རྩོམ་པ་པོ། ཡོན་ཁྲེན། (Yuan Chen) རུའུ་ཏི་མེ་སི། (Ruth Mace)
བོད་བསྒྱུར་ཞུ་མཁན། འདན་ཀུན་དགའ།
འཛམ་གླིང་འདིའི་སྟེང་གི་མི་ཕལ་མོ་ཆེ་ལ་མཚོན་ན་ལུས་ཤུགས་ངལ་རྩོལ་གྱིས་ཉིན་ལྟར་དུས་ཚོད་དང་ནུས་ཤུགས་མང་ཆེ་བ་རྫོགས་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ནའང་ཁྱིམ་ལས་ཁྲོད་དུ་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་གཉིས་ཀྱི་སུ་ཞིག་གིས་ལས་ཀ་ཤུགས་ཆེར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་མེད་ཐག་གཅོད་ནུས་སམ། རྔོན་ལས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཕལ་མོ་ཆེའི་ཁྲོད་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་རྔོན་པ་དང་བུད་མེད་རྣམས་ནི་བསྡུ་ལེན་བྱེད་མཁན་དེ་ཡིན་ལ། སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱང་ཐག་རིང་པོར་བགྲོད་ཀྱི་ཡོད། ཡིན་ཡང་སྤྱི་ཚོགས་གཞན་གྱི་ཁྲོད་དུ་ངལ་རྩོལ་བྱེད་སྟངས་ཅི་ལྟར་ཡིན་ནམ།
ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་གི་གྲོང་གསེབ་ཁུལ་ཏེ། རིག་གཞུང་སྣ་མང་ལྡན་པའི་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་ཁུལ་དུ་གནས་པའི་ཞིང་པ་དང་འབྲོག་པ་ཁག་ཅིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས། ཁྱིམ་ལས་ཁྲོད་དུ་དོན་དམ་པའི་སུ་ཞིག་གིས་ལས་ཀ་ཤུགས་ཆེར་བྱེད་བཞིན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཁག་ཅིག་དང་རྒྱུ་མཚན་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིན་མིན་སྟོན་རྒྱུ་ཡིན། ང་ཚོའི་རྙེད་དོན་དེ་དག་དེང་གི་སྐྱེ་དངོས་(Current Biology) ཞེས་པར་སྤེལ་ཡོད་ལ། དེ་རུ་སྤྱི་ཚོགས་འདྲ་མིན་གྱི་ནང་དུ་ལས་ཀའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཕོ་མོའི་དབྱེ་བ་སྐོར་ལ་གསལ་བོ་བཀོད་ཡོད།
འཛམ་གླིང་འདིའི་སྟེང་གི་མི་རྒན་པ་ཕལ་ཆེ་བ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཡོད། གཉེན་སྒྲིག་ནི་གན་རྒྱ་ཞིག་རེད་ལ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་འདོད་དོན་འགྲུབ་པར་སུ་ཡིན་ནའང་འགྲོ་སོང་དང་ཁེ་ཕན་འདྲ་མཉམ་དུ་ཡོང་བར་རེ་བ་བྱེད། ཡིན་ནའང། ཁྱིམ་ལས་ཁྲོད་དུ་དབང་ཆའི་འདྲ་མཉམ་མེད་པར། ཕྱོགས་གཅིག་གིས་གཉེན་ཐོར་གྱིས་འཇིགས་སྐུལ་ན། ཕྱོགས་གཞན་པ་དེར་མཉམ་སྡོད་གྱི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་བློས་གཏོང་བྱེད་དུ་འཇུག
ཁྱིམ་དང་བྲལ་བ།
ང་ཚོས་ཕོ་མོའི་འབྲེལ་བའི་ཁྲོད་དུ་རང་གི་སྐྱེས་ཡུལ་བཞག་ནས་བཟའ་ཟླའི་ཁྱིམ་དུ་སོང་བར་ལས་ཤུགས་ཆེ་བ་ཡོད་པའི་བཤད་རྒྱུན་དེ་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་རྒྱུ་ཐག་བཅད། དེ་འདྲ་བའི་བཟའ་ཚང་ཁྲོད་དུ་ཚུར་ཡོང་མཁན་གྱི་བཟའ་མི་གསར་པ་དེ་ཁྱིམ་ཚང་གསར་པ་དེའི་ནང་གི་མི་སུ་ཞིག་ལའང་འབྲེལ་བ་མེད་ཅིང་། དེ་དག་གི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བ་མེད་ན། ཁྲག་རྒྱུད་མི་གཅིག་པའི་མི་ཚང་ཞིག་ནས་བཟའ་མི་གསར་པ་དེ་དག་ལ་དབང་ཆ་འཛིན་ཕྱོགས་ཐད་དུ་གྱོང་གུད་ཅིག་ཡོད་པར་སྙམ།
འཛམ་གླིང་འདིའི་སྟེང་གི་གཉེན་སྒྲིག་མང་ཆེ་བའི་ནང་དུ་བུད་མེད་རྣམས་ནི་རང་ཡུལ་བཞག་ནས་མནའ་མར་འགྲོ་མཁན་དེ་ཡིན་ཞིང་། སྐྱེས་པ་ཚོ་ནི་རང་ཡུལ་དུ་ནང་མིའི་མཉམ་དུ་འདུག་མཁན་དེ་ཆགས་ཡོད། འདི་ལ་སྐྱེས་སྡོད་ལམ་ལུགས་སུ་གྲགས། མཉམ་སྡོད་ལམ་ལུགས་ནི་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་པའི་རྗེས་སུ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་དང་བྲལ་ནས་ས་གནས་གཞན་ཞིག་ཏུ་མཉམ་སྡོད་བྱེད་པ་དེ་ཡིན་ཅིང་། དེང་སང་འདི་ལྟར་བྱེད་མཁན་ཤིན་ཏུ་མང་།
ཡང་མོ་སྡོད་ལམ་ལུགས་ནི། བུད་མེད་རྣམས་རང་ཡུལ་དུ་བསྡད་ཅིང་སྐྱེས་པའམ་མག་པ་དེ་ཚུར་གནས་ཚང་དུ་ཡོང་བ་ལ་གོ་ཞིང་། འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཅུང་དཀོན། ད་དུང་གཅིག་ཡོད་པ་ནི། གཉིས་སྡོད་ལམ་ལུགས་དེ། ཕོ་མོ་གཉིས་ཀ་རང་ཡུལ་ནས་རང་ཁྱིམ་དང་མི་བྲལ་ཞིང། ཁྱོ་ག་དང་ཆུང་མ་གཉིས་ཁ་ཁར་གནས་པར་བྱེད་ལ། འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་དཀོན། སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་འདི་ནི་སྣ་མང་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན་པས། གོང་གི་ལམ་ལུགས་བཞི་བོ་མི་རིགས་འདྲ་མིན་ཁྲོད་དུ་མཐོང་རྒྱུ་འདུག
ང་ཚོའི་ཞིབ་འཇུག་གིས་གྲོང་གསེབ་ཁག་གི་མི་རིགས་ཁག་དྲུག་ལ་དོ་སྣང་བྱས་ཡོད་ཅིང། ལྷག་པར་དུ་རྒྱ་ནག་གི་ལན་ཀྲུའི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མཉམ་འབྲེལ་འོག་ཏུ། ང་ཚོས་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་པའི་མི་༥༠༠ ལྷག་ལ་གཉེན་སྒྲིག་རྗེས་སུ་ཁྱིམ་ཚང་གང་དུ་བཅས་ཡོད་པར་བཅར་འདྲི་བྱས་པ་དང་། ཡང་ཁོང་ཚོར་ལས་རྩོལ་ཚོར་འདེད་གཅིག་གོན་དུ་བཅུག་ནས་ཁོང་ཚོའི་ལས་ཤུགས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱས།
བུད་མེད་ཀྱིས་ལས་ཀ་ཤུགས་ཆེར་བྱེད།
ང་ཚོའི་རྙེད་དོན་ལྟར་ན་བུད་མེད་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་ལས་ལས་ཀ་མང་དུ་བྱས་འདུག་པ་དང་ལས་ཀ་མང་ཆེ་བ་ཁྱིམ་མི་ཚོའི་ཆེད་དུ་ཡིན་པ་རེད། འདི་ནི་བུད་མེད་སོ་སོས་ལས་ཀ་ཅི་ཙམ་བྱས་པའི་སྙན་ཐོ་དང་། ལས་རྩོལ་ཚོར་འདེད་ཀྱི་གྲངས་ཐོ་གཉིས་ཀས་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད།
བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་ཉིན་གཅིག་ལ་ཆ་སྙོམས་གོམ་པ་༡༢༠༠༠ སྤོ་བཞིན་པ་དང་། སྐྱེས་པ་ཚོས་གོམ་པ་༩༠༠༠ མ་གཏོགས་སྤོས་མི་འདུག དེའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལས་ཀ་ཧུར་ཐག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་མོད། བུད་མེད་ལས་ཉུང་བ་བྱེད། སྐྱེས་པ་ཚོའི་དུས་ཚོད་མང་ཆེ་བ་རང་དགར་འདུག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བྱ་འགུལ། ཡང་ན་ཡར་མར་འཁྱམས་པ་དང་ངལ་གསོ་བ་བཅས་རེད།
གཅིག་བྱས་ན་འདི་ནི་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་གཞིའི་ནུས་སྟོབས་ཆ་སྙོམས་ཀྱིས་ལྟོས་ན་སྐྱེས་པ་ཚོ་ལས་ཞན་པས་ཡིན་སྲིད། དེར་བརྟེན་ཁྱིམ་ཚང་ནང་དུ་དབང་ཆ་ཐོབ་རྒྱུའང་ཇེ་ཉུང་དུ་སོང་ཡོད་ངེས། ཡིན་ན་ཡང་། ང་ཚོའི་རྙེད་དོན་གཞན་ཞིག་ནི་གཉེན་སྒྲིག་རྗེས་ནས་རང་ཁྱིམ་དང་གཉེན་ཉེ་སོགས་ལ་ཁ་བྲལ་ནས་འཚོ་སྡོད་བྱེད་པའི་མི་རྣམས་(ཕོ་མོ་སུ་ཡིན་རུང་)ཀྱི་ལས་ཤུགས་ནི་རང་ཁྱིམ་དུ་བསྡད་པའི་མི་རྣམས་ལ་མཚོན་ན་ལས་ཤུགས་ཆེ་བར་འདུག
དེར་བརྟེན་ཁྱེད་རང་བུད་མེད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་རྗེས་རང་ཁྱིམ་དང་གྱེས(འཛམ་གླིང་གི་བུད་མེད་མང་ཆེ་བ་འདི་ལྟར་རེད)་ཚེ། ཁྱེད་ཀྱིས་རང་གི་ནང་མི་རྣམས་དྲན་པའི་གདུང་བ་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར། ད་དུང་ལས་ཤུགས་ཡོད་པས་ཀྱང་མྱངས་པར་བྱེད། ཕོ་མོ་གཉིས་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་རྗེས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་རང་ཡུལ་དང་བྲལ་བ་ལ་མཚོན་ན། ཕོ་མོ་གཉིས་ཀས་ལས་ཀ་ལ་ཧུར་ཐག་བྱེད་མོད། (གཉེན་ཉེ་ཚོའི་རོགས་པ་ཇེ་དཀོན་དུ་ཡིན།) ད་དུང་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་ལས་ཀ་ཤུགས་ཆེ་བར་བྱེད། ང་ཚོའི་ཉམས་ཞིབ་ལ་གཞིར་བཞག་ཚེ་ལས་ཤུགས་ཁྲོད་དུ་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀ་འདྲ་མཉམ་ཏག་ཏག་ཅིག་ཡོང་བ་ནི་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཚུར་མག་པ་ཡོང་བ་དང་བུད་མེད་རྣམས་རང་ཡུལ་དུ་སྡོད་པའི་སྐབས་དེ་རེད་འདུག
གྲུབ་དོན་འདི་ལས་ང་ཚོས་ཤེས་པ་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་བུད་མེད་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་གནས་ལ་འགྲོ་བ་དང་སྐྱེས་པ་རྣམས་མིན་པ་དེ་ཤེས་ཐུབ། མག་པར་འགྲོ་བ་ནི་སྐྱེས་པ་ལ་མཚོན་ན་ངན་པར་བརྩི་ཞིང་། དེའང་སྐྱེས་པ་ཚོར་ཉིན་གཅིག་ལ་གོམ་པ་༢༠༠༠ ཙམ་བསྣན་པ་དང་བུད་མེད་ཚོ་ལ་གོམ་པ་ ༡༠༠༠ ལས་སྣོན་དགོས་མེད།
ཞིང་ལས་དང་འབྲོག་ལས། ཁྱིམ་ལས་བཅས་ལ་བཏང་བའི་དུས་ཚོད་དང་ནུས་ཤུགས་དེ་དུས་ཚོད་སྟོང་བར་བསྡུར་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་གྲོང་གསེབ་འདིའི་ཁུལ་གྱི་ཁྱིམ་ལས་ཁྲོད་དུ་ལས་རྩོལ་ངེས་ཅན་བྱེད་མཁན་རྣམས་སུ་དུས་ཚོད་སྟོང་བར་ངལ་གསོ་བྱེད་པ་ཉུང་ཉུང་ཡིན། འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ནས་ལུས་པོའི་བདེ་ཐང་ལ་ནུས་པ་ཐོན་ཏེ་རིགས་རྒྱུད་གསོན་གནས་ལ་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་མ་ཐུབ་ན། ངལ་གསོ་མི་བྱེད་པ་ནི་ལེགས་པོ་ཞིག་མིན། གནས་ཚུལ་འདིའི་ཁྲོད་དུ་ང་ཚོས་དོན་དམ་གྱིས་གནས་སྟངས་འདི་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན་མིན་མི་ཤེས། དེ་ལ་ཞིབ་འཇུག་མང་པོ་བྱས་མེད། འདི་ལྟ་བུའི་དབུལ་བོ་དང་གྲོང་གསེབ་ཁུལ་དུ་གནས་སྟངས་འདི་བདེན་པ་ཡིན་མོད། ཡང་འབྱོར་ཕྱུག་ལྡན་ན་དེ་ལྟར་མིན་སྲིད།
གྲོང་ཁྱེར་ཕལ་མོ་ཆེ་རུ། དཔེར་ན། འགུལ་མེད་ཀྱི་མི་ཚེ་ནི་ཁྱབ་གདལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་འདུག ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ལས་བསྟན་དོན་དུ་རྒྱུན་སྡོད་བྱེད་པའི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་སྟངས་འདི་ནི་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་བྱེད་རྣམས་སུ་གལ་གནད་ཅན་གྱི་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་དཀའ་ངལ་ཞིག་ཆགས་བཞིན་འདུག ཁོང་ཚོར་ནད་རྙིང་ལྟ་བུའི་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་དཀའ་ངལ་ཡོད་དེ། རྒྱགས་པ་ཆགས་པ་དང་སྐྱེ་འཕེལ་གྱི་ནུས་པ་ཉམས་པ། སེམས་ཁམས་འཁྲུག་པའི་གནད་དོན་སོགས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད།
ལས་རྩོལ་གྱི་ཁྲོད་ཕོ་མོ་འདྲ་མཉམ་མིན་པ་ནི་ཁྱིམ་ཚང་ནང་ལོགས་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར་ཕྱི་ལོགས་སུའང་དེ་བཞིན་ཡིན། ང་ཚོའི་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་ལས་ཀྱང་ལས་ཤུགས་ཆེ་བ་འགན་དུ་ལེན་བཞིན་པ་འཕེལ་འགྱུར་རང་བཞིན་གྱི་མཐོང་ཚུལ་ཞིག་ནས་བཤད་ཡོད།
ཡིན་ནའང་གནས་ཚུལ་འདི་དག་ག་ལེར་འགྱུར་བཞིན་འདུག བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་རྗེས་སུ་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་དང་བྲལ་ཏེ་སོ་སོའི་ཁྱིམ་ཚང་གསར་པ་འགོ་འཛུགས་བཞིན་པ་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་རེད། ཁོང་ཚོར་དབང་ཚད་ཡོད་རྒྱུའང་ཇེ་ཆེ་རེད། ལྷག་པར་དུ་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་འབྱོར་བ་དང་ཤེས་ཡོན། རང་གསོའི་ནུས་པ་འཕེལ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དེ་ལ་ཕན་ནུས་ཆེ་བར་ཐོན། རིམ་བཞིན་འགྱུར་ལྡོག་འདིའི་ཁྲོད་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དང་བཟོ་གྲྭ། ཞབས་ཞུའི་ལས་རིགས་ཀྱི་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལས་རྩོལ་ཆེ་བ་འཁུར་དགོས་པའི་གནས་སྟངས་ཆགས་རྒྱུ་རེད།
མ་རྩོམ་གྱི་དྲ་ཐག https://theconversation.com/women-work-harder-than-men-our-anthropological-study-reveals-why-196826
