བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་དུས་ཟིང་ལ་དཔྱད་པ།

ཉེ་ཆར་ཁོ་ལུམ་བྷེ་ཡ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱིས་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་<<རྒྱ་ནག་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་རྩོད་རྙོག་དང་ངོ་རྒོལ་>> << Ethnic Conflict and Protest in Xinjiang and Tibet: Unrest in China’s West >>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་སྐུ་ཞབས་ཧེལ་མན་ (Hillman) དང་ཊུ་ཊིལ་ (Tuttle)རྣམ་གཉིས་ལ་ནེའུ་ཡོག་དུས་བབ་གསར་ཁང་གིས་བཅར་འདྲི་བྱས།

དྲི་བ། ཁྱེད་གཉིས་ཀྱི་རྩོམ་གྲོགས་ཇེམ་ལའེ་བྷོད་ཊི་ (James Leibold) ལགས་ཀྱིས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་རྩོད་རྙོག་དེ་ནི་མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཏུ་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་འདུག ཁྱེད་རང་གཉིས་ཀྱིས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་རྩོད་རྙོག་གི་འབྱུང་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ངོ་སྤྲོད་གནང་རོགས།

བྷིན་ཧེལ་མན། རྒྱ་ནག་ནུབ་རྒྱུད་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་རྩོད་རྙོག་གི་འབྱུང་རྐྱེན་དེ་ཞིབ་ནན་གྱིས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་དེ་སྤྱིར་བཏང་མི་རིགས་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་རྩོད་རྙོག་ཅིག་ཏུ་འགྲེལ་གྱི་ཡོད་པ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་དེ་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་གིས་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་ཇུས་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་ཞིག་ཏུ་ཡང་འགྲེལ་གྱི་ཡོད་པ་རེད།

ཉེ་བའི་ལོ་ངོ་འདི་དག་རིང་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་གྲངས་མང་མི་རིགས་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་ངོ་རྒོལ་ལྟ་བུར་འགྲེལ་སྲིད་ཅིང་། ཉེ་བའི་ལོ་ངོ་འདི་དག་རིང་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་མི་རིགས་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་ཟིང་འཁྲུག་འབྱུང་མུས་ཡིན་ནའང་། དེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་ཅིག་མ་རེད།

གྷི་རེ་ཊུ་ཊལ། ངས་བལྟས་ན། མི་རིགས་ཕན་ཚུན་བར་བྱུང་བའི་འཁྲུག་ཟིང་མང་ཆེ་བ་རྒྱ་ནག་གི་དྲག་གནོན་སྲིད་ཇུས་འོག་བྱུང་བ་ཡིན་སྟབས། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་ངོ་རྒོལ་དམིགས་འབེན་དུ་འཛིན་གྱི་ཡོད་པ་རེད་འདོད།

དྲི་བ། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རྟོགས་ཞིབ་པ་ཚོ་བོད་དང་ཡུ་གུར་ས་ཁུལ་ཁག་ནང་བསྐྱོད་རྒྱུར་དཀའ་ལས་ཁག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁ་ཅིག་གིས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བྲིས་པར་བརྟེན་ནས། ཁོ་ཚོ་བཀག་འགོག་བྱས་པ་རེད། དེས་ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོར་ཤུགས་རྐྱེན་ག་འདྲ་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་དམ།

བྷིན་ཧེལ་མན། བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་གི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་ཐབས་ལ། ཆེད་མཁས་པ་མང་པོ་ལྷན་འཛོམ་བྱ་རྒྱུ་དཀའ་ལས་ཁག་པོ་རེད། རྒྱ་ནག་ནང་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ཚོར་ཤུགས་སྐྱེན་པོའི་གླེང་གཞི་ཞིག་ཆགས་ཡོད་སྟབས། ཐ་ན་རྒྱ་རིགས་ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོའང་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་སྐྱོད་རྒྱུར་དཀའ་ཁག་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་ཚོས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་དུས་ཟིང་དེ་ནི་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་རྒྱ་ནག་ལས་ལོགས་སུ་རང་བཙན་བྱ་འདོད་ཀྱི་ངན་འབྲེལ་དང་ངན་ཇུས་ཤིག་ཏུ་མཐོང་གི་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་མི་ཡོང་བའི་སེམས་ཁྲལ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་གི་དབང་འཛིན་པ་ཚོས་ཕྱི་གླིང་བ་དང་དམིགས་བསལ་ནུབ་གླིང་བ་ཚོས་ཕྱི་སྡོད་བོད་རིགས་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ལ་དགའ་མོས་བྱེད་པའི་ཁར། ནུབ་གླིང་བ་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ཀྱི་དཀའ་རྙོག་ཐད་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་བྱ་བར་དོགས་གཞི་དང་ཡིད་ཆེས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

དྲི་བ། ཁྱེད་རང་ཚོའི་དཔེ་དེབ་ནང་འཁོད་པའི་བརྗོད་གཞི་གཅིག་དེ་རྒྱ་ནག་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་ནམ་རྒྱུན་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་རྩོད་རྙོག་གི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་འགྲེལ་བརྗོད་མི་བྱེད་པ་དེ་དོན་དམ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་ཐུབ་ཚོད་བཏང་བའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། གནས་སྟངས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་རྩོད་རྙོག་ལང་གི་ཡོད་སྐོར་བཤད་འདུག དེ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་གི་ཡོད་པ་རེད་དམ།

བྷིན་ཧེལ་མན། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དང་སྲིད་ཇུས་ལ་བརྟེན་ནས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཁག་འགན་སྲུང་བྱ་རྒྱུ་ནི་ནམ་ཞར་སྣང་མེད་བཏང་ཡོད་པ་རེད། དཔེར་ན། རྒྱ་ནག་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་ལས་དོན་ཆེ་ཕྲ་གང་ཡིན་ཡང་དེ་རྒྱ་ཡིག་དང་ས་གནས་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་ནང་འཁོད་པའི་མང་ཚོགས་ཀྱི་རེ་སྐུལ་སྣང་མེད་རྒྱ་ཡན་གཏོང་བ་དང་། གནད་དོན་དེ་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་ཚོའི་འགན་འཁྲི་མིན་པར་བསམ་པ་ལྟ་བུ་རེད། དུས་ཡུན་རིང་བོར་རྒྱ་ནག་དབུས་གཞུང་གིས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་མང་གི་ཡིད་སེམས་བསླུ་ཐབས་སུ། བོད་དང་ཡུ་གུར་སོགས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་ཨ་སྒོར་ཐེར་འབུམ་མང་པོ་གཏོང་གི་ཡོད་ནའང་། བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ཡོད་ཚད་ནམ་ཞར་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་ཚོས་བདག་བཟུང་བྱས་ཡོད་སྟབས། དེ་ནི་མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་མིན་པ་དང་མི་རིགས་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་ཞེ་འཁོན་དུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། དེར་མ་ཟད་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་མང་པོ་ཞིག་ནང་རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་རིགས་ཚོས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་གི་འཇིག་ཉེན་ལ་འགན་འཁུར་ལེན་གྱི་མེད་པ་དེ་རེད།

ལས་དོན་ཆེ་ཆུང་གང་ལའང་འགན་འཁུར་མེད་པ་དེ་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན། ལས་དོན་གང་ལའང་འགན་འཁུར་མེད་པའི་གནད་དོན་ཚབས་ཆེ་རུ་འགྲོ་བ་དང་། མི་མང་གི་དཀའ་སྡུག་ཐག་མི་གཅོད་པ་དང་ནོར་འཕྱུག་ཡོ་བསྲང་མེད་པར། ནམ་རྒྱུན་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་མི་སེར་རྣམས་རྒྱ་སྲང་དུ་འདེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད།

གང་ལྟར་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་དང་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་གཞན་ནང་བྱུང་བའི་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་གཉིས་འདྲ་གི་མི་འདུག་སྟེ། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་མང་གི་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ལ་འཇིགས་སྐུལ་བ་དང་མེས་རྒྱལ་ལ་རྒྱབ་འགལ་བྱས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྲེལ་གྱིན་ཡོད་སྟབས། གནད་དོན་དེས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ལ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་པའི་ལྟ་ཚུལ་ཤུགས་ཆེན་སྐྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་ཚོས་ས་གནས་མི་མང་གི་སྐྱོན་བརྗོད་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ལ་གཏོར་བརླག་བྱས་པར་ཁ་གཡར་ཏེ་ས་གནས་མི་མང་ལ་བརྡབ་གསིག་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད། དུས་ཡུན་རིང་བོར་མི་རིགས་ས་གནས་ཀྱི་ཁེ་ཐོབ་བཙན་འཕྲོག་གི་མཇུག་འབྲས་དེ་དཔག་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གོང་སྤེལ་འཆར་གཞིའི་འགོག་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བར་གདོན་མི་ཟ་བ་ཞིག་རེད།

དྲི་བ། དཔེ་དེབ་འདིའི་ནང་ཁྱེད་གཉིས་ཀྱི་རྩོམ་གྲོགས་ཚོས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་དུ་འབྱུང་བཞིན་པའི་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་གྱི་འབྱུང་རྐྱེན་གཙོ་བོར་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་རང་དབང་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ནང་ཁུལ་གྱི་གནས་འཕྲིན་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་གི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་ལུང་འདྲེན་བྱས་འདུག

གྷི་རེ་ཊུ་ཊལ། གནས་ཚུལ་དེ་དག་ཞི་ཅིན་ཕིན་གྱི་དབང་སྒྱུར་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་དངོས་ཤིག་ཡིན་སྲིད་མོད། འོན་ཀྱང་ངས་ནི་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་ཏེ། བོད་ནང་གི་གནད་དོན་ཡོད་ཚད་དཔལ་འབྱོར་སྒོ་འབྱེད་སྲིད་ཇུས་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ནས་དཔལ་འབྱོར་ཁེ་ཕན་བར། རྒྱ་ནག་གིས་ཁས་ལེན་ཁག་ཐག་གང་བྱས་པ་དེ་ལག་ལེན་མ་བསྟར་བའི་ཕམ་ཉེས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། གལ་ཏེ་རྒྱ་ནག་གིས་དངོས་གནས་དེ་སྔའི་ཁས་ལེན་ཁག་ཐག་གང་བྱས་ལག་ལེན་བསྟར་ཚེ། གནས་སྟངས་ཡག་ཏུ་འགྲོ་སྲིད་ནའང་། ཡིད་སྐྱོ་བ་ཞིག་ལ་རྒྱ་ནག་གིས་དེ་ལྟར་བྱ་མི་སྲིད་སྙམ།

བྷིན་ཧེལ་མན། ངས་ཀྱང་འབྱུང་འགྱུར་ལོ་ངོ་ཁ་ཤས་ནང་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་ཇུས་ལ་འཕོ་འགྱུར་འབྱུང་མི་སྲིད་པར་འདོད་ཅིང་། “ལམ་གཅིག རྒྱུད་གཅིག” གི་སྲིད་ཇུས་འོག་རྒྱ་ནག་གིས་ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་དང་ལྷོ་རྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་ཚོང་འབྲེལ་རྒྱ་སྐྱེད་གཏོང་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར། ཐ་ན་རྒྱ་ནག་གི་དབང་འཛིན་པ་ཚོས་སྔར་ལས་ལྷག་པར་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་དུས་ཟིང་ཐོག་མུ་མཐུད་དྲག་གནོན་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱ་སྲིད་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན། ད་ཆར་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ལ་འཇིགས་སྐུལ་བསླངས་པར་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་སྟེ། དྲག་ཤུགས་གདུག་རྩུབ་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་ཡོད་ཚད་ཞི་འཇགས་བཟོ་སྲིད་པ་དང་། སྔོན་ཆད་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་ལམ་ལུགས་རྙིང་བའི་རྩོད་གླེང་ལའང་དེ་ལྟར་བྱ་ངེས་རེད།

ངས་ནི་འདི་ལྟར་བསམ་ཏེ། མཇུག་མཐར་པེ་ཅིན་གཞུང་གིས་མ་འོངས་པར་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་ནང་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་ལ་བརྟེན་ནས་དཀའ་རྙོག་མང་པོ་ཐག་ཆོད་པ་དང་། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་དང་ཡུ་གུར་་མི་རིགས་ཐོག་འཛིན་པའི་གཡོ་ཇུས་དོན་སྨིན་འབྱུང་སྲིད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོའི་ཞིབ་འཇུག་གི་དོན་འབྲས་ལྟར་ན། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་མང་གི་སེམས་ཁྲལ་ངོ་མ་དེ་རྟོགས་ཀྱི་མི་འདུག་སྟེ། རྒྱ་ནག་གི་དབང་འཛིན་པ་ཚོས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་མང་གི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་འཇིག་ཉེན་གྱི་སེམས་འཁྲལ་ལ་བསམ་ཤེས་དགོས་མོད། འོན་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གིས་དེང་རབས་ཅན་དུ་བཅོས་བསྒྱུར་དང་དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཁ་ཕྱོགས་ཀྱིན་འདུག

དྲི་བ། བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་ངོ་རྒོལ་ལས་ཁྱེད་ལ་མཐོང་སྣང་ག་རེ་བྱུང་སོང་།

བྷིན་ཧེལ་མན། ང་ཚོའི་ཞིབ་འཇུག་དཔེ་དེབ་ནང་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་སྒུལ་ཤུགས་དེ་གྲོང་དང་གྲོང་ཁྱེར་སོགས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་བཞིན་པ་བསྟན་ཡོད། གང་ལྟར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་དྲག་པོའི་ཟིང་འཁྲུག་འབྱུང་བཞིན་པའི་སྣང་འཚུལ་ཞིག་མངོན་ཡོང་གིན་འདུག་ཅིང་། དེ་ཡང་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་འབྱོར་གང་ཐད་ནས་གཅིག་གྱུར་རང་བཞིན་ཞིག་མིན་ཏེ། དཔེར་ན། ཉེ་ཆར་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་གི་དཔལ་འབྱོར་འཛུགས་སྐྲུན་གོང་འཕེལ་བཏང་བ་དང་། རྒྱ་ནག་ཧན་མི་རིགས་མང་པོ་གནས་སྤོ་བཞིན་པ་མངོན་གསལ་རེད་ལ། རྒྱ་ནག་ཧན་མི་རིགས་མང་པོ་གནས་སྤོ་སའི་ས་གནས་མི་མང་གི་འཚོ་གནས་ལ་གཏོར་བཤིག་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་ཏེ། ས་ཁུལ་དེ་དག་ནང་མི་མང་གིས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་འཇིག་ཉེན་ལ་སེམས་ཁུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

དྲི་བ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལོར་བོད་མིའི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་བྱུང་བའི་སྒེར་ལངས་ལས་འགུལ་དང་ད་ལྟའི་དུས་ཟིང་གཉིས་མི་འདྲ་ས་ག་རེ་འདུག

གྷི་རེ་ཊུ་ཊལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལོའི་སྒེར་ལངས་ལས་འགུལ་དང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོའི་སྒེར་ལངས་ལས་འགུལ་གཉིས་མི་འདྲ་ས་གཙོ་བོ་དེ་ལས་འགུལ་བྱུང་སའི་ས་གནས་ཁག་དང་ལས་འགུལ་སྐབས་ཀྱི་གཏོར་བཅོམ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོའི་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་དང་ཕྱིས་སུ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་བྱུང་བའི་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་གང་ཡིན་ཡང་། དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལོའི་སྒེར་ལངས་ལས་འགུལ་དང་ཐ་ཐད་རེད། མ་ཟད་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོའི་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་མང་ཆེ་བ་བོད་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་ནི་མ་ཡིན་པར། བོད་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་ངམ་དེ་སྔོན་རྒྱ་ནག་གིས་ཁས་ལེན་ཁག་ཐག་གང་བྱས་ཡོད་མེད་རྟོགས་ཐབས་ཤིག་ཡིན་པ་རེད།

བྷིན་ཧེལ་མན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི། འདས་པའི་ལོ་ངོ་འདི་དག་རིང་བོད་ཁུལ་དུ་སྒེར་ལངས་ལས་འགུལ་བ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལོར་ལྷ་སའི་སྒེར་ལངས་ལས་འགུལ་སྐབས་སུ་ལས་འགུལ་བ་མང་ཆེ་བ་གྲྭ་བཙུན་ཡིན་པ་རེད། ཉེ་བའི་ལོ་ངོ་འདི་དག་རིང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་གྲལ་རིམ་ཚང་མ་རྒྱ་སྲང་དུ་འཁྲིད་ཀྱིན་འདུག

ཞིན་ཅང་ས་ཁུལ་དུ་དཔལ་འབྱོར་གོང་སྤེལ་དང་བསྟུན་ནས་འཇིགས་སྐུལ་དྲག་སྤྱོད་ལ་ཁ་གཡར་ཏེ་མི་སེར་རྣམས་དམིགས་འབེན་དུ་འཛིན་པ་མ་ཟད། ཞིན་ཅང་ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་མི་སེར་ཚོ་ཡང་དམིགས་འབེན་དུ་འཛིན་གྱི་འདུག དེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་དཀའ་རྙོག་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད།

གང་ལྟར་ཡང་རྒྱ་ནག་གི་དབང་འཛིན་པ་ཚོ་བཙན་ཤེད་འཐབ་འཛིང་གི་ལས་སུ་གཞོལ་བའི་སྐབས་འདིར། གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་ཚོས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་མཁྲེགས་འཛིན་གྱིས་འཇིགས་སྐུལ་སློང་མཁན་དང་རྒྱ་ནག་གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཤིག་གི་ངོས་ནས་ཡུ་གུར་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས་དང་དཔལ་འབྱོར་སྲིད་ཇུས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོའི་འབྱུང་འགྱུར་ལ་ཤན་ཤུགས་ཅི་འདྲ་ཐེབས་སྲིད་པར་སེམས་ཁུར་བྱེད་མཁན་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གསལ་བོར་འབྱེད་རྒྱུ་གནད་འགག་ཏུ་ཐུག་འདུག

ཟུར་མཆན། <<རྒྱ་ནག་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་རྩོད་རྙོག་དང་ངོ་རྒོལ་>> << Ethnic Conflict and Protest in Xinjiang and Tibet: Unrest in China’s West >>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་འདི་ནི་ཨོ་སི་ཁྲར་ལེ་ཡ་རྒྱལ་ཡོངས་སློབ་ཆེན་ (Australian National University) གྱི་ཆབ་སྲིད་སློབ་སྟོན་པ་བྷིན་ཧེལ་མན་ (Ben Hillman) དང་ཁོ་ལུམ་བྷེ་ཡ་གཙུག་ལག་སློབས་ཆེན་ (Columbia University) གྱི་ཤར་ཨེ་ཤེ་ཡའི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་ཚན་པའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་གྷི་རེ་ཊུ་ཊལ་ (Gray Tuttle) ལགས་གཉིས་ཀྱི་གཙོས་པའི་ནུབ་གླིང་གི་མཁས་དབང་ཁག་ཅིག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ དང་ ༢༠༠༩ ལོ་ནས་བཟུང་ནས་བོད་དང་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ས་ཁུལ་དུ་འབྱུང་བཞིན་པའི་ངོ་རྒོལ་དང་། དེའི་འབྱུང་རྐྱེན་ལ་དཔྱད་པའི་ཡིག་ཚགས་དང་དཔྱད་རྩོམ་ཁག་གཞིར་བཟུང་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་བ་དང་ཁི་ལུམ་བྷེ་ཡ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་དཔར་སྐྲུན་སྡེ་ཚན་ནས་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག

མ་རྩོམ་འབྲེལ་ཐག http://www.nytimes.com/2016/05/27/world/asia/china-xinjiang-tibet-ethnic-unrest.html

པདྨ་རྒྱལ་གྱིས་བོད་བསྒྱུར་བྱས།