རྩོམ་པ་པོ། རྒྱལ་མཚན་ཆོས་གྲགས། གསར་འགོད་པ།
རྩོམ་ཁུངས། བོད་ཀྱི་དུས་བབ།
དེ་རིང་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོའི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པར་བཙན་ཤེད་བྱས་ཏེ་ “དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་” ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་དུ་བཅུག་པ་ནས་ལོ་ངོ་ ༧༥ འཁོར་བའི་དུས་དྲན་གྱི་ཉིན་མོ་རེད། པེ་ཅིང་གཞུང་གིས་འདི་ལ་ “བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་” ཞེས་མིང་བཏགས་ཏེ་དགའ་སྟོན་ཟབ་རྒྱས་ཤིག་གོ་སྒྲིག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ནའང་། བོད་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ངོས་ནས་བལྟས་ན། འདི་ནི་ “ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་” མ་ཡིན་པར། དྲག་པོའི་དམག་གིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་རང་དབང་བཅོམ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐྱོ་གར་ཞིག་རེད།
ལོ་ངོ་ ༧༦ རྗེས་ཀྱི་དེ་རིང་གི་ཉིན་མོ་འདིར། བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་གིས། རྒྱ་ནག་གི་དྲིལ་བསྒྲགས་རྫུན་མར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔང་རྟགས་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་གནད་འགག་བརྒྱུད་ནས་འགག་ལན་ནུས་ལྡན་ཞིག་སྤྲོད་དགོས་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགན་འཁྲི་ཞིག་ཆགས་ཡོད།
རྒྱ་ནག་གིས་ “བོད་ནི་གནའ་སྔ་མོ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པས། ཞི་བས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བ་ཡིན་” ཞེས་བཤད་པའི་གཏམ་རྫུན་དེ། བདེན་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ལྷག་པར་དུ་སྐབས་དེའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གནད་འགག་དག་བཀྲལ་ནས་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་དགོས། རྒྱ་ནག་གིས་ “བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་” ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བཟོས་ཏེ་བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པར་སྒྲུབ་ཀྱིན་ཡོད་ནའང་། དངོས་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ངོས་ནས་ ༡༩༥༡ གོང་གི་བོད་ནི་རང་བཙན་གྱི་གནས་བབ་ཡོད་པའི་ “བོད་གཞུང་” ཞིག་ཡིན་པ་ལས། རྒྱ་ནག་གི་ས་གནས་ཤིག་རྩ་བ་ནས་མ་ཡིན།
རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ལོ་ངོ་ ༧༥ རིང་བསྒྲགས་པའི་ “ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་” ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ནི། ཁྲག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིས་བདར་བྱེད་པའི་རྫུན་ཚིག་ཅིག་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༦ ཉིན།རྒྱ་ནག་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་བོད་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་ཆབ་མདོར་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ་དམག་འཐབ་བསླངས། སྐབས་དེར་བོད་གཞུང་གི་རྒྱལ་སྲུང་དམག་དཔུང་ཉམ་ཆུང་ཡིན་པས། ཉིན་ ༡༨ཀྱི་དམག་འཐབ་ནང་བོད་དམག་ ༥༧༠༠ ལྷག་བསད་རྨས་བྱུང་བ་དང་། ༡༩༥༠ ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༩ཉིན་ཆབ་མདོ་རྒྱ་དམག་གིས་བཟུང་། མདོ་སྨད་སྤྱི་ཁྱབ་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་ཚུད་པའི་དམག་དཔོན་དང་དམག་མི་ ༢༦༠༠ འཛིན་བཟུང་བྱས།
མི་གྲངས་ ༥༧༠༠ ལྷག་གི་ཚེ་སྲོག་ཤོར་བའི་དམག་འཐབ་ཅིག་ལ་ “ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་” ཞེས་མིང་བཏགས་པ་ནི། དངོས་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ལ་གཡོ་བསྒྱུར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གིས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཞིག་ལ་དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། “ནང་ཁུལ་གྱི་གནད་དོན་” ཞིག་མ་ཡིན། བོད་དམག་གིས་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་དང་བོད་གཞུང་གི་ཆེད་དུ་རང་སྲོག་བློས་བཏང་བ་ལས། རྒྱ་ནག་གི་ས་གནས་ཤིག་གི་ཆེད་དུ་དམག་བརྒྱབ་པ་མ་ཡིན།
དེ་བཞིན། ཐ་སྙད་ཀྱི་དམག་འཐབ་ནང་ “གྲོས་མཐུན་” དང་ “ཆིངས་ཡིག་” ཅེས་པའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱི་གནད་འགག་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ “Agreement” ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་ “གྲོས་མཐུན་” ཞེས་བསྒྱུར་ཏེ། འདི་ནི་རྒྱ་ནག་གི་དབུས་གཞུང་དང་ “བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་” བར་གྱི་ཡིག་ཆ་ཞིག་ཡིན་པར་སྒྲུབ་ཐབས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།
འོན་ཀྱང་། “ཆིངས་ཡིག་” (Treaty) ཞེས་པ་ནི། རང་བཙན་གྱི་གནས་བབ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་བར་དུ་འཇོག་པའི་ཁྲིམས་མཐུན་ཡིག་ཆ་ཞིག་ཡིན་པས། བོད་པའི་ལྟ་ཚུལ་ནས་ “ཆིངས་ཡིག་” ཞེས་འབོད་པ་དེས། ༡༩༥༡ གོང་གི་བོད་ནི་རང་བཙན་གྱི་གནས་བབ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་མཚོན་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་མིན་ན་ “ཆིངས་ཡིག་” འཇོག་ས་མེད་པ་ནི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་གནད་འགག་གཅིག་རེད།
དེར་བརྟེན། བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་གིས་ “གྲོས་མཐུན་” ཞེས་པ་རྐྱང་པ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ན། རྒྱ་ནག་གི་ལྟ་ཚུལ་ལ་མི་ཤེས་པའི་ངང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐེབས་པའི་ཉེན་ཁ་ཡོད། ཕྱོགས་གཞན་ནས་ “ཆིངས་ཡིག་” ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེས། བོད་ཀྱི་རང་བཙན་གྱི་གནས་བབ་མཚོན་པ་དང་།རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གིས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཞིག་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་ཡིན་པའི་བརྡ་ལན་གསལ་པོ་སྤྲོད་ཐུབ།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོའི་ཟླ་ ༤ པར། ང་ཕོད་ཀྱིས་གཙོ་བྱས་པའི་མི་ལྔའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་པེ་ཅིང་དུ་བསྐྱོད།ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན། བོད་ཀྱི་དབུུ་ཁྲིད་༸་གོིང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་དང་བོད་གཞུང་ལ་སྙན་གསེང་དང་ཆོག་མཆན་གང་ཡང་མ་ཞུས་པའི་ཐོག་ནས། རྒྱ་ནག་གིས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པར་བཙན་ཤེད་དང་སྡིགས་ར་བསྐུལ་ཏེ་མིང་རྟགས་བཀོད་བཅུག་པ་རེད། ཐ་ན། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཐམ་ཀ་མེད་པ་ཤེས་རྗེས། རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་པེ་ཅིང་དུ་བོད་གཞུང་གི་ཐམ་ཀ་རྫུན་མ་བཟོས་ཏེ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་རྒྱག་བཅུག་པ་རེད།
རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ནང་། བཙན་ཤེད་དང་། འཇིགས་སྐུལ། ཐམ་ཀ་རྫུན་མ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་བཅས་ཀྱི་འོག་ནས་བཞག་པའི་ཡིག་ཆ་གང་ཡིན་ནའང་། དེ་ནི་ཁྲིམས་མཐུན་མིན་པ་ (Null and Void) ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད། ༸ གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཀྱང་། ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་ལ་ཕེབས་རྗེས། ཏེ་ཛུ་པུར། (Tezpur) གསར་འགོད་ལྷན་ཚོགས་ཐོག དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ནི་དྲག་ཤུགས་འོག་བཞག་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ངོས་ལེན་མེད་ཅེས་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་གནང་ཡོད།
དེ་བས། རྒྱ་ནག་གིས་ “བོད་ཞི་བས་བཅིངས་འགྲོལ་” ཞེས་བསྒྲགས་པའི་དུས་དྲན་འདི་ལ། བོད་པའི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་དང་སྨྱུག་ཐོགས་པ་ཚོས། རྒྱ་ནག་གི་མིང་ཚིག་རྫུན་མའི་རྒྱུག་ཆུའི་ནང་མ་ཤོར་བར། ལོ་རྒྱུས་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་གནད་འགག་གསལ་པོར་བཀྲལ་དགོས།
ལྷག་པར་དུ། “ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་” ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་གཙོ་བོར་བཟུང་དགོས་པ་དང་།གལ་ཏེ་ “གྲོས་མཐུན་” ཞེས་པ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དགོས་ཚེ། “བཙན་དབང་འོག་བཞག་པའི་” འམ་“ཁྲིམས་མཐུན་མིན་པའི་” ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་ནངེས་པར་དུ་སྔོན་ལ་སྦྱར་དགོས། དཔེར་ན། “བཙན་དབང་འོག་བཞག་པའི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་” ཞེས་པ་ལྟ་བུ།
ལོ་ངོ་ ༧༥ རྗེས་ཀྱི་དེ་རིང་གི་ཉིན་མོ་འདིར། བོད་པའི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་དང་སྨྱག་ཐོག་པ་ཚོས་རྒྱ་ནག་གི་ “ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་” ཟེར་བའི་གཏམ་རྫུན་གྱི་གདོང་པགས་བཤུས་ཏེ། འདི་ནི་བོད་ཐོག་་དྲག་པོའི་དམག་གིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དང་། “བཙན་དབང་འོག་གི་ཆིངས་ཡིག་” ཅིག་ཡིན་པ་དང་། ༡༩༥༡ གོང་གི་བོད་ནི་རང་བཙན་གྱི་གནས་བབ་ཡོད་པའི་ “བོད་གཞུང་” ཞིག་ཡིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་པ་དེ་གསལ་སྟོན་བྱེད་རྒྱུ་ནི། འདོར་དུ་མེད་པའི་འགན་འཁྲི་ཞིག་ཡིན་ནོ།།
