སཱ་དྷམ་ཧཱུ་སན་(Saddam Hussein)སྲོག་ཐོག་བཏང་སྟེ་ལོ་ངོ་བཅུ་འདས་ཟིན་པ་རེད། ད་དུང་ཡང་ཁོ་པའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་ཨ་མི་རི་ཀས་དཀྱིལ་ཤར་ཡུལ་གྲུར་ཞི་བདེ་ལྷིང་འཇགས་དང་མང་གཙོ་དར་སྤེལ་གཏོང་བའི་མངོན་འདོད་ཆག་གྲུམ་ཤོར་བ་དྲན་གསོ་ལྷང་ངེར་གཏོང་བཞིན་ཡོད།

སཱ་དྷམ་ཧཱུ་སན་གྲོང་ཁྱེར་བྷག་དྷ་ཌར་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༧ལོའི་ཟླ་༡༢ཚེས་༣༠ཉིན་སྲོག་ཐོག་བཏང་བ་རེད། དེ་མཚམས་ཨ་རིའི་དམག་མི་སུམ་སྟོང་ལྷག་གི་ཚེ་སྲོག་ཤོར་ཟིན་པར་བརྟེན། སྐབས་དེའི་སྲིད་འཛིན་ཇོར་ཇི་བྷུ་ཤུ་ཡིས་ཨ་རིས་ཨི་རག་ཏུ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་མངོན་འདོད་ཇི་བཞིན་འགྲུབ་རྒྱུ་མེད་པ་གསལ་པོ་ཤེས་ཡོད།

བྷུ་ཤུ་ཡིས་སྐབས་དེར“ད་དུང་ང་ཚོའི་མདུན་དུ་གདམ་ཀ་བྱེད་དཀའ་བ་དང་བློས་གཏོང་བྱེད་དགོས་པ་མང་པོ་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཨ་རིའི་མི་མང་གི་བདེ་འཇགས་དང་ཉེན་སྲུང་གི་ཆེད་ཨི་རག་གི་མང་གཙོ་གསར་པ་མུ་འཐུད་རྒྱ་སྐྱེད་སྲ་བརྟན་ཡོང་བ་བྱེད་དགོས།”ཞེས་བཤད་ཡོད།

བྷུ་ཤི་ཡིས་ཨི་རག་མང་གཙོར་སྒྱུར་བའི་མངོན་འདོད་དང་འཆར་སྣང་དེ་དོན་དངོས་ཐོག་འགྲུབ་ཐབས་མེད་པའི་རྨི་ལམ་ཙམ་ལས་མ་འདས། གང་ལགས་ཤེ་ན། ཨ་མི་རི་ཀས་ཨི་རག་ནང་གི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་འཐེན་འཁྱེར་གྱི་ཟིང་འཁྲུག་ཞོད་འཇགས་གཏོང་ཐུབ་པ་བྱུང་མེད།

སྔར་ཨི་རག་ཏུ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་མྱོང་བའི་ས་ནི་ཁ་ཆེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་(Sunni Muslim Minority)ཀྱིས། ཤི་ཏི་ཁ་ཆེ་(Shiite Muslim)དབང་འཛིན་པར་སྡང་ཟུག་དང་ཞེ་འཁོན་ཇེ་ཆེ་ནས་ཇེ་ཆེར་བཏང་ཡོད་པ་དང་། ཞེ་འཁོན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྙིང་ཞེན་ཅན་གྱི་ཁ་ཆེའི་འཇིགས་སྐུལ་དྲག་སྤྱོད་པའི་(untra-radical Islamic State group)ཚོགས་པ་དེ་གྲུབ་པ་རེད། འཇིགས་སྐུལ་དྲག་སྤྱོད་ཚོགས་པ་དེས་དེ་སྔའི་སཱ་དྷམ་ཧཱུ་སན་གྱི་དམག་དཔོན་རྣམས་ལ་བརྩི་མཐོང་དང་གདེང་འཇོག་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་ཡིན།

ཨི་རག་གི་གཞུང་དམག་གི་རོགས་རམ་དུ་ད་ལྟ་ཡང་ཨ་རིའི་དམག་མི་ལྔ་སྟོང་བརྒལ་བ་བཏང་དང་གཏོང་མུས་ཡིན་ཀྱང་། ཁ་ཆེ་དྲག་སྤྱོད་པ་དེ་དག་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བས་དཔུང་དམག་གིས་ཕམ་ཉེས་གཏོང་ཐུབ་ཀྱི་མེད།

རྒྱ་ཆེའི་ཨ་རིའི་མི་མང་གིས་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༣ལོར་ཨ་རིའི་གཞུང་གིས་ཨི་རག་ནང་བཙན་འཛུལ་སྣེ་ཁྲིད་བྱེད་སྐབས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེ་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་དམག་འཐབ་ཀྱིས་བསྐྲུན་པའི་སེམས་ནད་མ་ཞི་བར་ད་ལྟ་ཡང་དེ་མུར་ལུས་ཡོད་པ་རེད།

ཨ་རིས་ཨི་རག་ཏུ་དཔུང་འཇུག་བྱས་པའི་ཕམ་ཉེས་དེས་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷཱ་མར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐེབས་པ་ནི། སི་རེ་ཡའི་གཞུང་ལ་ཁྲག་དྲི་ཁ་བའི་ནང་འཁྲུག་ལྷིང་འཇགས་བྱེད་པའི་དམག་དོན་རོགས་རམ་དང་ཐེ་བྱུས་མི་བྱེད་པའི་ཐག་གཅོད་དེ་ཡིན། སི་རེ་ཡའི་ནང་འཁྲུག་དེ་བཞིན་མི་རིང་བར་ལོ་དྲུག་ཧྲིལ་པོ་འཁོར་བཞིན་ཡོད།

དེ་མཚུངས་སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷ་མའི་ཤུལ་འཛིན་སྐུ་ཞབས་ཌོ་ནལ་ཊྲམ་ཕི་ཡིས་ཀྱང་འོས་བསྡུའི་དྲིལ་བསྒྲགས་སྐབས། ཁོང་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཚེ་ཨ་རིའི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཡུལ་གྲུ་གཞན་གྱི་སྲིད་དབང་འཕོ་འགྱུར་དང་། རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ཐེ་ཇུས་ནམ་ཡང་མི་བྱེད་པའི་ཁས་ལེན་དམ་བཅའ་བྱས་ཡོད།

མང་གཙོ་ཚོགས་པའི་སྲིད་འཛིན་འོས་མི་ལྕམ་ཧི་ལཱ་རི་ཁི་ལི་ཊོན་དང་མི་འདྲ་བར། ཊྲམ་ཕེ་ཡིས་དེ་སྔོན་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༢ལོར་རླུང་འཕྲིན་བཅར་འདྲི་ཞིག་དང་ལེན་བྱེད་སྐབས་བཙན་འཛུལ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཚུལ་བརྗོད་ཡོད་ཀྱང་། འོས་བསྡུའི་སྐབས་ཨི་རག་ཏུ་དཔུང་འཇུག་བྱས་པར་སྐྱོན་བརྗོད་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བྱས་ཡོད།

ཨི་རག་ཏུ་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ་མི་ལོ་ཧྲིལ་པོ་བཅུ་འདས་ཟིན་རུང་། ཨ་རིའི་སྲིད་དོན་པ་འགའ་ཞིག་གིས་ད་དུང་ཡང་དེ་ལྟར་བྱ་བ་ལམ་ལྷོངས་མ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་འཚོལ་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་༢༠༠༣ལོའི་ཟླ་༡༢ཐོག་སཱ་ཌམ་ཧཱུ་སེན་འཛིན་བཟུང་བྱས་རྗེས། ཁོ་པར་དྲི་རྩད་ཞིབ་གཅོད་བྱེད་མི་ཐོག་མ། ཨ་རིའི་གསང་བའི་ལས་ཁུངས་(CIA)ཀྱི་སྐུ་ཞབས་ཇོན་ནིག་ཟོན(John Nixon)གྱིས་བྲིས་པའི་དཔེ་དེབ་གསར་པའི་ནང་། ཨ་རིའི་ཕོ་བྲང་དཀར་པོ་དང་གསང་བའི་ལས་ཁུངས་ཀྱི་གནས་ཡོད་མི་སྣ་ཚོས། སཱ་དྷམ་ཧཱུ་སན་གྱི་བསམ་བློའི་གནས་བབ་ཇི་བཞིན་རྟོགས་མེད་ཚུལ་བཀོད་ཡོད།

ཇོན་ནིག་སོན་གྱིས་ཉེ་ཆར་ཚགས་ཤོག་ཅིག་གི་ཐོག་སཱ་དྷམ་ལ་དྲི་རྩད་བྱས་སྐོར་འཁོད་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་སྤེལ་བའི་ནང་། སཱ་དྷམ་ཧཱུ་སན་དབང་ཤུགས་ཆེ་བའི་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་པ་ཞིག་ཡིན་རུང་། དབང་སྟོབས་མ་ཉམས་གོང་གི་མཐའ་མའི་ལོ་ཤས་རིང་ཨི་རག་ནང་གནས་ཚུལ་གང་ཞིག་ལྷག་མིན་ཡང་གསལ་པོ་མི་ཤེས་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་རེད།

ཇོན་ནིག་སོན་གྱིས། “ཁོ་པས་སྐབས་དེར་གཞུང་འཛིན་གྱི་ལས་དོན་ཐོག་དོ་ཁུར་དེ་ཙམ་བྱས་མེད་ལ། རྒྱལ་ཁབ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འཆར་གཞི་དང་གྲ་སྒྲིག་གང་ཡང་མེད། དེ་ལྟ་བུའི་བཙན་འཛུལ་གྱི་རླུང་འཚུབ་དྲག་པོ་ལྡང་བའི་རྣམ་རྟོག་ཀྱང་བྱུང་མེད།” ཅེས་དང་། “ཕྱི་ལོ་༢༠༠༣ལོར་སཱ་དྷམ་ཧཱུ་སན་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་བའི་བྲེལ་བ་ལས་གཞུང་འཛིན་གྱི་ལས་དོན་གཉེར་གྱི་མེད།”ཅེས་བརྗོད།

འོན་ཀྱང་ཨ་མི་རི་ཀའི་ཆེས་མཐོའི་མི་སྣ་ཚོས་སཱ་དྷམ་ཧཱུ་སན་གྱི་སྲིད་གཞུང་མགོ་རྟིང་བསློགས་ན། ཨི་རག་ནང་དུས་བདེ་ཞོད་འཇགས་ཡོང་བའི་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་བྱས་ཡོད།

ཇོན་ནིག་སོན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༧ལོར་ཕོ་བྲང་དཀར་པོར་སྲིད་འཛིན་བྷུ་ཤུ་དང་མཇལ་འཕྲད་བྱེད་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཕྱིར་དྲན་སྦྲགས། “ང་དང་སྲིད་འཛིན་བར་གྱི་གླེང་མོལ་དེས་ཕལ་ཆེར་ཨི་རག་གི་གནད་དོན་ལམ་ལྷོངས་མ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གསལ་ཁ་ཕྱེ་ཡོད།”ཅེས་བརྗོད།

སྐབས་དེར་སྲིད་འཛིན་བྷུ་ཤུ་ཡིས་ཇོན་ནིག་སོན་ལ་སཱ་དྷམ་གྱི་རང་གཤིས་སྐོར་དྲིས་པར། “ངས་སཱ་དྷམ་ནི་དང་ཐོག་དམག་འཐབ་ཀྱི་བསམ་པ་མེད་པར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཞན་ཆ་རྟོགས་མཁན་ཞིག་རེད་འདུག”བརྗོད། “སྲིད་འཛིན་གྱི་ཞལ་རས་ཁྲོ་ཉམས་དང་ལྷན་རླུང་ལངས་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་སོང་བས། ངས་དེ་མ་ཐག་སཱ་དྷམ་ཧཱུ་སན་ཟེར་བ་དེ་དངོས་གནས་གདུག་རྩུབ་ཅན་ཞིག་དང་ཞེ་སྔང་ཁེངས་དྲེགས་ཅན་ཞིག་རེད་འདུག་ཅེས་བརྗོད་པར། ཁོང་གི་སེམས་ལྷོད་དུ་ཕྱིན་པའི་སྣང་བ་བྱུང་།”ཟེར།

ནིག་སོན་གྱིས“སྲིད་འཛིན་བྷུ་ཤུ་ཡིས་ཨི་རག་གི་དོན་རྐྱེན་ལམ་ལྷོངས་མ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་གསང་བའི་ལས་ཁུངས་(CIA)ཀྱིས་སྔ་ཕྱིའི་གནད་དོན་ཞིབ་འཇུག་ལེགས་པོ་མ་བྱས་པའི་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་ཡོད།”ཟེར།

དེ་སྔའི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོས་སཱ་དྷམ་ཧཱུ་སན་ཟེར་བ་དེ། གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་སྲིད་དབང་སྒེར་འཛིན་པ་ཞིག་དང་། དམར་གསོད། འཇིགས་སྐུལ། སྡིགས་ར་ཁོ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་ཐབས་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་རུང་། མི་རིགས་དང་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་མང་བའི་ཨི་རག་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མཉམ་བཟོ་ཐུབ་པ་བྱུང་མེད།

ཇོན་ནིག་སོན་གྱི་དཔེ་དེབ་གྱི་དུམ་བུ་ཞིག་གསར་ཤོག་ཐོག་སྤེལ་བའི་ནང་“ངས་སཱ་དྷམ་དགའ་གུས་བྱེད་འོས་པའི་མི་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་རྩ་བ་ནས་བྱེད་ཀྱི་མེད། ཁོ་པས་ཨི་རག་རྒྱལ་ཁབ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལོ་དུས་མང་པོ་སྐྱོང་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་དེར་མ་འདོད་བཞིན་དུ་བརྩི་མཐོང་སྤྲོད་ཀྱིན་ཡོད།”ཅེས་བཀོད་ཡོད།

ད་ལྟའི་ཁ་ཆེ་འཇིགས་སྐུལ་དྲག་སྤྱོད་ཚོགས་པ་ཨའེ་ཨེ་སེ་ཨའེ་ཨེ་སེ(ISIS)ལྟ་བུ་སཱ་དྷམ་ཧཱུ་སན་གྱི་དྲག་པོའི་གཞུང་འཛིན་འོག་ནམ་ཡང་མགོ་བོ་འདེགས་ཐུབ་པ་ཞིག་མིན།

ཨ་ཇན་སི་ཧྥ་རན་སི་གསར་ཁང་གིས་སྤེལ་བ་སྐལ་ལྡན་གྱིས་བོད་སྒྱུར་བྱས།

མ་རྩོམ་འབྲེལ་ཐག http://www.scmp.com/news/world/middle-east/article/2058174/ghost-saddam-still-haunts-washington-10-years-after-iraqi