གོ་ལ་ཧྲིལ་བོའི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཕྱི་ནང་།

སྤྱི་འཐུས་དོན་འགྲུབ་བཀྲ་ཤིས།

༄༅།། ཉེ་ལམ་ཡོ་རོབ་ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ཏུ་བཅར་རྒྱུ་བྱུང་། རྒྱལ་ཁབ་འདིར་སྔོན་ཆད་འགྲོ་མྱོང་མེད། བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྒྱལ་ཁབ་འདི་དེ་ཙམ་ཡོངས་གྲགས་ཤིག་ཀྱང་མིན། ལོ་ཤས་གོང་ནས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱིས་བརྡ་འཕྲིན་དང་འཕྲུལ་ལས་འཛིན་སྐྱོང་ཤུགས་ཆེ་རུ་བཏང་བ་དང་བསྟུན་ཏེ། ཨེ་སི་ཊོ་ནི་ཡ་(Estonia)དང་། དྲ་ཐོག་གི་གཞུང་འཛིན་སྐྱོང་(E-Governance)། ཤོག་བུ་མེད་པའི་ལས་ཁུངས་(Paperless offce)ཟེར་བའི་ཚིག་འདི་གསུམ་རྒྱུས་ཡོད་དུ་གྱུར་སོང་། ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡ་ནི་དྲ་ཐོག་གི་གཞུང་འཛིན་སྐྱོང་ཉམས་མྱོང་དང་འཕྲུལ་རིག་ལག་རྩལ་ཧ་ཅང་མཐོ་ཞིང་། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་མང་པོས་མིག་དཔེ་ལྟ་ཡུལ་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ལོ་ཤས་གོང་ནས་དྷ་རམ་ས་ལའི་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལའང་ལས་དོན་ཁ་ཤས་ཐོག་མཉམ་ལས་གནང་ཡོད་པ་དང་། སྔ་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་དྲུག་པར་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལྷན་ཁང་ཁག་གི་ལས་བྱེད་བཅུ་རྒྱལ་ཁབ་འདིར་ཕྱིན་ཏེ་དྲ་ཐོག་གི་གཞུང་འཛིན་སྐྱོང་དང་འཕྲུལ་ལས་སྐོར་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པ་སྔ་ཤོས་གྲས་ཡིན་པ་དང་། དེ་སྔོན་བོད་དོན་ཐད་གྲོས་ཆོད་དང་བསྒྲགས་གཏམ་ཡང་རིམ་པ་སྤེལ་ཡོད།

བོད་མིའི་དབུ་ཁྲིད་༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་ནང་ཆིབས་བསྒྱུར་ཐེངས་གསུམ་བསྐྱངས་མྱོང་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༡།༡༠།༣ ཉིན་ཐེངས་དང་པོར་ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས། སྐབས་དེར་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཨུ་རུ་སུའི་འོག་ནས་རང་བཙན་ཐོབ་སྟེ་ཟླ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཙམ་ལས་ཕྱིན་མེད། བོད་པ་ལྟར་དམར་ཤོག་འོག་གི་དཀའ་སྡུག་ཚང་མ་མྱངས་ཚར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་སྟབས། སྐབས་དེར་༧གོང་ས་མཆོག་དང་བོད་པར་བློ་ཐག་ཧ་ཅང་ཉེ་བོ་བྱུང་ཡོད་འདུག སྐབས་དེར་༧གོང་ས་མཆོག་ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡའི་ལྷོ་ཕྱོགས་གྲོང་ཁྱེར་ཝོལ་གྷ་ཞེས་པར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཡོད་སྟབས། གྲོང་ཁྱེར་དེའི་(Väike Emajõgi)ཞེས་པའི་གཙང་འགྲམ་དུ་ “༧གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ས་འདི་ཞབས་ཀྱིས་བཅག་ཅིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་གནས་ཡིན།” ཞེས་དྲན་རྟེན་ཞིག་ཀྱང་བཞེངས་ཡོད་པ་ད་ལྟ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་འདུག ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༡།༦།༡༨ ཉིན་༧གོང་ས་མཆོག་རྒྱལ་ཁབ་འདིར་ཆིབས་བསྒྱུར་ཐེངས་གཉིས་པ་བསྐྱངས་པ་དང་། སྐབས་དེར་རྒྱལ་ཁབ་དེའི་སྲིད་བློན་མཱར་ཊི་ལཱར་(Mart Laar)མཆོག་དང་། གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་(Tunne Kelam)མཆོག རྒྱལ་ས་ཊཱ་ལན་གྱི་སྤྱི་ཁྱབ་བཅས་ལ་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཡོད་འདུག ཆིབས་བསྒྱུར་གསུམ་པ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༡།༨།༡༦ ཉིན་གནང་སྟེ་ཡུལ་དེའི་སྲིད་འཛིན་(Toomas Hendrik Ilves)མཆོག་དང་བློན་ཆེན་ཁག་ཅིག་ལ་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཡོད་སྟབས། ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་ཚབ་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྗོད་དྲག་པོ་བྱས་པར་བརྟེན། རྗེས་ལ་སྲིད་འཛིན་དེས་ཀྱང་རྒྱ་གཞུང་ལ་དགོངས་སེལ་ཞུས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་ཡོད།

ཐེངས་འདིའི་ཚོགས་འདུ་དེ་ད་ལྟའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆབ་སྲིད་འགྱུར་འགྲོས་དང་རང་དབང་མང་གཙོའི་འཕེལ་ཕྱོགས་དང་བསྟུན་ཏེ་༼ ༢༠༢༣ ལོའི་གོ་ལ་ཧྲིལ་བོའི་གུ་ཡངས་སྲིད་གཞུང་འབྲེལ་མཐུད་ལྷན་ཚོགས། ༽ (2023 Open Government Partnarship Global Summit) ཞེས་པའི་མགོ་བརྗོད་འོག་ཚོགས་པའི་རྒྱལ་སྤྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་ཆེན་ཞིག་རེད། ཐེངས་འདིར་རྒྱལ་ཁབ་བརྒྱ་ལྷག་ནས་ཚོགས་བཅར་བ་གྲངས་ ༢༣༠༠ མཉམ་ཞུགས་བྱས་ཡོད་པ་གསར་འགྱུར་ནང་ཐོན་འདུག གླིང་ཆེན་བདུན་ནས་ཕེབས་པའི་ཚོགས་བཅར་བའི་ཁྲོད་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་གྱི་སྲིད་འཛིན་དང་སྲིད་བློན། གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་དང་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན། ནོ་བྷེལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་བཞེས་མཁན་དང་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ། དེ་བཞིན་གསར་འགོད་པ་དང་ལས་འགུལ་བ་གྲགས་ཆེན། གཞུང་འབྲེལ་མིན་པའི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་དང་མི་མང་གི་སྐུ་ཚབ་བཅས་འདུག་ལ། ཉི་ཧོང་དང་ཝེ་ཝན། སོག་པོ་དང་ཧོང་ཀོང་སོགས་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་ཀྱང་ཚོགས་བཅར་བ་མང་པོ་ཕེབས་འདུག ཚོགས་འདུའི་བར་སེང་ཞིག་ནས་རྒྱ་ནག་སྐམ་སའི་སྤྱི་མང་ཐོབ་ཐང་དང་ཞབས་ཞུའི་ལས་འགུལ་བ་ཡིན་གསུང་མཁན་རྒྱ་རིགས་ཤིག་ལ་ཁྱུག་ཙམ་ཐུག་སོང་། ཚོགས་འདུ་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་ཁ་དབུགས་ལས་ཨུ་རུ་སུའི་དམག་འཁྲུག་ལ་ངོ་རྒོལ་དང་། ཡུག་རིན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་རྣམ་པ་ཤུགས་ཆེན་པོ་བསྟན་སོང་ལ། མ་གཞི་ཚོགས་འདུ་གོ་སྒྲིག་ཞུ་མཁན་གུ་ཡངས་སྲིད་གཞུང་འབྲེལ་མཐུད་ལྷན་ཚོགས་(Open Government Partnarship)ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཀྱང་། མང་གཙོ་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་། རང་དབང་དང་འདྲ་མཉམ་སོགས་རིན་ཐང་ལྟ་བར་འཛིན་མཁན་ཨ་རི་དང་ཡུ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག ཨེ་ཤ་ཡ་དང་ལྷོ་ཨ་ཧྥི་རི་ཁ། དཀྱིལ་ཤར་ཡུལ་གྲུ་བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཁག་ལ་ཕྱིའི་བཙན་འཛུལ་དང་གནོན་ཤུགས་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་ཐབས་དང་། མང་གཙོ་དང་རང་དབང་རྩོད་ལེན་གནང་མཁན་མི་རིགས་དང་ཚོགས་སྡེ་ཁག་ལ་ནུས་སྟོབས་སྤེལ་ཐབས་ཤིག་ཡིན་པ་གསལ་བོ་རེད།

ཚོགས་འདུ་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོའི་ཐོག་ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡའི་སྲིད་བློན་ལྕམ་སྐུ་ཀཱ་ཇ་ཀ་ལ་སི་(Kaja Kallas)མཆོག་དང་། རྒྱལ་དོན་དྲུང་ཆེ་སྐུ་ཞབས་ཏཱ་མར་པི་ཊིར་ཀོབ་(Taimar Peterkop)མཆོག ལྷོ་ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁཱོ་སོ་བོ་(Kosovo)ཡི་སྲིད་བློན་སྐུ་ཞབས་ཨཱལ་བྷིན་ཁུར་ཊི་(Albin Kurti)བཅས་ཀྱིས་གཏམ་བཤད་སྤེལ་སྐབས། ཚོགས་འདུ་གོ་སྒྲིག་གནང་མཁན་གུ་ཡངས་སྲིད་གཞུང་འབྲེལ་མཐུད་ཅེས་པའི་སྒྲིག་འཛུགས་དེ་ནི། གུ་ཡངས་སྲིད་གཞུང་(Open government)དང་། མང་ཚོགས་ཀྱི་ནུས་སྟོབས་གོང་སྤེལ་(empower citizens)། ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་ལ་རྒོལ་བ་(fight corruption)། དེང་གི་འཕྲུལ་རིག་(harness new technologies to strengthen governance)ལ་བརྟེན་ཏེ་སྲིད་སྐྱོང་སྲ་བརྟན་དང་ཞི་བའི་སྤྱི་ཚོགས་(civil society)འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་ཐབས་སོགས་ལ་གཞོགས་འདེགས་ཞུ་མཁན་ཞིག་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་སོང་། ད་དུང་བརྡ་འཕྲིན་དང་འབྲེལ་མཐུད་གྲོས་མོལ་སོགས་འཇམ་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་(Soft Power)ལ་བརྟེན་ཏེ་ཞི་བའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་བསྐྲུན་དགོས་པ་ནན་གྱིས་བརྗོད་སོང་། དེ་བཞིན་དྲ་ལམ་བརྒྱུད་ཨ་རིའི་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་ཨན་ཊོ་ནེ་བྷི་ལེན་ཁིན་(Antony Blinken)མཆོག་དང་། ཡུག་ཁུ་རན་(Ukraine)གྱི་སྲིད་བློན་དྷེ་ནེ་སི་སམ་ཧེ་(Denys Shmyhai)། ལྷོ་ཨ་ཧྥི་རི་ཁའི་རྒྱལ་ཁབ་མ་ལ་ཝི་(Malawi)ཡི་སྲིད་འཛིན་ཅཱག་བེ་ར་(Chakwera)། ཌོ་མི་ནེ་ཁན་(Dominica)སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྲིད་འཛིན་ལུའེ་སི་ཨ་བྷེ་ན་ཌར་(Luis Abinader)བཅས་ཀྱིས་གཏམ་བཤད་གནང་བའི་སྙིང་དོན་ཡང་། གྲངས་རིག་གི་གཞུང་འཛིན་སྐྱོང་(Digital governance)དང་། དྲ་ཐོག་གི་གཞུང་འཛིན་སྐྱོང་(E-Governance)། གུ་ཡངས་སྲིད་གཞུང་(Open government)བཅས་ནི། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་(Transparency)དང་། ལས་དོན་ལ་འགན་འཁུར་(Accountability)། མི་མང་མཉམ་ཞུགས་(Participation)བཅས་ཡོང་བའི་གཞི་རྩ་ཡིན་པ་མ་ཟད། བགྲོད་ལམ་དེ་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་ཕོ་མོ་འདྲ་མཉམ། གོ་ལའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་བཅས་ལ་འགན་སྲུང་བྱེད་ཐུབ་སྐོར་བརྗོད་སོང་། ཐེངས་འདིར་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་གོ་ལ་ཧྲིལ་བོའི་ཚོགས་ཆེན་དེར་མཉམ་ཞུགས་བྱས་ཡོད། ཚོགས་ཆུང་དེའི་ནང་དགེ་བཤེས་སྨོན་ལམ་ཐར་ཕྱིན་དང་རྣམ་རྒྱལ་སྒྲོལ་དཀར། རྒྱལ་ལྡོང་ཕུར་པ་རྡོ་རྗེ། ཕྲན་དོན་གྲུབ་བཀྲ་ཤིས་བཅས་ཡོད་ལ། ངེད་ཅག་དང་ལྷན་དུ་རོགས་ཚོགས་དྷ་རམ་ས་ལའི་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཡོངས་མང་གཙོ་བསྟི་གནས་(NDI)དྷ་ས་ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགན་འཛིན་རི་ཤཱེ་ཌ་ཏཱ་ལགས་དང་། ལས་འཆར་འགན་འཛིན་དཔལ་ལྡན་ཕུན་ཚོགས་ལགས་གཉིས་ཀྱང་མཉམ་བཅར་ཞུས་ཡོད། ཐེངས་འདིའི་འགྲོ་སོང་ཡོངས་རྫོགས་ཚོགས་པ་འདིས་ནར་གཏོང་གནང་སོང་།

བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཚོགས་འདུ་དེའི་ཚོགས་ཆུང་ཁག་ནང་རིམ་པ་བཞིན་མཉམ་ཞུགས་དང་། མི་སྣ་འདྲ་མིན་ལ་ཐུག་འཕྲད་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད། སྤྱིར་ཐེངས་འདིར་མི་ཚང་མ་དཀའ་ངལ་ཞིག་གམ་ལས་འགན་ཞིག་གི་ཆེད་དུ་ཡོང་བ་དང་། ལྷག་དོན་ད་ལྟའི་དུས་འདིར་འཛམ་གླིང་གི་པར་ཆས་ཚང་མའི་ཁ་ཨུ་ཡུ་དམག་འཁྲུག་ལ་སྐོར་ཡོད་པ་དང་། ནེ་ཇིར་(Niger)དམག་གིས་གཞུང་བཙན་འཕྲོག་དང་ལྷོ་སུ་ཌན་གྱི་དྲག་ཟིང་སོགས་གནས་ཚུལ་ཆེན་པོ་རིམ་བསྟུད་དུ་བྱུང་བ་སོགས་ལ་བརྟེན་ཏེ། ད་རེས་མི་སྣ་སུ་ལ་ཐུག་ཀྱང་སོ་སོའི་དཀའ་ངལ་དང་གནས་ཚུལ་དང་པོར་བཞག་སྟེ་བསྒྲགས་ཅི་ཐུབ་བྱེད་པ་ལས། གཞན་གྱི་དཀའ་ངལ་དང་གནས་ཚུལ་ལ་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་མེད་ནའང་། ཨ་རི་དང་ཡུ་རོབ། ཁེ་ན་ཌ་དང་ཨོ་སི་ཊོ་ལི་ཡ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཁག་གི་མི་སྣ་ཚོ་བོད་དང་བོད་པའི་གནད་དོན་ལ་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་ཆེན་པོ་འདུག་པ་མ་ཟད། ལྷོ་ཨ་ཧྥི་རི་ཁའི་རྒྱལ་ཁབ་ཨན་གྷོ་ལ་(Angola)དང་། མོ་རོ་ཁོ་(Morocco)། ཨ་ཧྥི་རི་ཁའི་ཀཱེན་ཡཱ་(Kenya)། ཨ་མེ་རི་ཁ་གླིང་གི་ཌོ་མི་ནེ་ཁཱ་<span;>(Dominica)དང་མེག་སི་ཁཱོ་(Mexico)སོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཁག་གི་མི་སྣ་ཚོའང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྙན་གྲགས་དང་། ཏཱ་ལའི་བླ་མར་དང་བ་བརྒྱུད་དེ་བོད་སྐོར་གང་འཚམ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པའི་ཚོར་སྣང་བྱུང་སོང་།

ད་རེས་ཚོར་སྣང་གཞན་ཞིག་བྱུང་བ་ནི། དྷ་རམ་ས་ལའི་གཞུང་དང་གཞུང་འབྲེལ་མིན་པའི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་གི་ནུས་པས་མ་འདང་བ་མིན་པར། འབྲེལ་བས་མ་སྙོམས་པ་མ་གཏོགས་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའི་གོ་སྐབས་དང་སྡིངས་ཆ་མང་པོ་རག་གི་ཡོད་པ་ཚོར་སོང་ལ། འདི་ལྟ་བུའི་སྡིངས་ཆར་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་པར་སྔོན་ལ་རྒྱུས་ལོན་དང་གྲ་སྒྲིག་ཡག་པོ་ཡོད་ན་གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་བཟང་པོ་འཐོན་ངེས་ཡིན་པའི་གདེང་ཚོད་རྙེད་སོང་། ཐེངས་འདིར་ཡང་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་རྒྱལ་སྤྱི་རང་བཞིན་གྱི་ལྷན་ཚོགས་དེར་ཞུགས་པ་དང་། ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡའི་སྲིད་བློན་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་གནད་ཡོད་མི་སྣར་ཐུག་པ་དེ་ནི་ཕྱི་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བརྡ་ལན་ཞིག་དང་ནང་ལ་སེམས་ཤུགས་གི་སྐུལ་ལྕག་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

ཕྱི་ཟླ་དགུ་བའི་བདུན་ཕྲག་དང་པོ་གཉིས་པ་འདིར་རྒྱ་གར་ནང་རྒྱལ་ཁབ་ཉི་ཤུའི་ཚོགས་འདུ་(G20)ཚ་ཚ་འུར་འུར་བྱས་ཡོད་པ་ལྟར། ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡའི་ནང་གོ་ལའི་གུ་ཡངས་སྲིད་གཞུང་འབྲེལ་མཐུད་ཚོགས་འདུ་(OGP)ཚ་ཚ་འུར་འུར་དང་། རྒྱལ་ས་ཊཱ་ལེན་གྲོང་ཁྱེར་དང་གནམ་ཐང་། མགྲོན་ཁང་ཆེ་ཁག་བཅས་སུ་ཚོགས་ཆེན་དེའི་མཚོན་རྟགས་གང་སར་མཐོང་རྒྱུ་འདུག ཚོགས་ཆེན་དེ་ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡ་གཞུང་གིས་གོ་སྒྲིག་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཚོགས་བཅར་བ་རྣམས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མགྲོན་པོ་གལ་ཆེན་དུ་བརྩི་བཞིན་འདུག་ལ། གྲོང་ཁྱེར་དེའི་ནང་གཞུང་གི་འགྲིམ་འགྲུལ་ཁག་ཀྱང་རིན་མེད་རེད།

ཚོགས་ཆེན་དེ་གོ་སྒྲིག་ཞུ་མཁན་ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡ་གཞུང་དང་གུ་ཡངས་སྲིད་གཞུང་འབྲེལ་མཐུད་ལྷན་ཚོགས་ཨོ་ཇི་ཕི་(OGP)གཉིས་ཡིན་པ་དང་། ཚོགས་བཅར་བ་ཚོར་འགྲོ་སོང་མཐུན་འགྱུར་ཞུ་མཁན་ཆེ་ཤོས་ཨ་རིའི་རོགས་ཚོགས་(USAID)དང་། ཨ་རིའི་མང་གཙོ་ཐེབས་རྩ་(NED)། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཡོངས་མང་གཙོ་བསྟི་གནས་(NDI)སོགས་ཡིན་པ་ཚོགས་འདུའི་མཇུག་བསྡོམས་མཛད་སྒོའི་སྐུ་མགྲོན་གཙོ་བོ་ཨ་རིའི་རོགས་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་འགན་འཛིན་ལྕམ་སྐུ་སཱ་མཱན་ཐ་པ་ཝོར་ (Samantha Power)མཆོག་གིས་གསལ་བཤད་གནང་སོང་།

ཨོ་ཇི་ཕི་ཟེར་བའི་ལྷན་ཚོགས་འདི་ཐོག་མ་ ༢༠༡༡ ལོར་ཨ་རིའི་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་བྷར་རྫིལ་དང་ཨེན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ། མེག་སི་ཁོ། ནོར་ཝེ། ཧྥེ་ལི་པིན། ལྷོ་ཨ་ཧྥི་རི་ཁ། དབྱིན་ཡུལ། ཨ་རི་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༨ མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་བཙུགས་པ་དང་། ད་ལྟ་ཚོགས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ ༧༥ དང་ས་གནས་ ༡༠༤ ཡོད་འདུག་ལ་ལས་ཁུངས་ཨ་མ་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིན་ཏོན་དུ་ཡོད་འདུག ཐེངས་འདི་ནི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་བརྒྱད་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་། ཐེངས་རྗེས་མ་ཨ་ཧྥི་རི་ཁའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀཱེན་ཡཱ་(Kenya)ནས་འཚོགས་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱུང་ཡོད་འདུག

ཉིན་དང་པོའི་ཚོགས་འདུ་དབུ་འཛུགས་དང་མཐའ་མའི་མཇུག་བསྡོམས་མཛད་སྒོར་ཚོགས་བཅར་བ་ཡོངས་ཚོགས་ཁང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་ཚོགས་སོང་། དེ་མིན་ཚོགས་ཁང་ཆུང་བ་བཅུ་གྲངས་ཤིག་གི་ནང་ཚོགས་བཅར་བ་བརྒྱ་སྐོར་རེ་ལ་བརྗོད་གཞི་འདྲ་མིན་ཐོག་གསུང་བཤད་དང་བགྲོ་གླེང་གོ་སྒྲིག་གནང་འདུག སྤྱིར་བརྗོད་གཞི་གང་ལེན་མིན་དྲ་ཐོག་ནས་ཐོ་འགོད་བྱེད་དགོས་ཀྱང་། དངོས་གཞིའི་སྐབས་སོ་སོ་བརྗོད་གཞི་གང་ལ་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་མིན་རང་དབང་རེད། ཚོགས་འདུ་གཅིག་ཆུ་ཚོད་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཡས་མས་དང་། སྐད་ཡིག་གཙོ་བོ་དབྱིན་སྐད་རེད་ལ། སི་པེན་དང་ཧྥ་རན་སི། ཡུག་རིན། ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡ་བཅས་ཀྱི་ནང་ཐད་སྒྱུར་བྱེད་བཞིན་འདུག ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནི་བྱང་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོའི་ཡན་ལག་བྷལ་ཊིཀ་(Baltic)གཙང་པོའི་འགྲམ་དུ་ཆགས་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ལཱ་ཊི་ཝེ་ཡ་(Latvia)དང་། བྱང་དུ་ཧྥིན་ལན་ཌི་(Finland)། ནུབ་ཏུ་སི་ཝེ་ཌན་(Sweden)། ཤར་དུ་ཨུ་རུ་སུ་བཅས་ཡོད། ཨུ་རུ་སུ་(Russia)དང་ས་མཚམས་སྤྱི་ལེ་ ༢༩༤ ཙམ་གྱི་ས་འབྲེལ་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱལ་ཁབ་འདིར་མི་འབོར་ས་ཡ་གཅིག་དང་འབུམ་གསུམ་ ༡,༣༦༥,༨༨༤ ཡོད་པ་ལས་བརྒྱ་ཆ་བརྒྱ་ཆ་ ༢༢ ཨུ་རུ་སུའི་མི་རིགས་ཡིན་པ་དང་། སྔོན་ཆད་ཨུ་རུ་སུ་དམར་པོའི་འོག་ཚུད་དེ་ ༡༩༩༡ ལོར་གཞི་ནས་རང་བཙན་ཐོབ་ཡོད་སྟབས། ད་ལྟའི་ཨུ་རུ་སུ་དང་ཡུག་རིན་དམག་འཁྲུག་སྐབས་ཧ་ཅང་ཚོར་བ་རྣོ་བོ་དང་། ཡུག་རིན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཆགས་ཡོད་སྟབས། ཛ་དྲག་གི་དུས་སྐབས་འདིར་གོ་ལ་ཧྲིལ་བོའི་ཚོགས་ཆེན་དེ་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་འདིར་ཚོགས་པར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དོན་སྙིང་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་དྲུག་པ་ནས་བྷལ་ཊིཀ་གཙང་བོའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་ཨུ་རུ་སུ་དམར་པོའི་གཞུང་ལ་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་སྤེལ་ཅིང་། ཨེ་སི་ཊོ་ནི་ཡ་(Estonia)རྒྱལ་ཁབ་དང་ལ་ཊི་ཝེ་ཡ་(Latvia)རྒྱལ་ཁབ། ལི་ཊོ་ནི་ཡ་(Lithuania)བཅས་རྒྱལ་ཁབ་འདི་གསུམ་གྱི་མི་མང་འབུམ་གསུམ་ ༣༠༠,༠༠༠ ལྷག་གིས་ལག་གདང་སྦྲེལ་ཏེ། “ ང་ཡི་ཕ་ས། ང་ཕ་ས་ལ་དགའ”(Land of my Fathers, Land that I Love)ཞེས་པའི་གསར་བརྗེ་གླུ་དབྱངས་(Singing Revolution)ལས་འགུལ་སྤེལ་ཏེ་སྤྱི་ལེ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོར་ཞི་བའི་གོམ་བགྲོད་བྱས་སྟབས། མཐར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལོར་ཨུ་རུ་སུ་དམར་པོའི་གཞུང་འཐོར་ཞིག་སོང་སྟེ། བྷལ་ཊིག་གཙང་བོའི་འགྲམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཨེ་སི་ཊོ་ནེ་ཡ་དང་ལ་ཐི་ཝེ་ཡ། ལི་ཐོ་ནི་ཡ་སོགས་ཨུ་རུ་སུའི་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༥ ཙམ་ལ་རང་བཙན་ཐོབ་ཡོད།།

མཆན།
ཐེངས་འདིའི་ཚོགས་འདུ་ཚོགས་ཡུལ་དང་ཚོགས་བཅར་བའི་གཏམ་བཤད་ཡོངས་རྫོགས་དབྱིན་སྐད་དབྱིན་ཡིག་ཡིན་པ་དང་། དོན་གནས་ཁ་ཤས་དབྱིན་ཚིག་རང་སོར་བཞག་ན་བསྟན་དོན་གསལ་བ་དང་ནུས་པ་ཆེ་བ་ཡོད་སྟབས། རྩོམ་ཡིག་འདིར་དབྱིན་ཡིག་མང་པོ་ཞིག་བེད་སྤྱོད་གཏོང་དགོས་བྱུང་སོང་བས་(https://www.avpeesti2023.ee/en) (https://www.opengovpartnership.org/events/2023-ogp-global-summit-tallinn-estonia/)བཅས་ལ་རྩ་འཛིན་གནང་རོགས།།