ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༣ ནས་ཚེས་ ༣༠ བར་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱིས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཅེས་སྲུང་གི་གཟའ་འཁོར་སྲུང་གཙིའི་གསལ་བསྒྲགས་དང་འབྲེལ། ཕྱི་ཚེས་ ༣༠ ཉིན་ཨོ་གླིང་དུ་བོད་རིག་པའི་མཁས་པའི་དྲ་ཐོག་བགྲོ་གླེང་ཞིག་འཚོགས།
རྒྱ་དམར་གཞུང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༦ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡ ནས་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་ “མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ཁྲིམས་ཡིག” ཟེར་བ་དེའི་ནང་། ལོ་རེའི་ཕྱི་ཟླ་ ༩ པའི་བདུན་ཕྲག་བཞི་བར་ཁྲིམས་ལུགས་དེ་དྲིལ་བསྒྲགས་ཀྱི་གཟའ་འཁོར་དུ་བརྩི་སྲུང་གིས། དྲིལ་བསྒྲགས་སློབ་གསོའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་དགོས་སྐོར་བཀོད་ཡོད་སྟབས། བོད་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་སྲིད་ཇུས་ལ་ཁྲིམས་ཀྱི་འབག་གཡོགས་ནས་ལག་བསྟར་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་རུ་བཏང་ཡོང་གི་ཡོད་པར་དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱིས་གཏད་གདོང་ལེན་བྱེད་ཆེད་དུ། ལོ་རེའི་ཕྱི་ཟླ་ ༩ པའི་གཟའ་འཁོར་བཞི་པ་དེ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཅེས་སྲུང་གི་གཟའ་འཁོར་དུ་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་མི་འདྲ་བར་ཚ་ཚ་འུར་འུར་ངང་རྣམ་པ་འདྲ་མིན་གྱི་ཐོག་ནས་ལས་འགུལ་སྤེལ་སོང་།
ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༣༠ ཉིན། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཅེས་སྲུང་གི་གཟའ་འཁོར་མཇུག་བསྡུས་པ་དང་། ལྷག་དཀར་གྱི་ཉིན་མོ་སྲུང་བརྩི་དང་འབྲེལ་ནས། ཨོ་གླིང་དང་བླངས་བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་རུ་ཁག་གིས་མཁས་པའི་གཏམ་བཤད་ཅིག་དྲ་ཐོག་ཏུ་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཅེས་སྲུང་དང་མི་རབས་གསར་པར་རིག་གཞུང་བརྒྱུད་སྒྲོག་གི་ཆེད་དུ། བོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གི་འགན་འཛིན་དང་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་མགྲིན་ཚབ་པ་བསྟན་འཛིན་ལེགས་བཤད་ལགས་དང་། རྒྱ་རིགས་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་(Tibetan Buddhism among Han Chinese) ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་འབུམ་རམས་པ་ཇོ་ཞི་བ་ཨེས་ལར་(Dr Joshua Esler)་ལགས། བོད་ནང་གི་སྐད་ཡིག་བཙན་གནོན་གྱི་སྲིད་ཇུས་ (The Politics of Language Oppression in Tibet) ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་འབུམ་རམས་པ་ཇེ་རལཌ་རོ་ཆེ་(Dr Gerald Roche) ལགས། འབུམ་རམས་པ་སྨན་ཤེར་བློ་གྲོས་བཅས་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཡོད་འདུག
ལས་རིམ་དེ་བཀོད་སྒྲིག་ཞུ་མཁན་གྲས་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་ནོར་འཛིན་ལགས་སུ་ཁ་པར་བརྒྱུད་ནས་དེའི་སྐོར་སྐད་ཆ་དྲིས་པར། ཁོང་མོས། བོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གི་འགན་འཛིན་བསྟན་འཛིན་ལེགས་བཤད་ལགས་ཀྱིས། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ཁྲིམས་ཡིག་གི་སྐོར་དང་། དེའི་ནང་གི་དོན་ཚན་ཆེ་ཁག་ངོ་སྤྲོད། དམིགས་བསལ་དོན་ཚན་ ༦༣ པ་ནི་བོད་ནང་ཙམ་མིན་པར་ཕྱི་སྡོད་མི་རིགས་གཞན་དག་ལ་ཐེ་ཇུས་ཀྱིས་རྒྱལ་མཚམས་བརྒལ་བའི་གནོན་ཤུགས་སླེབས་ཀྱི་ཡོད་པའི་སྐོར། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཅེས་སྲུང་གི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་གནང་སོང་། ཞེས་བརྗོད་བྱུང་།
ཁོང་མོས་མུ་མཐུད་དུ། འབུམ་རམས་པ་ཇེ་རལཌ་རོ་ཆེ་ལགས་ཀྱིས་བོད་ནང་དུ་སྐད་ཡིག་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བའི་སྲིད་ཇུས་ཇི་ལྟར་ལག་བསྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་མེད་དང་། རང་ངོས་ཀྱི་མཐོང་ཚུལ། གཞོན་སྐྱེས་དང་ལྷག་པར་དུ་བུ་ཕྲུག་ཚོས་རང་གི་ཕ་སྐད་གཙང་མ་བཤད་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། སྐད་ཡིག་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་མུ་མཐུད་གནས་ཐུབ་པ་ཡིན་པས། རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་རྗེས་རབས་པ་ཚོས་མ་འབྱོན་པའི་དབང་གིས་སྐད་ཡིག་བརླག་བཞིན་པ་ཤིན་ཏུ་མང་བས། དེའི་སྐོར་ལ་བསམ་གཞིག་དགོས་སྐོར་ནན་བརྗོད་གནང་སོང་། ཞེས་བརྗོད་བྱུང་།
དེ་བཞིན་ཨོ་གླིང་དང་བླངས་བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་རུ་ཁག་གི་ཚོགས་མི་རིག་འཛིན་དབང་མོ་ལགས་སུ་ཁ་པར་བརྒྱུད་སྐད་ཆ་དྲིས་པར། ཁོང་མོས། འབུམ་རམས་པ་ཇོ་ཞི་བ་ཨེས་ལར་ལགས་ཀྱིས་བོད་དང་རྒྱ་ནག་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་སོགས་ཇི་ལྟར་རྒྱ་ནག་ཅན་དུ་སྒྱུར་གྱི་ཡོད་མེད་དང་། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་ས་ཁམས་ནི་སྲིན་མོ་ཞིག་གི་གཟུགས་གཞི་རུ་སྒྲུབ་ཅིང་། བྱད་གཟུགས་དེའི་ཆ་ཤས་གལ་ཆེ་ཁག་བོད་ཀྱི་དགོན་པ་དང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་སྦྱར་བས། དེ་དག་ལ་རྒྱ་ནག་གིས་གནོན་ཤུགས་ཆེན་པོ་སྤྲད་དུས་ན་ཟུག་སླེབས་ཀྱི་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་དང་། རྒྱ་གཞུང་གི་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་ཆེ་རུ་སོང་བ་དང་བསྟུན་རྒྱ་རིགས་མི་དམངས་ཀྱི་སེམས་ཁམས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱིས་འགུགས་འགྲོ་བ་དང་། དེ་ལྟར་བྱུང་ན་སྲིད་གཞུང་ལས་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཤུགས་ཆེ་རུ་ཆགས་འགྲོ་སྙམ་པའི་སེམས་འཚབ་སྐྱེ་ཡི་ཡོད། དེ་བས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་རིགས་དང་བླ་མ་ཁག་གི་མཛད་འཆར་ལ་བཀག་སྡོམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྐོར། ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་རྒྱ་རིགས་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་དང་། བོད་ནང་གི་སློབ་དཔོན་དང་མཁས་དབང་ཚོས་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ཡུན་གནས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཐབས་ཤེས་སྣ་མང་འཐེན་བཞིན་པའི་སྐོར། མདོར་ན་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དང་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་ཇུས་གཉིས་སྦྲེལ་ཏེ་བོད་སྐད་གཙང་མའི་སྒོ་ནས་གཏམ་བཤད་གནང་སོང་། ཞེས་བརྗོད་བྱུང་།
གཏམ་བཤད་གནང་མཁན་གྲས་ཀྱི་འབུམ་རམས་པ་སྨན་ཤེར་བློ་གྲོས་ལགས་སུ་ཁ་པར་བརྒྱུད་དེའི་སྐོར་སྐད་ཆ་དྲིས་པར། ཁོང་གིས། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དེ་བྱུང་རབས་རིང་ཤོས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཅིག་ཏུ་ཇི་ལྟར་ཆགས་ཚུལ་དང་འབྲེལ་ནས། འཛམ་གླིང་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད། ཐ་སྙད་གཅིག་གྱུར་དང་། ཤན་སྦྱར་ཚིག་མཛོད་གསར་བསྒྲིགས། སྒྲ་སྒྱུར་གཞུང་ལུགས་གཏན་འབེབས་གནང་སྟངས་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་སྣ་མང་བཏོད་ཡོད་ཚུལ་དང་། དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་དུ། སྐབས་དེའི་དམིགས་བསལ་གྱི་དཔལ་ཡོན་རྨང་གཞི་དང་ཆ་རྐྱེན། ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དགོས་མཁོ་གང་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ནས་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་ཤེས་རིག་གི་སྒྲོམ་གཞི་ཇི་ལྟར་གསར་དུ་བསླངས་ཚུལ་དང་། ཕྱིས་སུ་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པ་ནས་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་མཇུག་བར་དུ། བོད་ཀྱི་ས་ཁོངས་ལས་བརྒལ་བའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་འཕེལ་རྒྱས་དང་ཤུགས་རྐྱེན་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ་གྱི་དཔེ་མཚོན་ཐོག་ནས། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གཞུང་གི་ཆེས་མཐོའི་གོ་བབ་དང་མཚན་སྙན་ལ་གཞོན་སྐྱེས་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་དགའ་སྤོབས་དང་། མི་རིགས་རང་བཞིན་དང་མིའི་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གཉིས་ཐད་ནས། རྒྱུན་འཛིན་དང་བརྒྱུད་སྤེལ་གྱི་གལ་གནད་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད། ཅེས་བརྗོད་བྱུང་།
དེ་ལྟར་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཅེས་སྲུང་གི་གཟའ་འཁོར་སྲུང་གཙིའི་ཆེད་དུ་སྤེལ་བའི་དྲ་ལམ་བགྲོ་གླེང་དེ། བོད་ཀྱི་ན་གཞོན་དང་མཉམ་ཞུགས་པ་ཚོར་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་སྐད་ཡིག རིག་གནས་སོགས་ལ་གོ་རྟོགས་གཏིང་ཇེ་ཟབ་ཏུ་གཏོང་རྒྱུ་དང་། བོད་ཀྱི་ངོ་བོ་གཅེས་སྲུང་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན། དཀའ་ངལ་ཅི་བྱུང་ལ་གདོང་ལེན་གྱི་ཐབས་ཇུས་འཐེན་སྟངས། དུས་རབས་དང་བསྟུན་པའི་རིག་གཞུང་ཉར་ཚགས་དང་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་ཕྱོགས། མ་འོངས་པའི་མི་རབས་ལ་བརྒྱུད་སྤེལ་བྱེད་པར་མི་སྒེར་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཁྲིའི་སྐོར་ལ་བསམ་གཞིག་བྱེད་ཕྱོགས་བཅས་སུ་དམིགས་པ་ཞིག་རེད་འདུག
གསར་འགོད་པ། རྟ་མགྲིན་མཚོ། རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན། ཆོས་རྒྱལ་སྐྱབས།
