རྒྱ་གར་གྱི་བུད་མེད་ལས་འགུལ་བ་རྣོ་ལྕགས་ངར་མ་ལགས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་ ༡༦ རིང་ཟས་བཅད་ངོ་རྒོལ་བྱས་རྗེས་མི་རིང་བར་ཐབས་ཇུས་གསར་པ་ཞིག་འདོན་རྒྱུ་ཡིན་འདུག
ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༢༧ ཉིན། རྒྱ་གར་གྱི་བུད་མེད་ལས་འགུལ་བ་རྣོ་ལྕགས་ངར་མ་(Iron Lady)ཞར་མི་ལཱ་ཆ་ནུ་(Sharmila Chanu)ཡིས། གཞུང་ཁྲིམས་ལ་བགྲང་བྱ་ ༡༦ རིང་ཟས་བཅད་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་དེ། འདི་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༩ ཉིན་མཚམས་འཇོག་རྒྱུ་ཡིན་པའི་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ཟས་བཅད་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་མཚམས་བཞག་རྗེས་ས་གནས་ཀྱི་འོས་འདེམས་ཁག་གི་ནང་སྒེར་ཚུགས་རང་བཞིན་གྱི་འོས་མིའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་རྒྱུ་ཡིན་འདུག
བྷི་བྷི་སིས་གནས་ཚུལ་སྤེལ་བ་ལྟར་ན། ལྕམ་ཆ་ནུ་ལགས་ཀྱིས་དམིགས་བསལ་སྟོབས་ཤུགས་ལག་བསྟར་མཚོན་ཐོགས་རུ་དཔུང་(Armed Forces Special Powers Act) ཅེས་པའི་དམག་མི་ཚོར་གཙང་ཕྱག་གི་དབང་ཆ་སྟེ། བཀའ་འཁྲོལ་ཞུ་མི་དགོས་པར་འཛིན་བཟུང་བྱས་ཆོག་པར་མ་ཟད། གནས་སྟངས་ངེས་ཅན་དུ་སླེབས་ན་མེ་མདའ་བརྒྱབ་ནས་དམར་གསོད་ཀྱང་བྱ་ཆོག་པའི་ཁྲིམས་དེ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་དམག་མིས་མི་སེར་ ༡༠ རྐྱེན་ལམ་དུ་བཏང་བ་ནས་བཟུང་མོས་ཟས་བཅད་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་མགོ་བཙུགས་ཏེ་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ངོ་ ༡༦ ཕྱིན་ཡོད་པ་དང་། ལོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་ལྷག་གི་རིང་མོའི་སྣ་ཁུང་ནང་བཙན་གྱིས་སྦུ་གུ་བརྒྱུས་ཏེ་བཟའ་བཏུང་སྤྲད་ནས་འཚོ་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་འདུག
དམིགས་བསལ་སྟོབས་ཤུགས་ལག་བསྟར་མཚོན་ཐོགས་རུ་དཔུང’ (AFSPA) ཟེར་བ་དེས། ད་ལྟ་ད་དུང་ཡང་མངའ་སྡེ་མ་ཎི་པཱུར་(Manipur) ཙམ་དུ་མ་ཟད། ཇཱ་མུ་དང་ཀཱ་ཤི་མཱིར་ (Jammu and Kashmir) གྱིས་མཚོན་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་མངའ་སྡེ་ཁ་ཤས་ནང་དམིགས་བསལ་དབང་ཆ་དེ་ལག་བསྟར་བྱེད་མུས་ཡིན་སྟབས། ལྕམ་ཆ་ནུ་ལགས་ཀྱིས་གནད་དོན་དེ་རྩ་མེད་བཟོ་སླད་འཐབ་རྩོད་གནང་བའི་དམ་བཅའ་བཞག་ཡོད་འདུག
ལྕམ་ཆ་ནུ་ལགས་ཀྱིས། ངས་ང་རང་གི་འཐབ་ཇུས་ལ་འགྱུར་བ་བཏང་ཡིན། དམིགས་བསལ་སྟོབས་ཤུགས་ལག་བསྟར་མཚོན་ཐོགས་རུ་དཔུང་(AFSPA) མེད་པ་བཟོ་ཆེད་ང་ལས་གཞི་འདི་འཁུར་ནས་འོས་འདེམས་འགྲན་སྡུར་ནང་ཞུགས་རྒྱུ་ཡིན། ངའི་ལས་གཞི་འདི་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ང་རང་མ་ཤི་བའི་སྔོན་ལ་མཐོང་འདོད་ཡོད། ངའི་འཐབ་ཇུས་གསར་བ་ནི་དམངས་གཙོའི་སྟོབས་ཤུགས་སྤྱོད་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་འདུག
བྱམས་བཟང་གིས་བསྒྱུར།
