ད་ལོའི་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་བུད་མེད་གསུམ་ལ་ཐོབ།

ཁ་སང་ཕྱི་ཚེས་ ༧ ཉིན་རྒྱལ་ས་ཨོ་སི་ལོ་རུ་ད་ལོའི་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་དེ་ལི་བྷི་རེ་ཡཱ་(Liberia)སྲིད་འཛིན་ལྕམ་ཇོན་སོན་སིར་ལེ་ཌི་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ལེན་པ་ལྕམ་ལའེ་མཱ་གྷོ་བའེ། ཡའེ་མན་(Yemeni)གྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལས་འགུལ་བ་ལྕམ་ཋ་བ་ཀོལ་ཀར་མཱན་གསུམ་ལ་ཐོབ་པ་གསལ་བསྒྲགས་གནང་འདུག

ཕྱི་ཚེས་ ༧ ཉིན་ནོར་ཝེ་རྒྱལ་ས་ཨོ་སི་ལོ་རུ་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཡཱ་ཀི་ལན་(Jagland)ལགས་ཀྱིས།   ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལོའི་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་དེ་ལི་བྷི་ཡ་མི་མང་གིས་ཐད་ཀར་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་སྲིད་འཛིན་ཐོག་མ་ལྕམ་ཇོན་སོན་སིར་ལེ་ཌི་(Ellen Johnson-Sirleaf)དང་། ལི་བྷི་ཡའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་པ་ལྩམ་ལའེ་མཱ་གྷོ་བའེ(Leymah Gbowee)། ཡེ་མན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་པ་ལྕམ་ཋ་བ་ཀོལ་ཀར་མཱན་(Tawakkul Karman)གསུམ་ལ་ཕུལ་བ་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་ཏེ། རླབས་ཆེན་གྱི་སྐྱེས་མ་འདི་གསུམ་ལ་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་འབུལ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་སྐོར་ལ། ཁོ་མོ་ཚོར་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་པའི་བདེ་འཇགས་རང་བཞིན་དང་བུད་མེད་རྣམས་ཞི་བདེ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པའི་ཁེ་དབང་ཁྲོད་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་མཉམ་ཞུགས་གནང་སྟེ་འཚེ་བ་མེད་པའི་འཐབ་རྩོད་ལག་ལེན་བསྟར་གྱི་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་འདུག  ད་དུང་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་གཙོ་མཆོག་གིས། གལ་སྲིད་བུད་མེད་རྣམས་ལ་སྐྱེས་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་གོ་སྐབས་ཐོབ་པ་ཡིན་ན། ཞི་བདེ་ཅན་གྱི་འཛམ་གླིང་མངོན་འགྱུར་ཡོང་བར་དུས་ཡུན་རིང་པོ་མི་དགོས་ཅེས་བུད་མེད་ཀྱི་ཞི་བདེ་དང་བརྩེ་བ་ལྡན་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་རང་གཤིས་ལ་ཆེ་བསྟོད་བྱས་ཡོད་འདུག

རང་ལོ་ ༧༢ སོན་པའི་ལྕམ་ཇོན་སོན་སིར་ལེ་ཌི་ལགས་ནི་ཧཱ་ཝར་ཌི་སློབ་ཆེན་ནང་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་དམངས་སྲིད་ཇུས་ཐོག་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས། ལི་བྷི་ལི་ཡར་རྒྱལ་སྤྱིའི་དངུལ་ལོར་ཐེབས་རྩ་དང་། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་བཅས་སུ་ནོར་སྲིད་ཀྱི་ལས་འགན་ཁུར་མྱོང་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ ལོར་ཨ་ཧྥི་རི་ཀའི་མི་དམངས་ཀྱིས་ཐད་ཀར་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་སྲིད་འཛིན་ཐོག་མ་དེ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༡༡ ཉིན་ཁོ་མོ་ལི་བྷི་ལི་ཡའི་སྲིད་འཛིན་འོས་བསྡུའི་འགྲན་རྩོད་ལ་ཞུགས་རྒྱུ་ཡིན་འདུག  ཁོ་མོའི་འོས་བསྡུའི་ལས་དོན་འགན་ཁུར་པས་ལྕམ་ཇོན་སོན་སིར་ལེ་ཌི་ལགས་ཀྱི་མི་ཚེ་གཅིག་ནང་སྒྲུབ་པའི་ལས་དོན་དང་བྱ་འགུལ་དག་གིས་ཨ་ཧྥི་རི་ཀའི་བུད་མེད་གཙོས་པའི་ལི་བྷི་ལི་ཡའི་མི་དམངས་དང་། དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཡོངས་ལ་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་རྗེས་བཞག་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་ཚོགས་ཆུང་གིས་ཀྱང་ལྕམ་ཇོན་སོན་སིར་ལེ་ཌི་ལགས་ཨ་ཧྥི་རི་ཀའི་ནང་ཞི་བདེ་འབྱུང་ཐབས་དང་།  དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས། བུད་མེད་ཀྱི་གནས་བབ་ཡར་རྒྱས་བཅས་ཀྱི་ཆེད་དུ་འབད་བརྩོན་གནང་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་ཆེ་མཐོང་གནང་ཡོད་པ་རེད། ཁོ་མོས་རང་ཉིད་ལ་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་ཕུལ་བ་དེ་ནི། འདས་པའི་ལོ་མང་རིང་ལི་བྷེ་ལི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་དྲང་སྙོམས་དང་། ཞི་བདེ་ཡོངས་ཐབས་སུ་སྒེར་ངོས་ནས་འབད་བརྩོན་གནང་བ་དེར། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་འདུག 

རང་ལོ་ ༣༩ སོན་པའི་ལྕམ་ལའེ་མཱ་གྷོ་བའེ་ལགས་ནི་ལིས་བྷི་ལི་ཡ་ལགས་ནི། ཨ་ཧྥི་རི་ཀའི་བུད་མེད་ཀྱི་ཞི་བདེ་དང་བདེ་འཇགས་འབྲེལ་མཐུད་(Women Peace and Security Network-Africa)ཡི་གསར་འཛུགས་གནང་མཁན་ཡིན་པ་དང་། ཁོ་མོས་རིགས་རིས་དབྱེ་འབྱེད་བསམ་བློའི་བཀག་རྒྱ་ལས་བརྒལ་ཏེ། ལི་བྷི་ལི་ཡའི་ནང་ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་དང་ཁ་ཆེ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བུད་མེད་རྣམས་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་ངག་བཅད་ཀྱི་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་དང་འཚེ་བ་མེད་པའི་ངོ་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་ཏེ། ལི་བྷི་ལི་ཡའི་ནང་འཁྲུག་ཞི་འཇགས་ཡོང་བར་འབད་བརྩོན་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད་པ་དང་།  ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ལོར་ཁོ་མོས་ལི་བྷི་ལི་ཡའི་ནང་བུད་མེད་ཚོས་ལས་མཚམས་བཞག་སྟེ་ཞི་བའི་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་སྤེལ་མགོ་བརྩམས་ཏེ། བརྩེ་བ་དང་ཞི་བདེ་ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འདས་པའི་ལོ་ ༡༤ རྒྱུན་མཐུད་དེ་འབྱུང་བཞིན་པའི་ཁྲག་དྲི་བྲོ་བའི་ནང་འཁྲུག་མཇུག་སྒྲིལ་བཅུག་ཡོད་འདུག  ༼གདོན་འདྲེ་ཕྱིར་ལྡོག་གི་སྨོན་ལམ༽(Pray the Devil Back to Hell)ཞེས་པའི་དངོས་བྱུང་གློག་བརྙན་གྱི་ནང་དུའང་ཁོ་མོའི་མཛད་རྗེས་གཙོ་བོར་བཟུང་སྟེ་ལི་བྷི་ལི་ཡའི་བུད་མེད་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

རང་ལོ་ ༣༢ ཡིོན་པའི་ལྕམ་ཋ་བ་ཀོལ་ཀར་མཱན་ལགས་ནི་༼འཆིང་ཐག་མེད་པའི་བུད་མེད་གསར་འགོད་པ༽(Women journalists Without Chains)ཞེས་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྩ་འཛུགས་ཚོགས་པའི་འགན་ཁུར་བ་དང་། ཡེ་མན་ནང་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་དམངས་གཙོའི་ལས་འགུལ་པ། གསར་འགྱུར་ལས་རིགས་པ་ཞིག་བཅས་ཡིན་འདུག ཁོ་མོས་ཡེ་མན་ནང་བུད་ཚོའི་དམངས་གཙོའི་ཁེ་དབང་རྩོད་ལེན་དང་ཞི་བདེ་ལས་འགུལ་སྤེལ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད་པར་མ་ཟད། ད་ལོའི་ཟླ་དང་པོ་ནས་བཟུང་ཡེ་མན་སྲིད་འཛིན་ཧྲ་ལིས་ཡི་སྒེར་གཅོད་སྲིད་གཞུང་མགོ་རྟིང་སློག་པའི་ལས་འགུལ་ཁྲོད་ཞུགས་ཏེ། ལས་འགུལ་རྩ་འཛུགས་དང་སྣེ་ཁྲིད་མཁན་གྱི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་དེ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། ཁོ་མོས་རང་ཉིད་ལ་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་པ་ཐོས་རྗེས། “ ད་ལོའི་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་ང་ལ་སྤྲད་པ་དེར་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་བྱུང་། ངས་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་འདི་ཡེ་མན་གསར་བརྗེ་ལས་འགུལ་སྤེལ་མཁན་གཞོན་རབས་པ་ཚོ་དང་ཡེ་མན་མི་དམངས་ལ་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན ” ཞེས་བརྗོད་ཡོད་འདུག 

ནོ་སྦེལ་གཟེངས་རྟགས་ཚོགས་ཆུང་གིས། བུད་མེད་དེ་གསུམ་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་ཕུལ་བ་འདི་ལ་བརྟེན་ཏེ།  འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་ནང་བུད་མེད་རྣམས་ལ་སྔར་བཞིན་གཉའ་གནོན་གྱི་གནས་ཚུལ་འབྱུང་བཞིན་པ་མཇུག་སྒྲིལ་ཐུབ་རྒྱུར་རེ་བ་དང་། བུད་མེད་ལ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་ཞི་བདེ་དང་དམངས་གཙོའི་ནུས་ཤུགས་གོང་འཕེལ། ཁོ་མོ་ཚོས་འཚེ་བ་མེད་པའི་ཐོག་ནས་བུད་མེད་ཀྱི་བདེ་འཇགས་དང་ཁེ་དབང་རྩོད་ལེན་ལ་ཡི་རངས། ལྷག་པར་དུ་འཛམ་གླིང་བུད་མེད་རྣམས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཞི་བདེ་འཛུགས་སྐྲུན་ལས་དོན་ཁྲོད་ཞུགས་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་ཐོབ་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་ཡོད་པར་མ་ཟད། ད་ལོའི་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་དེ་ཨ་ཧྥི་རི་ཀའི་བུད་མེད་ཚོར་གནང་བ་འདིས། འཕེལ་སུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དག་གི་བུད་མེད་ཀྱི་ཁེ་དབང་ཐད་གཙིགས་ཆེན་གནང་དགོས་པའི་བརྡ་ལན་ཞིག་ཡིན་པར་བརྗོད་འདུག   

བུད་མེད་དེ་གསུམ་གྱིས་ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་རྒྱལ་ས་ཨོ་སི་ལོ་རུ་གཟེངས་རྟགས་འབུལ་བཞེས་ཀྱི་མཛད་སྒོར་ཕེབས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། ད་ལོའི་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་ལ་བྱ་དགའི་མ་དངུལ་ཨ་སྒོར་ཁྲི་ ༡༥༠ ཡོད་འདུག 

གསར་འགོད་པ། ཚེ་རིང་རྒྱལ།