དེ་རིང་གངས་སྐྱིད་སྲི་བཟློག་མཆོད་རྟེན་གྱི་མདུན་ཐང་དུ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་ཀ་བ་གསུམ་གྱི་མཛད་གཙོ་རྣམ་པ་ཚོགས་ཞུགས་ཐོག་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ནས་རྒྱ་གར་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་པའི་དུས་དྲན་ ༧༤ པ་སྲུང་གཙི་ཞུས་སོང་།
ལོ་ལྟར་ཕྱི་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་ནི་རྒྱ་གར་དམངས་གཙོ་ཉིན་མོར་སྲུང་གཙི་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། དེ་རིང་གི་གནམ་གཤིས་དྭངས་ཤིང་གསལ་ལ་ཉི་འོད་འཕྲོས་པ་དང་བཞུགས་སྒར་དྷ་སའི་ཚ་དྲོད་ཏུན་ ༩ རེད། སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༡༠།༠༠ པའི་སྟེང་གངས་སྐྱིད་སྲི་བཟློག་མཆོད་རྟེན་གྱི་མདུན་ཐང་དུ། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་གི་གཙོས་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང་དྲུང་ཆེ་རྣམ་པ་ལྷན་འཛོམས་གནང་སྟེ། རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་གླུ་གྱེར་འདོན་དང་སྦྲགས་སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་དར་བསྒྲེངས་འཛུགས་གནང་སྟེ། རྒྱ་གར་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་པའི་དུས་དྲན་ ༧༤ པ་དེ་སྲུང་གཙི་གནང་སོང་།
སྐབས་དེར་སྲིད་སྐྱོང་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་གིས་གསར་འགོད་པར། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་མི་མང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་དུས་དྲན་ཁྱད་པར་ཅན་གཉིས་པོ་གངས་ཅན་སྐྱིད་གཤོངས་ཀྱི་ར་བའི་ནང་གོ་སྒྲིག་ཞུ་ཡི་ཡོད་པ་རེད། གཅིག་ནི་རྒྱ་གར་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་ཉིན་མོ་དང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཉིན་མོ་འདི་སྲུང་གཙི་ཞུ་རྒྱུ་དེ་རེད། རྒྱ་གར་རང་བཙན་ཐོབ་ནས་ལོ་ ༣ གྱི་རྗེས་སུ་རྒྱ་གར་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཆགས་པ་རེད། སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཆགས་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ནས་བཟུང་རྒྱ་གར་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་མཁན་རྒྱ་སྐྱེད་རིང་ལུགས་པའི་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་དང་འབྲེལ་ཐག་ཆད་པ་དང་། རྒྱ་སྐྱེད་རིང་ལུགས་པའི་གཉའ་ཤིང་ནས་གྲོལ་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། དེ་རིང་ནས་མི་ལོ་ ༧༤ ཡར་སྔོན་དུ་ད་ལྟ་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་དངོས་སུ་ལག་བསྟར་བྱེད་མགོ་བཙུགས་པ་དང་སྟབས་བསྟུན་ནས། རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་འཛིན་དང་པོ་ཐོན་པ་དང་། རྒྱ་གར་མི་མང་གིས་འོས་བསྡུ་བྱས་པའི་འཐུས་མི་ཚོས་ཀྱང་འོས་བསྡུ་བྱས་ཏེ་རྒྱ་གར་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་གཏན་འབེབས་དང་གྲོས་ཚོགས་དངོས་སུ་འཛུགས་ཐུབ་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་བབ་ཐོག་ནས་གལ་ཆེན་པོ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཅེས་གསུངས་སོང་།
སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་གིས། རྒྱ་གར་གཞུང་དང་མི་མང་ལ་རྒྱ་སྐྱེད་རིང་ལུགས་དང་། དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་དུས་རབས་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པ་རེད། ལྷག་པར་དུ་ (East India Company) ཟེར་བའི་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་གི་སྡེ་ཁག་ནས་མགོ་བཙུགས་ཏེ་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་གི་བཙན་དབང་ལ་ཚུད་དེ་རང་བཙན་ཐོབ་པ་ཙམ་མིན་པར་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཆགས་པའི་གནས་སྟངས་དང་འབྱུང་རབས་དེ་འདྲ་ཡིན་དུས། རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་དང་མི་མང་རྣམས་ང་ཚོར་བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོ་ཞེ་དྲགས་རེད། དེར་བརྟེན། ང་ཚོ་ཡིན་ནའང་ཁོང་ཚོ་སྐྱིད་པའི་སྐབས་ལ་སྐྱིད་མཉམ་དང་སྡུག་པའི་སྐབས་ལ་སྡུག་མཉམ་ཡིན་པའི་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་མཚོན་ཆེད་ག་དུས་ཡིན་ནའང་ཚོར་གྱི་ཡོད། མ་འོངས་པའི་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཁག་ཁག་རེད་དེ། མ་འོངས་པའི་གནས་བབ་ཐོག་ནས་ང་ཚོ་བོད་ལ་ལོག་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་ཡིན་ན། ང་ཚོའང་དགའ་དགའ་སྤྲོ་སྤྲོའི་ངང་ནས་འཛོམས་ཐུབ་རྒྱུའི་ཉིན་མོ་ཞིག་ཤར་རྒྱུའི་རེ་བའི་ཐོག་ནས། ད་ལྟ་ང་ཚོ་ཚང་མ་བཙན་བྱོལ་ནང་དུ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཞེས་པ་དང་། སྔོན་མ་ཡིན་ན་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་ཞེས་པ་བཙུགས་ཏེ་སྡོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཅེས་གསུངས་སོང་།
ཡང་རྒྱ་གར་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་པའི་དུས་དྲན་དང་འབྲེལ་བོད་དོན་སྐོར་ལ་ཁོང་གིས། བོད་ནང་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོ་དཀའ་ངལ་ཞིག་གི་སྒང་ལ་བསྡད་ཡོད། འཛམ་གླིང་གི་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་ནས་གནས་ཚུལ་གོ་རྒྱུ་མེད་པས། ཞི་འཇམ་དུ་ཕྱིན་ཡོད་རེད་བསམ་གྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་། བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་ཇེ་སྡུག་དང་དམ་དུ་འགྲོ་ཡི་ཡོད་པར་བརྟེན། བོད་ནང་ཡོད་མཁན་གྱི་མི་མང་ཚོའི་ལུས་སེམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ག་ཚོད་ཡོད་མེད་དེ་ང་ཚོས་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཐུབ་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད། དེ་ཚོར་ང་ཚོས་དུས་རྒྱུན་དུ་ནས་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་ཞུ་ཡི་ཡོད་པ་རེད། ལྷག་པར་དུ་ཏོག་དབྱིབས་གཉན་རིམས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱ་ནག་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཞིག་གྲོངས་ཀྱི་འདུག་ཟེར་ནས་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་བོད་ནང་དུ་སྔར་དང་མི་འདྲ་བའི་དུར་ཁྲོད་ནང་དུ་ཕུང་པོ་སྐྱེལ་བར་ཡོང་མཁན་ལྡབ་འགྱུར་གྱི་མང་དུ་ཕྱིན་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་འདྲ་གོ་ཡི་ཡོད་དུས། དངོས་ཡོད་ཀྱིས་མིའི་གྲངས་ཀ་ག་ཚོད་ཡོད་མེད་དེ་ད་ལྟ་ཞུ་ཚོད་ཐིག་ཁག་པོ་རེད་དེ། མི་མང་པོ་ཞིག་གི་ཚེ་སྲོག་ཕྱིན་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་མི་མང་པོ་ཞིག་གི་ཚེ་སྲོག་ཕྱིན་ཡོད་པ་དེ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་རེད་འདུག དེར་བརྟེན་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་མང་ཚོགས་ལ་སྐུལ་མ་གཏོང་གི་ཡོད་པ་ནི་༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཕེབས་པ་ལྟར་སྒྲོལ་མའི་ཟུངས་སྔགས་དང་མ་ཎི་གང་མང་བསགས་ཐུབ་རྒྱུ་དང་། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ལས་བྱེད་དུའང་རེས་གཟའ་ལྷག་པ་རྟག་པར་ལས་ཁུངས་མ་གྲོལ་སྔོན་གྱི་ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་གཅིག་རིང་རྒྱ་ནག་ཁྱོན་ཡོངས་དང་བོད་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོ། དེ་བཞིན་ད་ལྟ་ནད་ཀྱིས་མནར་བའི་མི་མང་དང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་མཁན་ཚང་མར་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་དང་། འདས་གྲོངས་ཕྱིན་མཁན་ཚོར་བསྔོ་བ་སྨོན་ལམ་འདེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན། དུས་རྒྱུན་དུ་ནས་ལས་ཀ་བྱེད་པའི་སྐབས་བོད་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་རྒྱུས་ལོན་པའི་ཐོག་ནས་བྱ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཅེས་དང་། ང་ཚོས་ལས་ཀ་བྱེད་པའི་སྐབས་བོད་ནང་གི་བོད་མིའི་རེ་བ་དང་མངོན་འདོད་དེ་ཚོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐུན་མོང་གི་ནུས་པ་སྤུངས་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། དེ་རིང་རྒྱ་གར་དམངས་གཙོའི་ཉིན་མོ་དང་སྟབས་བསྟུན་ནས། བཀའ་ཤག་ངོས་ནས་བོད་ཕྱི་ནང་གཉིས་སུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་མཉམ་རུབ་བྱ་དགོས་པ་དང་། ༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་ལམ་སྟོན་གནང་བ་གཞིར་བཟུང་ཤར་སྐྱོད་བྱ་དགོས་སྐོར་སོགས་གསུངས་སོང་།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ལོར་རྒྱ་གར་ལ་རང་བཙན་ཐོབ་སྟེ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལོའི་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་གཏན་འབེབ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོའི་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་དངོས་སུ་ལག་བསྟར་བྱས་པ་ནས་བཟུང་། ལོ་ལྟར་ཕྱི་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱིས་གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་དམངས་གཙོ་དབུ་བརྙེས་པའི་ཉིན་མོར་སྲུང་གཙི་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད།
གསར་འགོད་པ། བསྟན་འཛིན་ཕུར་བུ།
