དངོས་པོའི་གནས་ལུགས།

ཝཱཎ། རིག་འཛིན་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱིས་སྒྲིག་བསྒྱུར་ཞུས།

ལོ་ངོ་ ༥༠ ཙམ་གྱི་རིང་འགྲོ་སོང་ཨ་སྒོར་ཐེར་འབུམ་ ༢།༦ ($2.6billions)ཙམ་བཏང་སྟེ་ཕྲ་རྡུལ་ཀུན་གྱི་‘ཕྲ་རྡུལ་དམ་པ་’(God Particle)དེ་གསར་རྙེད་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། འདི་ནི་ང་ཚོས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་ལེའུ་གསར་པ་ཞིག་མགོ་བཙུགས་པ་རེད། དུས་རབས་ཕྱེད་ཀའི་རིང་གཏིང་ཟབ་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་། ལོ་ངོ་སུམ་ཅུ་ལྷག་གི་ཞིབ་ཕྲའི་བརྟག་དཔྱད། ཨ་སྒོར་ཐེར་འབུམ་ ༢།༦ ལྷག་གི་འགྲོ་སོང་བཏང་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཞིག་རེད།

ཕྱི་ཟླ་ ༧ པའི་ཚེས་ ༤ ཉིན་ཚན་རིག་པ་ཚོས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་ཕྲ་རྡུལ་དེས་ང་ཚོའི་འཇིགས་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་བྱེད་ལས་དང་རྩ་བའི་སྒྲུབ་ཆ་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་གདེང་སྤོབས་དེ་བྱིན་ཡོད་ཟེར། ད་བར་གྱི་ཚན་རིག་གི་འབྱུང་རབས་ནང་བརྟག་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་འགྲོ་གྲོན་ཆེ་ཤོས་དེ་ཆགས་ཡོད། གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་བྷོ་སོན་ (Higgs boson) ཞེས་པ་ནི་ཚན་རིག་གི་གྲུབ་འབྲས་རླབས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ༡༩༥༣ ལོར་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་རིགས་རྒྱུན་རྡུལ་རྫས་ཕྲ་མོ་(DNA)ཞེས་པའི་གཞི་སྒྲོམ་དང་། ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་དང་བདུན་བཅུའི་ནང་གི་ཨ་པོ་ལོ་མུན་(Apollo Moon)ཞེས་པའི་ཟླ་བའི་གོ་ལའི་སྟེང་མིའི་འགྲོ་བ་ཐོག་མར་འགྲོ་སྐབས་ཀྱི་མཁའ་གྲུ་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་བའི་གྲུབ་འབྲས་དག་དང་འགྲན་ཆོག་པར་འགྲེལ་གྱི་ཡོད།

ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་བྷོ་སོན་(Higgs boson)གལ་དགངས་ཆེན་པོར་བརྩི་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། རྩ་བའི་ཕྲ་རྡུལ་དག་དང་འཐེན་ནུས་ཕན་ཚུན་གྱི་འབྲེལ་མཐུད་ཇི་ལྟར་བྱེད་པའི་མགོ་རྙོག་ཅན་གྱི་ཤེས་བྱའི་བར་སྟོང་དེ་བསྐངས་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལ་(SMP(Standard Model of Physics)ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། སྤྱིར་རྣམ་གཞག་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་བྱེད་ལས་དང་འབྱུང་ཁུངས་སོགས་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་ཆས་ཤིག་ཡིན་པར་བརྗོད་ཅིང་། རྙེད་སོན་བྱུང་བའི་ཕྲ་རྡུལ་འདི་ནི་ཡིད་བརྟན་འཕེར་བའི་(SM(Standard Model)ཞིག་ཏེ། འདིས་བགྲང་དུ་མེད་པའི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་། དེའི་ཚན་རིག་ནི་ཡང་དག་པའི་ཁ་ཕྱོགས་སུ་སྐྱོད་བཞིན་པ་མཚོན། ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོར་བསམ་གཞིགས་ཟབ་ཏུ་གཏོང་དགོས་པའི་བརྡ་ལན་དང་གསར་རྙེད་ཀྱི་སྒོ་མོ་ཞིག་ཡངས་པོར་ཕྱེ་པར་འདོད།  

ནོ་བྷེལ་གཟེངས་རྟགས་བཞེས་མྱོང་མཁན་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཞིག་གིས་སྔོན་ཆད་‘ཕྲ་རྡུལ་དམ་པ་’(God Particle)ཞེས་’ཡོངས་བསྒྲགས་གནང་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་ནི་དེས་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་གི་ལྟེ་བ་ལྟ་བུའི་བྱེད་ལས་བྱེད་ཐུབ་པས་རེད། འོན་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཧེགས་(Higgs)དང་ཁོང་གི་ལས་རོགས་ཚོས་ཐ་སྙད་དེར་ཆོས་ཀྱི་བསླད་འདུག་ཟེར་ནས་ཡིད་མོས་གནང་མེད།  རྒན་ཡོལ་ལ་ཕེབས་ཏེ་ད་ཆར་དགུང་གྲངས་ ༨༣ ལ་སོན་ཡོད་པའི་སློབ་དཔོན་ཧེགས་ལགས་ཐེངས་འདིའི་ཇི་ནེ་ཝའི་(Geneva)ནང་གི་ཚོད་ལྟའི་གྲུབ་འབྲས་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་མཛད་སྒོར་མཉམ་བཞུགས་གནང་ཡོད། དེ་ནི་(LHC(Large Hadron Collider)ཞེས་པའི་འཕྲུལ་ཆས་སྤྱད་དེ་ནུས་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བརྒྱུད་ནས་བཞོག་བཏུབ་བྱས་པའི་ཕྲ་རྡུལ་ཞིག་རེད། བརྟག་དཔྱད་རིམ་པ་གཉིས་བརྒྱུད་དེ་ཁ་གསལ་གཏིང་གསལ་བྱུང་བའི་(125.5GeV(gigaelectron Volts)ཅན་གྱི་བོངས་ཚད་དང་ཕྲ་རྡུལ་ཀུན་གྱི་དབུས་ཀྱི་ཕོ་རྡུལ་ལས་ལྡབ་ ༡༣༣ ཀྱིས་ལྕི་བ་ཡོད།

ཕྲ་རྡུལ་གསར་པ་དེའི་ཞིབ་ཕྲའི་ཁྱད་ཆོས་དག་གི་ད་དུང་གསལ་བཤད་དགོས་ངེས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ནི་ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་བྷོ་སོན་རིགས་ལས་བྱེ་བྲག་ཅིག་ཡིན་མིན་དཔྱད་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད། གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཚོས་ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་ནི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་ཡོད་པ་དང་། དེས་མི་མངོན་པའི་འཐེན་ནུས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་བསྐྲུན་པ། དེ་ལས་ཚོགས་གྲུབ་ཀྱི་དངོས་པོ་རགས་པ་རྣམས་གྲུབ་པར་འདོད། དཔེར་ན། རྡུལ་ཕྲན་དང་སྐར་མ། གཟའ་སྐར་སོགས་ལྟ་བུ་རེད། སྐུ་ཞབས་ཇུ་ཨིན་ཁན་ཌེལ་(Joe Incandela)ཡིས་སྣེ་ཁྲིད་པའི་ལས་རོགས་དག་གིས་སྡོམ་ཚིག་ཅིག་བཀོད་ཡོད་པ་ནི། ང་ཚོས་གང་ཞིག་མཐོང་ཐུབ་པ་ནི་གྲུབ་འབྲས་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད། ང་ཚོར་ཕྲ་རྡུལ་བྷོ་སོན་(boson)གསར་པ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་ཟེར། ཁོང་གིས་འགྲེལ་བརྗོད་དེ་ནི་ཚན་རིག་པའི་བྱ་བཞག་གི་གདེང་ཚོད་དེ་བརྒྱ་ཆ་ 99.9999 ལས་རིམ་པ་མཐོ་བ་ཡོད་པ་དེ་རེད། ལྕམ་ཧྥ་བྷོལ་གྷེནོཊི་(Fabibla Gianotti)ཡིས་ཁོ་མོའི་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་མཇུག་སྡོམ་ནང་། ང་ཚོ་ཚང་མས་གྲུབ་འབྲས་དེ་དག་སྤོབས་པ་བྱེད་འོས་པ་དང་། འོད་སྟོང་ལྡན་པའི་མ་འོངས་པ་ཞིག་གི་སྒོ་མོ་ཕྱེ་པ་རེད་ཅེས་ཟེར།  

འོན་ཀྱང་། དྲུག་ཅུ་རེ་གྲངས་ནང་རང་དབང་ཅན་གྱི་གཞུང་ལུགས་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཚོས་ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་ལ་ (scalar Boson) ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཡོད། དེ་ནི་ནུས་ཤུགས་ཆེ་བའི་(LHC(Large Hadron Collider)ཞེས་པའི་འཕྲུལ་ཆས་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱིས་ཚན་རིག་ཐོག་ནས་ཕྲ་རྡུལ་དེ་ཁུངས་སྐྱེལ་གཏན་འབེབས་བྱེད་ཐབས་ཤིག་རེད། འཕྲུལ་ཆས་དེ་ནི་སྒོང་དབྱིབས་ཅན་གྱི་སྦུབས་ལམ་ཁྱོན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢༧ ཙམ་གྱི་རིང་ཚད་ཡོད། དེ་ནི་སུད་སི་(Swiss)དང་ཧྥ་རན་ཀོ་(Franco)གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་དང་ཇཱི་ནེ་ཝ་རུ་ཚོད་ལྟའི་ས་ཚིགས་བཙུགས་ཡོད། འཕྲུལ་ཆས་དེར་བརྒྱ་ཆ་ 99.999991ཡི་འོད་ཀྱི་མགྱོགས་ཚད་ཅན་གྱི་ཕོ་རྡུལ་གྱི་འོད་ཟེར་ཡར་འཕེལ་ལྡོག་ཕྱོགས་གཉིས་མཉམ་ཐོག་བཞོག་བཏུབ་ཀྱི་ཐབས་ལམ་སྤྱད་ནས་ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་མངོན་འགྱུར་ཡོང་རེ་བྱེད།།

ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་བྷོ་སོན་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་ནི།

༡༽ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་བྷོ་སོན་(Higgs Boson)ཞེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ།

འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲུབ་ཆར་རྩ་བའི་ཕྲ་རྡུལ་ ༡༢ དང་རྩ་བའི་ནུས་ཤུགས་ ༤ ཙམ་ཡོད་པ་དེར་(SMP(Standard Model of Physics)ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། ཧེགས་དང་བྷོརཊི། ཨིང་ལརཊི་བཅས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ལོར་ད་དུང་ཕྲ་རྡུལ་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་སྔོན་དཔག་བྱས་ཡོད། དེ་ལས་དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་གལ་ཆེའི་ཁྱད་ཆོས་རྣམས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐུབ་རེ་ཡོད་ཚུལ་བརྗོད། དེ་ལ་ཧེགས་བྷོ་སོན་(Higgs boson(བྷོ་སོན་ཞེས་པ་ནི་ནུས་ཤུགས་འདྲེན་མཁན་གྱི་ཕྲ་རྡུལ་ཞིག་རེད)ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། འཚོལ་ཞིབ་མགོ་བཙུགས་ནས་དུས་རབས་ཕྱེད་ཙམ་གྱི་རྗེས་ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་བྷོ་སོན་དེ་བཞིན་འདི་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༤ ཉིན་གཏན་འབེབས་ཀྱིས་གྲུབ་འབྲས་དེ་ཡུ་རོབ་རྡུལ་ཕྲན་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་(CERN(European Central for Nuclear Research)ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་སློབ་སྟོན་པས་གསལ་བསྒྲགས་གནང་ཡོད་པ་རེད།

༢༽ཅིའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྡུལ་འདི་རྙེད་པར་དུས་ཡུན་རིང་པོ་འགོར་བ་རེད་དམ།

གཞུང་ལུགས་ཐོག་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་རྒྱུ་དེ་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་། དེ་ཁུངས་སྐྱེལ་གཏན་འབེབས་བྱེད་རྒྱུ་ནི་རྙོག་འཛིང་ཅན་ཞིག་རེད། གལ་ཏེ་ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་ཡོད་ན་དེ་སྐར་ཆའི་ཆ་ཤས་ཙམ་དུ་ཡོད་པ་རེད། གཞུང་ལུགས་ཐོག་ནས་གལ་ཏེ་ནུས་ཤུགས་ཚད་མཐོ་ཞིག་གི་ཁྲོད་ཕོ་རྡུལ་འོད་ཟེར་ལྡོག་སྐྱོད་ཀྱི་རྡབ་ཐུག་བྱུང་པ་ལས་མངོན་འགྱུར་ཡོང་ཐུབ་པར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ལོ་ཤས་སྔོན་གྱི་(LHM(Large Hadron Collider)ཞེས་པའི་འཕྲུལ་ཆས་འཛུགས་བསྐྲུན་བྱེད་མ་ཐུབ་བར་དུ། དེ་སྔོན་གྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་ཚད་མཐོ་བོར་སླེབས་ཐུབ་པ་བྱུང་མེད།

༣༽དེ་ན་དངོས་གནས་ཚན་རིག་པས་ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་རྙེད་ཡོད་དམ།

ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་པར་གདེང་སྤོབས་བྱེད་པ་ཅུང་དཀའ་མོ་ཞིག་རེད། ཁོ་ཚོས་ཏན་ཏན་ཕྲ་རྡུལ་ ༡༣༠ བོངས་ཚད་ཀྱི་ཕོ་རྡུལ་ཅན་ཞིག་རྙེད་ཡོད་སྲིད་པ་དང་། ཐོག་མའི་གྲུབ་འབྲས་ཐད་ནས་དེ་ནི་ཧེགས་བྷོ་སོན་ཞིག་ཡིན་པར་རེ་བ་ཆེན་པོ་འཆང་བཞིན་ཡོད། གཅིག་བྱས་ན་དེ་ཧེགས་བྷོ་སོན་ནམ་ཡང་ན་ཕྲ་རྡུལ་གཞན་ཞིག་ཡིན་སྲིད། གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དེ་ནི་གཅིག་ལས་མང་བ་ཡོད་པའི་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱང་བྱེད།

༤༽ཅིའི་ཕྱིར་གསར་རྙེད་དེ་གནད་དོན་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་དམ།

དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཚོས་འབད་བརྩོན་ཆེན་པོས་རང་འབྱུང་ཁམས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་སྣ་ཚོགས་མཉམ་འདུས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་རྩ་བའི་སྒྲུབ་ཆ་དག་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་ཐབས་བྱེད། ཐབས་ཚུལ་དེར་(SMP(Standard Model of Physics)ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་། (SMP)ཞེས་པ་དེས་ཅིའི་ཕྱིར་དངོས་པོར་བོངས་ཚད་ཡོད་པ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་མེད་པ་ནི་དཀའ་ངལ་ཞིག་རེད། ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་གསར་རྙེད་ཀྱི་མངོན་གསལ་དོད་པོས་(SMP)ལེགས་བཅོས་ཡོང་ཕྱིར་རྒྱབ་རྟེན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། གལ་ཏེ་ཕྲ་རྡུལ་ཧེགས་གསར་རྙེད་ཐུབ་མེད་ཚེ་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་དེང་རབས་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་འགྲེལ་བརྗོད་མཐར་ལྷུང་ངེས་ཤིག་ཡིན་པར་འདོད།

༥༽འདི་ནས་ད་དུང་ང་ཚོས་གང་དུ་མདུན་སྐྱོད་བྱེད་སྲིད་དམ།

ཕྲ་རྡུལ་དེ་བཞིན་ངེས་བརྟན་ཆགས་པར་ད་དུང་ལས་ཀ་མང་པོ་བསྒྲུབ་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། (LHM(Large Hadron Collider)ཞེས་པའི་ནང་ད་དུང་ལས་འཆར་གཞན་མང་པོ་ཞིག་འགྲོ་བཞིན་པ་རེད། དཔེར་ན། (SUSY(Super systemtry)ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་རྙེད་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།           

མཆན།  འདི་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༧ པའི་ཚེས་ ༤ ཉིན་ནི་ཚན་རིག་གི་རྣམ་གཞག་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་དུས་རབས་ཕྱེད་ཙམ་དང་། མི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱི་འགྲོ་སོང་ཕོན་ཆེ་ཤོས་ཕྱིན་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཤིག་ཡོངས་ཁྱབ་རྒྱལ་སྤྱིའི་གསར་ལམ་ཁག་ནང་ཐོན་ཡོད། ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༥ ཉིན་རྒྱ་གར་གསར་ཤོག་གླེང་སྟེགས་ (The Tribune)དང་། རྒྱ་གར་དུས་བབ་(The Times of India) རྒྱ་གར་གྱི་བང་ཆེན་(The Indian Express)བཅས་ཀྱི་ཐོག་ཐོན་པའི་གནས་ཚུལ་ཁག་ལས་ཕྱོགས་བཏུས་ཀྱི་སྒྲིག་བསྒྱུར་ཞུས། བྲེལ་ཟིང་ཁྲོད་བོད་བསྒྱུར་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་མཁྱེན་ལྡན་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་ཚུལ་དང་ལམ་སྟོན་གནང་རོགས། དྷ་ས་ནས་སྒྱུར་པ་པོས།