འོས་བསྡུའི་རྗེས་ཀྱི་བོད་མིའི་མང་གཙོ་དང་རང་དབང་གི་ལས་འགུལ།

བཀྲས་མཐོང་ལྷ་སྒྲོན་གྱིས་བརྩམས།

གཞིས་ཆགས་བུས་དབྱིན་ཡིག་ལས་བསྒྱུར།

ད་རེས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་(སྲིད་སྐྱོང་དང་སྤྱི་འཐུས་ཀྱི་)འོས་བསྡུ་ཆེན་མོའི་གྲུབ་འབྲས་ལ་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་བོད་མི་མང་པོས་བློ་འཚབ་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་ཞིབ་རྟོག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ང་ཚོའི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་ནི་ཡང་དག་པའི་(མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་)ཟེར་བ་ནས་རྒྱང་ཐག་རིང་པོར་གནས་ཡོད། འོན་ཀྱང་རྒྱ་ནག་དང་མི་འདྲ་བར་ང་ཚོར་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་ཡོད་མུས་ཐོག་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པ་དང་། ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་དུའང་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། འདི་ནི་ང་ཚོ་བོད་མི་ཚང་མས་སྤོབས་པ་སྐྱེ་དགོས་པ་ཞིག་དང་། དེ་བཞིན་(ཟླ་བ་ ༣ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་སྲིད་སྤྱིའི་དངོས་གཞིའི་) འོས་བསྡུའི་ཉིན་ལའང་སྲིད་སྐྱོང་འོས་མི་ད་ལྟའི་སྲིད་སྐྱོང་ལས་ཐོག་བློ་བཟང་སེང་གེ་དང་། ཁོང་གི་ཁ་གཏད་(བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་) ཚོགས་གཙོ་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་གཉིས་ཀས་གསར་འགོད་པའི་བཅར་འདྲིར་ལན་འདེབས་ཀྱི་སྐབས་སུའང་ཁོང་གཉིས་ནས་ཀྱང་གནད་དོན་དེའི་ཐོག་གཙོ་བོར་གསུངས་ཡོད།

དོན་དངོས་ཐོག་ང་ཚོས་འདི་ལྟ་བུའི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་ཐོག་བསྐྱོད་ཐུབ་པ་ནི་། གཙོ་བོ་༸གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་རླབས་ཆེན་གྱི་དགོངས་བཞེད་དང་། བཙན་བྱོལ་གྱི་བོད་མི་མི་རབས་གོང་མ་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་དགོས་ཀྱི་ཡོད། ཁོང་ཚོ་ནི་སོ་སོའི་ཁྱིམ་དང་ལུང་པ་རྣམས་ཤོར་ཞིང་། ཁོང་ཚོའི་ནང་མིར་རྡུང་རྡེག་དང་དད་པ་བྱ་ཡུལ་གྱི་དགོན་སྡེ་ལྷ་ཁང་རྣམས་གཏོར་བཅོམ་བྱས་པ་དང་། སོ་སོའི་ཚེ་སྲོག་སྐྱོབ་ཕྱིར་མི་ཡུལ་གྱི་ས་མཐར་གྱར་དགོས་པ་བཅས་ཀྱི་དཀའ་སྡུག་ཚད་མེད་ཅིག་མྱངས་ཡོད་ནའང་། ང་ཚོའི་(བོད་མིའི་)སྤྱི་ཚོགས་ཙམ་ཞིག་མིན་པར། བཙན་བྱོལ་ནང་དུ་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་བསྐྱར་འཛུགས་བྱེད་ཐུབ་རྒྱུར་འབད་རྩོལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱས་ཡོད། ད་དུང་ཁོང་ཚོས་བཙན་བྱོལ་ནང་དུ་སྔ་མོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དེ་བསྐྱར་འཛུགས་བྱ་རྒྱུར་མི་འབད་པར། སྲ་བརྟན་དང་བཟང་པོའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་སྲོལ་ཞིག་གསར་འཛུགས་བྱ་ཐབས་བྱས་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་ཆབ་སྲིད་ལམ་སྲོལ་(གྱི་གཞུང་)གསར་པ་དེས་བོད་ནང་གི་གཞིས་བཞུགས་སྤུན་ཟླ་རྣམས་ལ་ཉིན་ཞིག་ཞབས་འདེགས་ཞུ་ཐུབ་རྒྱུའི་རེ་བའང་བཅངས་ཡོད།

བོད་མི་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ང་ཚོའི་མི་རབས་གོང་མ་ཚོས་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་ལས་དོན་ཙམ་མིན་པར། རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུའི་ལས་དོན་འདི་ནི་ཁོང་ཚོའི་ཐོག་མའི་དམིགས་ཡུལ་ཡིན་པ་ང་ཚོས་ནམ་ཡང་བརྗེད་ཐབས་མེད། ཁོང་ཚོ་ནི་མུན་ནག་གི་དུས་སྐབས་སུ་གནས་ཡོད་ནའང་། ཁོང་ཚོས་ཆབ་སྲིད་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱེད་བཞིན་གནས། དེ་ནི་དམར་པོའི་ལམ་ལུགས་འོག་གི་རྗེས་ལུས་ཅན་གྱི་རྒྱ་ནག་དང་གཅིག་སྡུད་གཞུང་འཛིན་གྱི་ལམ་ལུགས་ལ་ཁ་གཏད་བྱེད་རྒྱུའི་ཆེད་རེད། ལྷག་པར་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་ངོ་རྒོལ་སྒེར་ལངས་བྱེད་པ་ནི་དོན་དམ་དུ་དེང་རབས་ཅན་དང་སྔོན་ཐོན་ཅན་ཞིག་རེད།

གལ་ཏེ་ང་ཚོར་འ་ཆད་འུ་ཐུག་དང་རེ་བ་བྲལ་བའི་དུས་ཤིག་ཡོད་ན། དེ་ནི་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་ཐོག་མའི་ལོ་ཟླའི་ནང་དུ་ཡིན་དགོས་པ་ལས་ད་ལྟ་མ་ཡིན། སྔ་མོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་མིའི་ཐབས་སྐྱོའི་གནས་སྟངས་རྣམས་ཤེས་རྟོགས་མེད་ལ། མཐའ་ན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་བོད་ཅེས་པའི་མིང་དེ་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཐོས་རྒྱུ་མེད། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་དེ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་གཏན་འགོག་བྱས་ནས་བོད་དེ་ཕལ་ཆེར་འཛམ་གླིང་ནང་གི་རི་བོ་མཐོ་ཤོས་དག་གི་རྒྱབ་ཏུ་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་འབྲེལ་མེད་ཁེར་གཙང་དུ་ལུས་ནས་མཆིས། སྔ་མོ་དུས་ནག་གམ་གཉན་འཕྲང་གི་དུས་སུ་ངའི་ཕ་མ་དང་བོད་མི་གཞན་མང་པོས་(བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་མ་ཐག་ཏུ་) བོད་མི་བརྒྱ་ཕྲག་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བར་སྤྱིར་བཏང་དང་བཅོས་ཐུབ་པའི་ནད་དག་གིས་རྐྱེན་འདས་སུ་སོང་བ་དངོས་སུ་མཐོང་ཐོས་བྱུང་ཡོད།

ད་ཆ་བོད་ནང་དུ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཛ་དྲག་ཏུ་གནས་ཡོད་ནའང་། སྔར་དང་མི་འདྲ་བར་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཕྱིན་ཡོད་ལ། རྒྱུ་མཚན་མང་པོ་ཞིག་གི་སྒོ་ནས་བོད་ཀྱི་འབྱུང་འགྱུར་བཟང་པོ་ཞིག་ཡོང་བའི་རེ་བའང་ཆེན་པོ་ཞིག་མཆིས། རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ནི། འཕོ་འགྱུར་གྱི་སྐྱ་རེངས་ནི་གནམ་སའི་མཐའ་མཚམས་སུ་སླེབས་པ་ལྟར་རྒྱ་ནག་ཏུའང་གསར་བརྗེའི་གྱེན་ལངས་ཆེན་པོ་ཞིག་(འབྱུང་རྒྱུའི་)གི་མཐའ་ཟུར་གྱི་ཐག་ཉེར་སླེབ་བཞིན་ཡོད་པར་སྣང་། འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་དུའང་རྒྱ་ནག་ནང་དུ་འཕོ་འགྱུར་སོང་བ་དང་བསྟུན་ཏེ། བོད་ནང་དུ་འགྱུར་བའི་གོ་སྐབས་ཤིག་བྱུང་ཡོད་པ་གསལ་རེད། གཙོ་ཆེ་ཤོས་ནི་བོད་ནང་གི་གཞིས་ལུས་སྤུན་ཟླ་རྣམས་ཀྱིས་རང་དབང་དགོས་པའི་ཚོར་བ་ཤུགས་ཆེན་ཞིག་བཟུང་ནས་ཡོད། ལྷག་པར་མི་རབས་གསར་པ་ཚོས་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་སྣེ་འཁྲིད་པ་དང་། དེའི་ནང་དུ་ཆོལ་ཁ་དང་ཡུལ་ལུང་དབྱེར་མེད་ཀྱི་བོད་མི་ཚང་མས་མཉམ་བཞུགས་བྱས། ཁོང་ཚོར་འགོག་རྐྱེན་དང་དཀའ་སྡུག་དྲག་པོ་ཇི་འདྲ་ཞིག་འཕྲད་ཀྱི་ཡོད་ནའང་། ཁོང་ཚོས་ཞུམ་པ་མེད་པར་སྙིང་སྟོབས་ཆེན་པོས་མུ་མཐུད་ནས་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པ་ལས་(འཐབ་རྩོད་དེ་)བློས་གཏོང་བྱས་མེད། དེར་བརྟེན་ང་ཚོས་ཇི་ལྟར་(འཐབ་རྩོད་)བློས་གཏོང་ཐུབ་བམ།

ངའི་མཐོང་སྣང་དུ་བོད་ནང་གི་གཞིས་བཞུགས་སྤུན་ཟླའི་ཆེད་ཀྱི་ང་ཚོའི་འོས་འགན་གཙོ་བོ་ནི། ང་ཚོས་མུ་མཐུད་ནས་ལས་འགུལ་སྣ་མང་སྤེལ་ཞིང་། རང་དབང་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ལས་འགུལ་ཤུགས་ཆེ་རུ་བཏང་ནས་རྒྱ་(ནག་)གཞུང་ལ་གནོན་ཤུགས་སྤྲོད་དགོས། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ནི་ད་ལྟ་དང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་རྒྱ་ནག་དཔོན་རིགས་ཚོར་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་ནས་གདོང་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་བཟོ་དགོས། དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་(དོ་སྣང་ཆེ་བའི་)གནད་དོན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་དགོས། འབྱུང་འགྱུར་གྱི་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་འགའི་ནང་དུའང་རྒྱ་ནག་གི་སྐོར་ལ་བགྲོ་གླེང་བྱེད་སྐབས་(བོད་ཀྱི་གནད་དོན་) དེ་གླེང་སློང་ཐུབ་རྒྱུ་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་དུ་རྒྱ་ནག་གི་བཟང་སྤྱོད་ཐོག་ཡང་ཡང་གླེང་སློང་ཡོང་ཐུབ་པ་ཞིག་བཟོ་ཐུབ་དགོས།

འདི་ལྟ་བུའི་(བོད་མིའི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ནུས་པ་)དེ་མུ་མཐུད་ནས་གསོན་པོར་གནས་ཐུབ་པའི་ལམ་གཅིག་པོ་བ་ནི། གལ་ཏེ་ང་ཚོའི་བོད་མིའི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ལས་འགུལ་དེ་ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོ་དང་གུ་ཡངས་པོའི་ཐོག་གནས་ཐུབ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། འདིར་ངོས་ནས་ “ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོ་” ཟེར་དོན་ནི། ང་ཚོའི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ནང་དུ་མི་མང་པོ་ཞིག་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་དགོས་པར་ཟེར་ཅིང་། ལྷག་པར་དུ་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཕྱོགས་གང་སར་བཞུགས་པའི་བོད་རིགས་སློབ་མ་དང་གཞོན་སྐྱེས། དེ་བཞིན་ཕྱི་རྒྱལ་བའི་མཐུན་ཚོགས་བཅས་མཉམ་བཞུགས་ཐུབ་དགོས། ངོས་ནས་ “གུ་ཡངས་” ཟེར་དོན་ནི། བློ་ཁ་ཡངས་པོ་དང་ཡོངས་སྒྲིལ་(ཡོངས་རྫོགས་ཐེ་བའི་)རང་བཞིན་ལ་གོ། དེ་ཡང་བསམ་ཚུལ་དང་ཐབས་བྱུས་མི་འདྲ་བ་ངོས་ལེན་བྱེད་པ་ཙམ་མིན་པར་དངོས་སུ་དེ་འདྲ་དགོས་པའི་སེམས་སྐུལ་བྱེད་པ་ལ་ཟེར་གྱིན་ཡོད། དེ་དག་ནི་བློ་གྲོས་ཀྱི་རྩལ་རྒྱས་པ་དང་(འཐབ་རྩོད་ལས་འགུལ་)ནང་དུ་མཉམ་བཞུགས་བྱེད་མཁན་གྱི་གྲངས་འབོར་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་རྣམས་དང་། མཐར་ཐུག་ན་དེ་དག་གིས་བོད་མི་རྣམས་ལ་གསོན་གནས་དང་ནུས་པ་ཅན་གྱི་གཞི་རྩའི་ལས་འགུལ་ཞིག་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་བོད་མིའི་ཕྱོགས་ནས་རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་རིགས་རྣམས་ལ་གནོན་ཤུགས་སྤྲོད་རྒྱུར་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ཐོན་ཡོད། བོད་པའི་འཐབ་རྩོད་ལས་འགུལ་ད་བར་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པ་དེ་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། ཡིན་ནའང་ང་རང་གིས་བསམ་པར་དེ་ཙམ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། བོད་དོན་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་ལ་གོ་རྟོགས་ཡག་པོ་ཡོད་མཁན་ཚོར་བརྒྱུད་སྐུལ་དང་སྟངས་འཛིན་རིགས་མ་བྱས་ན་ཡག་པོ་འདུག་སྙམ།

གལ་ཏེ་ང་ཚོས་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་གསོལ་སྩལ་གནང་བའི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་གྱི་འཆར་སྣང་ལ་གཟེངས་བསྟོད་བྱེད་པར་འདོད་ན། ང་ཚོས་རྒྱུན་སྲིངས་ནས་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་དེ་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བ་ལ་འབད་རྩོལ་བྱེད་དགོས། ང་ཚོ་ནམ་ཡང་མང་གཙོ་ཟེར་ན་ “མང་མོས་ཀྱི་ཁྲིམས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་” དང་། གྲངས་ཉུང་མི་མངས་ཀྱི་འབོད་སྒྲ་རྣམས་འགོག་པ་དང་རྩིས་མེད་དུ་གཏོང་དགོས་པའི་རྙིང་ཞེན་དང་ནོར་འཁྲུལ་ཅན་གྱི་ལྟ་ཚུལ་གྱི་རྒྱ་རྙིའི་ནང་དུ་ཚུད་རྒྱུ་མེད། དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་ནང་དུ་འདི་ལྟ་བུའི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་མཆིས། དེ་དག་ནི་གདུག་རྩུབ་དང་གཅིག་སྡུད་དབང་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བྱས་ནས་ཡོད། ཁོང་ཚོས་སོ་སོའི་དབང་ཤུགས་དེ་སྲུང་སྐྱོབ་ཐུབ་ཕྱིར་ཕྱིའི་སྣང་ཚུལ་ཙམ་ལ་འོས་བསྡུ་བྱེད་རྒྱུར་དགའ་པོ་ཡོད།

དེར་བརྟེན་ང་ཚོའི་(བཙན་བྱོལ་)བོད་མིའི་འོས་བསྡུའི་གྲུབ་འབྲས་དེ་གཞུང་འབྲེལ་གསལ་བསྒྲགས་སྤེལ་བའི་རྗེས་སུ་(སྲིད་སྐྱོང་) གི་འོས་མི་ཤོར་མཁན་དེའི་རྒྱབ་སྐྱོར་བ་རྣམས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ “གྲངས་ཉུང་”ཆགས་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་ད་ནི་ཁོང་ཚོའི་འབོད་སྒྲ་རྣམས་ལ་བརྩི་འཇོག་མེད་པའི་དོན་མ་ཡིན་ཏེ། ཁོང་ཚོས་གང་ཞིག་བརྗོད་པ་རྣམས་ཡང་དག་མིན་པ་དང་ཁོང་ཚོའི་འབོད་སྒྲ་རྣམས་བརྩི་འཇོག་མེད་པ་བྱེད་རྒྱུ་མེད། ང་ཚོ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་ལེགས་ཆ་ལེན་དགོས་པའི་གུ་ཡངས་ཆེ་བའི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་ཞིག་གི་ནང་དུ། དབང་ཤུགས་ནང་དུ་ཡོད་པའི་སྐྱེ་བུ་ཚོས་གྲངས་ཉུང་མི་མང་གི་འབོད་སྒྲ་དག་ལ་ནམ་ཡང་བཀག་འགོག་བྱེད་རྒྱུ་མེད། “མང་མོས་” (གྲངས་མང་) རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་ཁོང་ཚོའི་(གྲངས་ཉུང་བའི་) བསམ་ཚུལ་རྣམས་ཤེས་ཐབས་བྱེད་དགོས་པ་དང་། ཁོང་ཚོར་གོ་སྐབས་བསྐྲུན་ནས་ཁོང་ཚོའི་གཏམ་བརྗོད་ཀྱི་རང་དབང་ངེས་པར་དུ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས། ད་དུང་ཁོང་ཚོས་(གྲངས་མང་ངམ་མང་མོས་ཀྱི་)བསམ་ཚུལ་དང་ལངས་ཕྱོགས་དེ་དག་ལ་མོས་མཐུན་མི་བྱེད་ནའང་། ཁོང་ཚོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་(ཆབ་སྲིད་)བགྲོ་གླེང་ནས་ནམ་ཡང་ཕྱིར་འཕུད་དམ་བཀག་འགོག་བྱེད་མི་ཉན། འདི་ནི་དོན་དམ་གྱི་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་མཛེས་སྡུག་རེད་ལ། འདི་ནི་ང་ཚོའི་བོད་མིའི་(མང་གཙོའི་)ལམ་སྲོལ་དེ་རྒྱ་ནག་གི་(གཅིག་སྡུད་)ལམ་སྲོལ་ལས་ཐ་དད་ཅིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་དགོས་པ་དང་། འདི་ནི་ང་ཚོ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་སྤོབས་པ་བྱེད་དགོས་ས་དེ་རེད།

མ་རྩོམ་འབྲེལ་ཐག http://www.tibetanpoliticalreview.com/articles/tibetandemocracyandthefreedommovement