རྩོམ་པ་པོ། ཆབ་མདོ་ངག་ཕུན།
རྩོམ་ཁུངས། བོད་ཀྱི་དུས་བབ།
དེ་རིང་ངས་གླེང་འདོད་པ་ནི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྐོར་ཡིན། བོད་ཆོས་ལྡན་གྱི་ཞིང་ཁམས་དེ་ཉིད་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་ནས་བགྲང་བྱ་ ༧༠ ལྷག་ཕྱིན་ཡོད། ལོ་ངོ་དེ་དག་གི་ནང་དུ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ཡོངས་རྫོགས་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་ཀྱི་ལས་འགུལ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་སྤེལ་དང་སྤེལ་བཞིན་ཡོད། བོད་ནང་ “དམངས་གཙོ་བཅོས་བསྒྱུར” དང་། ཆེས་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་ “རིག་གནས་གསར་བརྗེ” སོགས་མིང་སྙན་པོ་སྣ་ཚོགས་བཏགས་ནས་བོད་མི་རིགས་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་ཀྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་ཡོད།
ཡིན་ནའང་། སྐབས་དེ་དུས་བོད་མི་རིགས་ལ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བའི་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ཡོད་ཚད་བློས་གཏོང་མཛད་དེ། ཀྲུང་དབྱངས་ཀྱི་མིང་ཐོག་ལ་ “ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་བདུན་གྱི་སྙན་ཞུ” འབུལ་གནང་མཛད། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་རྒྱ་གཞུང་གིས་བཙོན་ཁང་དུ་བཅུག་ནས་མི་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་རིང་དཀའ་སྡུག་དུ་མའི་འོག་ཏུ་བཞུགས་དགོས་བྱུང་ཡོད། དེ་འདྲའི་དཀའ་སྡུག་གི་འོག་ནས་བོད་རིགས་རྒྱལ་ཞེན་པ་དུ་མའི་སྲོག་ཤོར་ཡོད་མོད། ད་དུང་འཇིགས་ཞུམ་མེད་པར་མི་རིགས་ཀྱི་བདེན་དོན་ཆེད་དུ་རྩོད་ལེན་གནང་ཡོད།
གནས་སྟངས་དེ་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ནས་མཐར་བོད་ནང་ཆབ་སྲིད་ཕྲན་བུ་ཙམ་གུ་ཡངས་ཕྱིན་པ་དང་བསྟུན། རིག་གསར་སྐབས་གཏོར་བཤིག་ཕྱིན་པའི་དགོན་སྡེ་ཁག་བསྐྱར་གསོ་ཐུབ་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་གནང་ཡོད། རྒྱ་གཞུང་གིས་དེ་དག་མཐོང་དུས་ཁོ་ཚོའི་ཚོད་དཔག་ལས་ཡོངས་སུ་བརྒལ་ཡོད། རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ནི་རྗེས་ལུས་ཡིན་རབས་སོགས་ཀྱི་འཇམ་རྩུབ་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ནས་སློབ་གསོ་བརྒྱབ་ཡོད་ཀྱང་། བོད་མི་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་གྱི་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ལ་དོ་སྣང་ཉམས་དམན་དུ་གཏོང་ཐུབ་མེད།
ཡང་རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་རིགས་རྣམས་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱིས་བསླུ་བྲིད་བྱེད་ཆེད་ལས་འགུལ་སྣ་མང་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དེ་ཉིད་རྩ་མེད་བཟོ་ཐབས་སུ། བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་སའི་ཁོར་ཡུག་མེད་པ་བཟོ་བཞིན་ཡོད། བོད་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་བོད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་ཉུང་དུ་གཏོང་བཞིན་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་ལས་དོན་གཉེར་མཁན་རྣམས་ལ་ཉེས་མིང་སྣ་ཚོགས་བཏགས་ནས་བཙོན་འཇུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ནང་ཆོས་དད་རང་དབང་ཡོད་ཚུལ་སྒྲོག་བཞིན་ཡོད་མོད། དོན་ངོ་མ་ནི་རང་གི་རྩ་བའི་བླ་མའི་མཚན་ཙམ་ཡང་འབོད་མི་ཆོག་པ་བཟོས་ཡོད། གལ་སྲིད་བོད་མི་སུ་འདྲ་ཞིག་གིས་རྩ་བའི་བླ་མའི་མཚན་སྨྲས་པ་དང་། སྐུ་པར་སྒྲིག་བཤོམ་བྱས་པ་སོགས་རྒྱ་གཞུང་གིས་ཤེས་ཚེ། བཙོན་དུ་བཅུག་ནས་ཁྲིམས་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ཡོད།
རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ལ་ “ཡར་རྒྱས་འཛུགས་སྐྲུན་” ཞེས་པར་ཁ་གཡར་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་བཏང་དང་གཏོང་བཞིན་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་བོད་མཐོ་སྒང་གི་རང་བྱུང་གཏེར་ཁ་བསྔོག་འདོན་ཤུགས་ཆེ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ས་ཁུལ་གྱི་ཚ་དྲོད་རྒྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྲིད་པ་ཆགས་པའི་འཁྱག་རོང་རྣམས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་བཞུ་བཞིན་ཡོད། དེ་བཞིན་ཞི་བདེ་དང་རང་དབང་ངང་གནས་པའི་རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་དུ་མ་ཞིག་ཀྱང་འཚོ་གནས་མི་ཐུབ་པའི་གནས་སུ་གྱུར་འདུག
སྔོན་དུས་བོད་ཀྱི་འབྲོག་སྡེ་རྣམས་རང་དབང་གིས་རྩྭ་ཆུ་བཟང་སར་གནས་སྤོ་བྱེད་ཆོག་གི་ཡོད་མོད། དེང་སྐབས་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་རྩྭ་ར་བགོ་འགྲེམས་དང་ར་སྐོར་བརྒྱབ་པར་བརྟེན། བོད་མཐོ་སྒང་དུ་ཕ་མེས་ནས་འབྲོག་ལས་ལ་བརྟེན་པའི་འབྲོག་པ་རྣམས་ལ་རྩྭ་ཆུས་མི་འདང་བའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད། རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་འབྲོག་ལས་རིག་གཞུང་རྩ་མེད་བཟོ་ཆེད། འབྲོག་པ་རྣམས་གྲོང་རྡལ་དུ་གཞིས་ཆགས་སུ་བཅུག་པ་དང་། ཕྱུགས་ཟོག་བཤས་ར་དེད་བཅུག་པ་སོགས་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་ངན་པ་སྤེལ་བཞིན་ཡོད།
ཆོས་ལུགས་རང་དབང་གི་ཐད་ནས་ཀྱང་། སྔོན་དུས་དགོན་སྡེ་ཁག་ཏུ་རང་དབང་གིས་གྲྭ་པ་འཛུལ་ཞུགས་ཆོག་གི་ཡོད་ཀྱང་། དེང་སྐབས་གྲངས་བཅད་བཟོས་ནས་དམ་དྲག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། འདི་ནི་བོད་ནང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་མེད་པ་བཟོ་བའི་ཇུས་ངན་ཞིག་རེད། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་བོད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་ཉུང་དུ་བཏང་བ་དང་། བོད་ཕྲུག་རྣམས་གཏན་འཇགས་སློབ་གྲྭར་བཅུག་ནས་རྒྱ་མི་རིགས་སུ་བསྒྱུར་རྒྱུའི་ཐབས་ཇུས་བརྩམས་བཞིན་ཡོད། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ལོ་ན་ཆུང་བའི་བོད་ཕྲུག་ཚོས་བོད་སྐད་ལས་རྒྱ་སྐད་ལ་བྱང་བ་དང་། བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་ཉིན་རེ་བཞིན་དམའ་རུ་འགྲོ་བཞིན་པ་ནི་སེམས་འཚབ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་བོད་ཞེན་ཅན་འགའ་ཤས་ཀྱིས་དྲ་རྒྱའི་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ཏུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་གསོ་གནང་བཞིན་པ་ནི་དགའ་འོས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་ཞུ་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེས་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་འབྱུང་ངེས།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་གཙོས་པའི་བོད་མི་འབུམ་གཅིག་ཙམ་གྱིས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་ཆེད་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་དགོས་བྱུང་། མི་ཡུལ་དུ་ངོ་ཤེས་པ་ནི་གནམ་དང་ས་ལས་མེད་ནའང་། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ “རེ་བ་བཟང་ས་ནས་རྒྱག་དགོས་ལ། གྲ་སྒྲིག་སྡུག་ས་ནས་བྱེད་དགོས་” པའི་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཡང་ཡང་གནང་ཞིང་། ཉིན་མཚན་ལྟོས་མེད་སྐུ་ངལ་ཚད་མེད་བསྐྱོན་པའི་བཀའ་དྲིན་ལས། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་ (བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་) འཆར་གཞི་ལྡན་པ་གསར་འཛུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། འདི་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་གི་བཙན་བྱོལ་སྒྲིག་འཛུགས་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་མིག་དཔེ་འོས་པ་ཞིག་ཡིན། རྩ་ཆེ་བའི་མང་གཙོའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་ཉིད་མུ་མཐུད་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་པ་ལས། གནས་སྐབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཙམ་གྱི་ཆེད་དུ་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་གནོད་པའི་ལས་ཀ་ནམ་ཡང་བྱེད་མི་རུང་། ད་ལྟ་ནི་ནང་ཁུལ་ཁ་རྩོད་བྱེད་པའི་དུས་ཚོད་མིན་པར། ཆིག་སྒྲིལ་གྱིས་དགྲ་བོར་ཁ་གཏད་གཅག་དགོས་པའི་དུས་ལ་བབས་ཡོད།
དེ་བཞིན་ན་གཞོན་རྣམ་པས་རང་གི་སྐད་ཡིག་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ། བོད་མིས་རང་གི་སྐད་ཡིག་ལ་སྦྱོང་བརྩོན་མ་བྱས་ན་སུ་ཞིག་གིས་བྱེད་དམ། བོད་མི་ནང་ཁུལ་དུ་བོད་སྐད་དང་བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་གནང་རྒྱུ་དང་། ཉིན་ཐོ་ཚུན་ཆད་བོད་ཡིག་ཏུ་འབྲི་ཐབས་བྱེད་དགོས། སྦྱོང་བརྩོན་མ་བྱས་པར་ “བོད་ཡིག་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག་” ཅེས་ལབ་པ་ནི་ལེ་ལོ་དང་འགན་མ་ཁུར་བའི་རྟགས་རེད། གཞིས་བྱེས་གཉིས་སུ་གྱེས་པའི་སྐྱོ་གར་གྱི་ཁྲོད་ནས་ང་ཚོ་ཚང་མས་རིག་པ་བསྒྲིམ་སྟེ་ལས་དོན་གནང་དགོས་པ་ལས། ལྷོད་གཡེང་བྱེད་པའི་དུས་ཚོད་ཅིག་གཏན་ནས་མིན།
བོད་མི་རིགས་ཀྱི་མ་འོངས་པ་ནི་མི་རབས་གསར་པ་རྣམས་ལ་རག་ལས་ཡོད་པས། ཁོང་ཚོར་གནའ་དེང་ཡ་མ་བྲལ་བའི་སློབ་གསོ་སྤྲོད་རྒྱུ་ནི་གནད་ཀྱི་དོན་པོ་ལགས་ན། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་སྐུ་ངལ་མ་འཛེམས་པར་བོད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཟུར་འཛུགས་གནང་བའི་བཀའ་དྲིན་ལས། བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གསོན་པོར་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད། ༸མགོན་པོ་མཆོག་གི་བཀའ་དྲིན་ལས་བོད་ཙམ་མ་ཟད། ཧི་མ་ལའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་པ་རྣམས་དང་། འཛམ་གླིང་གི་སྐྱེ་བོ་གྲངས་མེད་པ་ཞིག་ལ་སེམས་ཀྱི་ཞི་བདེ་བསྐྲུན་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། དགུང་ལོ་དགུ་བཅུར་ཕེབས་ནའང་ད་དུང་ཐུགས་སྟོབས་མ་ཞུམ་པར་མི་མང་གི་རེ་འདོད་བསྐོང་བཞིན་པ་ནི་ང་ཚོའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་དཔལ་ཉིད་དོ།།
མཐའ་དོན། ལོ་འདི་ནི་བོད་མི་རིགས་ལ་བཀའ་དྲིན་བླ་ལྷག་ཏུ་ཆེ་བའི་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དགུང་གྲངས་དགུ་བཅུར་ཕེབས་པའི་གོ་སྟོན་དང་། “བྱམས་བརྩེའི་ལོ་” སྲུང་བརྩི་ཞུ་བའི་ལོ་ཚིགས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན་པས། ༸མགོན་པོ་མཆོག་སྐུ་ཚེ་བསྐལ་བརྒྱར་བརྟན་ཞིང་། ཐུགས་ཀྱི་བཞེད་དགོངས་མཐའ་དག་གེགས་མེད་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པ་དང་། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བདེན་མཐའ་མྱུར་དུ་གསལ་བའི་སྨོན་འདུན་ཤུགས་དྲག་དང་བཅས་མཇུག་བསྡུས་པའོ།།
སྨྲས་པ།
༄༅། །གངས་ཅན་མགོན་པོ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་མཆོག །
དགུང་གྲངས་དགུ་བཅུའི་དགའ་སྟོན་འཆར་བའི་དུས། །
གངས་ཅན་པ་ཀུན་ཐལ་མོ་སྙིང་ཁར་སྦྱར། །
བཀའ་དྲིན་དྲན་བཞིན་སྐུ་ཚེ་བརྟན་གསོལ་འདེབས། །
