ན་གཞོན་ཚན་རིག་པ་རྟའུ་རི་དགའ་ལགས་དང་། ཁོང་གིས་ཚན་རིག་གི་འཇིག་རྟེན་ལ་ཕུལ་བའི་ལེགས་སྐྱེས།

འདུས་བྱུང་ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་།

ན་གཞོན་ཚན་རིག་པ་རྟའུ་རི་དགའ་ལགས་ཀྱི་སྐོར་ཐུང་ངུ་གནད་བསྡུས་ཤིག་གླེང་ན།     ཁོང་ནི་འཚོ་བྱེད་སྨན་པ་དང་མཁས་པ་གྲགས་ཅན་རྟའུ་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་དང་ཆོས་ཉིད་ལྷ་མོ་གཉིས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་བུ་རུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཁོང་ལ་གཅེན་མོ་གཅིག་དང་གཅུང་མོ་གཅིག་བཅས་གཅེན་གཅུང་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། གཉིས་ཀ་འབུམ་རམས་པའམ་ཌོག་ཊར་གྱི་ཕྱག་འཁྱེར་ཡོད་པའི་ཕྱི་ལུགས་སྨན་པ་ཡིན།

རི་དགའ་ལགས་ནི་འཇར་མན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་རྙིང་པ་བྷོན་གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང་། ཆ་འདུལ་སྐྱེ་དངོས་རིག་པའི་སྡེ་ཚན་ནང་ཚན་རིག་པའི་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད། ཁོང་གིས་ཕྱག་ལས་གནང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཉེ་བའི་ཆར་སྐྱེས་ལྡན་ཕུང་ཕྲའི་ནང་གི་ཆ་ཤས་ཁག་ལ་ཞིབ་འཇུག་མཐིལ་ཕྱིན་པ་གནང་སྟེ། ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད་པར་བརྟེན། ད་ལྟའི་ཆར་ཚན་རིག་སྡེ་ཚན་ཁག་གིས་ཁོང་གི་གྲུབ་འབྲས་དེར་གདེང་འཇོག་ཚད་མཐོན་པོ་དང་། གཏིང་ཟབ་མོ་གནང་དང་གནང་མུས་སུ་མཆིས།

ནམ་ཞག་རྒྱུན་དུ་འཛམ་གླིང་གི་ཚན་རིག་པ་འབུམ་ཕྲག་མང་པོས། ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་ཏུ་དཀའ་ངལ་ལ་གདོང་ལེན་དང་གཏིང་ཟབ་ཅིང་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་ཚང་བའི་ཉམས་ཞིབ་དང་ཚོད་ལྟའི་ལམ་ནས་སྐུ་ལས་བསྐྱོན་ཏེ། ད་ཕན་གནད་དོན་མ་ཤེས་པ་རྣམས་ཤེས་པ་དང་། བྱེད་ལས་མ་རྟོགས་པ་རྣམས་རྟོག་པར་བྱ་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན་པ་ནི་ང་ཚོ་ཀུན་གྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར་ཡིན།

ཚན་རིག་པ་ཚོས་གསར་རྙེད་དང་གསར་རྟོགས་བྱས་ཡོད་པའི་གྲུབ་དོན་རྣམས་ཚན་རིག་གི་ཆེད་རྩོམ་དུས་དེབ་གྲངས་ཀའི་དབང་དུ་བྱས་ན་( ༢༨༨ ) ཡོད་པའི་ནང་ནས་དུས་དེབ་སྐད་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ཨང་དང་པོ་cell དང་། གཉིས་པ་nature,། གསུམ་པ་ science། བཅས་ནང་འདོན་ཐབས་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

སྐད་གྲགས་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་ཚན་རིག་ཆེད་རྩོམ་གྱི་དུས་དེབ་དེ་ཚོའི་ནང་གང་ཟག་རང་ཉིད་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་རྣམས་འདེམས་སྒྲུག་འོངས་བ་ནི་ལས་སླ་པོ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མིན། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཆེད་རྩོམ་རྣམས་བདམས་ཐོན་མ་ཟིན་གོང་དུ་ཆེད་མཁས་མི་སྣ་ལས་གྲུབ་པའི་འདེམས་སྒྲུག་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་བརྒྱུད་དགོས་པ་དང་། ལྷན་ཚོགས་དེ་ནི་ཚན་རིག་ལ་མཁས་པའི་སློབ་དཔོན་བཞིའམ་ལྔ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་རྣམ་པའི་ཐག་གཅོད་དང་། ལམ་སྟོན་འོག་ཆེད་རྩོམ་རྣམས་འགོད་མིན་གཏན་འཁེལ་བཟོ་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན།

གལ་ཏེ་གྲགས་ཅན་དུས་དེབ་འདི་གསུམ་པོ་གང་རུང་ཞིག་ཏུ། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་རྣམས་ཐོན་པ་བྱུང་ན། རང་ཉིད་ལ་ཚན་རིག་པའི་སྡེ་ཚན་ནས་གདེང་འཇོག་ཚད་མཐོན་པོ་ཐོབ་པ་ཙམ་མ་ཟད། ཡིག་ཆ་འདི་བཞིན་མ་འོངས་པར་ཞིབ་འཇུག་པ་དང་ཚན་པ་གཞན་གྱིས་གཞི་འཛིན་ས་དང་། ལུང་འདྲེན་སའི་ཡིག་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད།

དེས་ན་ན་གཞོན་ཚན་རིག་པ་རྟའུ་རི་དགའ་ལགས་ཁོང་གིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཁག་ཞག་པོ་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཚན་རིག་གི་ཆེད་རྩོམ་དུས་དེབ་སྙན་གྲགས་ཆེ་ཤོས་སེལ་ ( Cell ) ཞེས་པའི་ནང་ཐོན་ཡོད། གནས་ཚུལ་འདི་ནི་བོད་རིགས་ཤིག་གིས་ཚན་རིག་གི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ལ་སྔར་མེད་ཀྱི་ལེགས་སྐྱེས་གསར་པ་ཚད་མཐོ་པོ་ཕུལ་བ་ནི་ཧ་ལམ་ཐེངས་དང་པོ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་དུས་དེབ་འདིའི་ནང་འདོན་མཁན་གྱི་བོད་རིགས་ཐོག་མ་དེའང་ཆགས་ངེས་པར་སེམས།

ཁོང་གིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དཔྱད་འབྲས་སྐོར་ལ་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་ཞུ་ན། ཕྲ་ཕུང་ནང་གི་སྤྲི་དཀར་རྒྱུ་ Chip ཞེས་པ་ཞིག་གིས་ molecular chaperones ཞེས་པའི་རྫས་བརྒྱུད་སྐྱེ་ལྡན་ཐམས་ཅད་ Insulin དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་དང་།     དེའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་སྐྱེ་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཚད་རིང་ཐུང་ལ་ཐེ་བྱུས་ཡོད་པ་དང་། ལུས་མི་བརྒས་བའི་གཉེན་པོའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་ཡང་རྙེད་སོན་བྱུང་ཡོད། གནས་ཚུལ་འདི་དེ་སྔ་སུས་ཀྱང་ཤེས་རྟོགས་རྩ་བ་ནས་བྱུང་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། མ་འོངས་པར་ཚེ་ཚད་རིང་ཐུང་གང་འདྲ་ཞིག་གི་ཐོག་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བའི་གནད་དོན་དེས་ཤུགས་རྐྱེན་ཇི་ཙམ་ཐེབས་མིན་ཡང་ད་ལྟའི་ཆ་ལ་ཚོད་དཔག་བྱེད་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་བསམ།

གང་ཡིན་རུང་ངས་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གི་འབུམ་རམས་པའམ་རྟའུ་རི་དགའ་ལགས་ལ་ཁོང་གིས་ལོ་མང་རིང་འབད་འབུངས་གནང་གིས་ཞིབ་འཇུག་གནང་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་གྲུབ་འབྲས་ཚད་མཐོ་བོ་ཞིག་བླངས་པ་དུས་དེབ་གྲགས་ཆེན་དེའི་ནང་འདེམས་སྒྲུག་བྱུང་བ་དེར། བརྒྱུད་ལམ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ནས་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་རྒྱུ་དང་། ཁོང་གི་མ་འོངས་པའི་ཚན་རིག་གི་ལམ་བུའི་ཐོག་ད་དུང་ཡང་འབྲས་བུ་གཡུར་དུ་ཟ་བ་ལེན་ཐུབ་པའི་སྨོན་འདུན་ཞུ་བ་དང་། ཡིད་སྨོན་རབ་ཏུ་ཆེ་བའི་ངང་བྲིས།།