་ཇེ་ (George Perkovich) ལགས་ཀྱིས་རོའུ་ཌར་གསར་ལམ་ཐོག པ་ཀི་སི་ཐན་གྱིས་ཨ་རིས་བཏོན་པའི་དགོས་འདུན་ལ་བསམ་ཤེས་བྱས་ནས་མོས་མཐུན་བྱས་ཚེ། དེ་ནི་གཉིས་ཕན་གྱི་བྱ་གཞག་ཅིག་ཆགས་རྒྱུ་ཡིན་སྟབས། པ་ཀི་སི་ཐན་གཞུང་གིས་དེར་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག་ཅེས་དང་། ཡང་ཨ་རིའི་དུས་བབ་དུས་དེབ་ཀྱིས་ཨ་རིའི་མཐོ་རིམ་ལས་བྱེད་ཅིག་གི་སྐད་ཆ་ལུང་འདྲེན་བྱས་པའི་ནང་། རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་ནི་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་གནོན་ཤུགས་འགོག་ཐབས་ཀྱི་དམག་དོན་ཐབས་བྱུས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། ཨ་རིའི་གྲོས་མཐུན་ལ་ཁས་ལེན་བྱ་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་འདུག

ཨ་རིའི་ཕོ་བྲང་དཀར་པོའི་མགྲིན་ཚབ་པ་ཇོ་ཤི་ཨར་ཎེ་སི་ (Josh Earnest) ལགས་ཀྱིས་གསར་འགོད་ལྷན་ཚོགས་སྐབས། ད་ཐེངས་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་བར་གྲོས་མཐུན་གཅིག་འཇོག་ཐུབ་རྒྱུ་རེད་བསམ་པའི་གདེང་ཚོད་མེད་ཀྱང་། དུས་རྒྱུན་པ་ཀི་སི་ཐན་དང་ང་ཚོའི་བར་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆའི་བདེ་འཇགས་ཐད་གྲོས་མོལ་ཡང་ཡང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། གནད་དོན་དེའི་ཐད་ད་ལན་དབུ་ཁྲིད་རྣམ་གཉིས་ཐུག་སྐབས་གྲོས་མཐུན་འཇོག་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་གྲོས་མོལ་ལྷུག་པོ་ཞིག་ཡོང་ཐུབ་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད། ཅེས་བརྗོད་འདུག

གསར་འགོད་པ། དོན་གྲུབ།