བོད་གདོད་མ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་ནམ།

ཐང་ཏན་ཧོང་གིས་བརྩམས་དོན་གོས་བོད་བསྒྱུར་བྱས།

རྒྱ་ནག་གི་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་དེ་གདོད་མ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་བཅངས་ཡོད་ཀྱང་། བོད་མི་ཚོས་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་ས་བཙན་བཟུང་མ་བྱས་པའི་ཡར་སྔོན་དུ་བོད་ནི་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་དང་། རྒྱ་ནག་དང་ཁ་ཁར་གནས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པའི་གནས་ལུགས་དེ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།   

ད་ལྟའི་བར་མིའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་ཁུངས་ལུང་མེད་པའི་ཁྱད་མཚར་གྱི་བཤད་ཡམས་རྒྱུན་ཆད་མ་མྱོང་ལ། ལྷག་པར་དུ་འཛམ་གླིང་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི་ ༩༠༠ ལྷག་ཡོད་པའི་དམར་པོའི་སྲིད་གཞུང་དུ་མི་མང་ལ་བརྒྱུད་སྒྲོག་བྱེད་ཀྱིན་པ་ནི། དོན་ངོ་མའི་བོད་དེ་སུ་ལ་དབང་མིན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཙམ་ལས། གདོད་མ་ནས་བོད་རང་གི་ས་ཐོག་ཏུ་འཚོ་ཞིང་གཞེས་པའི་བོད་མའི་བཤད་རྒྱུན་སྣང་མེད་དུ་བཏང་སྟེ། ༡༩༤༩ ལོ་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་དབང་བདག་བཟུང་བྱེད་མཁན་ནམ། གུང་ཁྲན་གཞུང་གི་སྐད་ཆ་བདེན་པར་འཛིན་དགོས་པའི་གནས་སྟངས་ཆགས་ཡོད། 

བོད་གདོད་མ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་མིན་གྱི་གནད་དོན་ཐད། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་གནོན་ཤུགས་ལས་གཡོལ་ཆེད་རང་མཐོང་གཞན་གནོན་གྱི་ཚུལ་དུ་བསྡད་དེ། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་དང་ཐེངས་མང་འབྲེལ་མོལ་བྱས་པའི་ཁྲོད་ཆ་རྐྱེན་དེ་གལ་ཆེན་དུ་བརྩིས་ཏེ། འཛམ་གླིང་ནང་མཚན་སྙན་དང་མི་རིགས་ཆིག་སྒྲིལ་གྱི་ནུས་པ་ཡོད་པའི་བོད་མའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས། བོད་གདོད་མ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པ་ཁས་ལེན་བྱ་དགོས་པའི་རེ་བ་བཏོན་ཡོད། ཡིན་ཡང་། དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྲིད་བྱུས་བརྒྱུད་དེ་བོད་རྒྱའི་དཀའ་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་དང་། ༡༩༧༩ ལོ་ནས་རང་བཙན་དོར་ཏེ་ཆེས་མཐོའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་དགོས་འདུན་འདོན་མཁན་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་མཚོན་ན་ངོས་ལེན་བྱེད་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཧ་ཅང་ལས་སླ་སྟེ། ལོ་རྒྱུས་ནི་ལོ་རྒྱུས་རང་ཡིན་སྟབས། སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་བསྒྱུར་བཅོས་བྱ་མི་ཐུབ། ཅེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྡོམ་ཁྲིམས་སྲུང་མཁན་ཞིག་དང་ངག་འཆལ་མི་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་ཞིག་གིས་རྫུན་གཏམ་ནི་བཤད་མི་སྲིད་པ་ཞིག་རེད།  

རྒྱ་ནག་དབུས་འཐབ་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་ཁང་གི་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་གཙོ་གཞོན་པ་ཀྲུའུ་ཝེ་ཆོན་གྱིས་ཐེངས་མང་པོར་རྒྱལ་སྤྱི་དང་རྒྱལ་ནང་གི་འདུ་ཚོགས་ཁྲོད་སྐྱོན་བརྗོད་གནང་སྐབས། རྒྱུན་མཚན་དང་པོར། བོད་གདོད་མ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པ་ཁས་ལེན་མ་བྱས་པར། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཡང་དང་བསྐྱར་དུ། རྒྱ་ནག་གི་མི་དམངས་བཅིང་འགྲོལ་དམག་བོད་ནང་བསླེབས་པའི་དུས་སྐབས་སུའང་བོད་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ཡིན་ལ། ད་ལྟའི་ཆར་ཡང་བོད་དེ་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱིས་བཙན་དབང་འོག་ཡོད་པའི་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ཡིན། ཞེས་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད། ཡིན་ནའང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་ཤེས་ཅུང་ཙམ་ཡོད་མཁན་གྱི་མི་ཚང་མས་བོད་གདོད་མ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པ་རྟོགས་ངེས། དེ་ཡང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ནས་བཟུང་རྒྱ་ནག་དབུས་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་རྩོད་གླེང་མེད་པ་དང་། གྲུབ་འབྲས་ལྡན་པའི་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱས་ཡོད་ཚུལ་བཤད་ཡོད།

 ནག་ཉེས་གྲངས་མེད་བཟོས་པའི་རྒྱ་ནག་དབང་འཛིན་པའི་བྱེད་སྟངས་ལ་རྒྱ་ནག་མི་མང་ཁྲོད་ཁོང་ཁྲོ་ལངས་མཁན་དང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་ཕྱོགས་གིས་ཁྱབ་བསྒྲགས་དེ་རྫུན་གཏམ་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ནའང་། བོད་གདོད་མ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པ་དེ་མིང་གྲགས་ཅན་གྱི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་པ་དང་དམངས་གཙོ་དོན་གཉེར་བ་སོགས་མི་མང་ཆེ་བས་ངོས་ལེན་གནང་གི་ཡོད་ལ། དེར་མ་ཟད། བོད་གདོད་མ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁོངས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་ཤེས་དེའི་ཐོག ཁོ་ཚོ་ཚང་མའི་ལྟ་ཚུལ་གཅིག་གྱུར་ཆགས་ཡོད། འདི་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་དང་། བརྟག་དཔྱད་བྱ་དགོས་པའི་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་ཞིག་རེད།

 ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་ཤེས་རེད་ཅེས་བཤད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ནའང་། རྒྱུན་ཤེས་དེ་ཇི་ལྟར་བྱུང་མིན་དང་སུས་ང་ཚོར་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱས་མིན་སོགས་ལའང་ལྟ་དགོས། རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་གྱི་མི་གྲངས་དུང་ཕྱུར་བཅུ་ལྷག་གིས་བོད་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་ཤེས་ཏེ། སློབ་གྲྭའི་སློབ་གསོ་དང་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཐད་བསམ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་གཏན་ནས་མེད་ཅིང་། སློབ་གྲྭའི་སློབ་གསོ་དང་གཞུང་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱི་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་དེ་ཡང་རྒྱ་ནག་གཞུང་འཛིན་པའི་སྟངས་འཛིན་འོག་གནས་ཡོད། དེའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་སྒེར་གཅོད་པའི་སྲིད་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་དང་སྲ་བརྟན་ཡོང་ཆེད་ཡིན་པ་དེའང་། ང་ཚོའི་ཆེས་གཞི་རྩའི་རྒྱུན་ཤེས་ཤིག་ཆགས་ཡོད། བོད་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་ཤེས་ཡོད་ཚད་ཀྱང་གནས་སྟངས་འདི་འདྲའི་འོག་ནས་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གིས་ང་ཚོར་བཤད་ཡོང་བ་ཞིག་རེད། གནད་དོན་ནི། རྒྱུན་ཤེས་དེ་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་པའི་རྒྱུན་ཤེས་ཤིག་ཡིན་མིན་དང་། དེའི་ནང་བོད་མི་རིགས་རང་གི་རྗོད་ཀྱིན་པའི་རྒྱུན་ཤེས་ཚུད་ཡོད་མེད། ང་ཚོས་དངོས་ནས་བོད་མི་རིགས་རང་གི་རྒྱུན་ཤེས་ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་མིན་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་མེད།  རྒྱ་རིགས་དང་བོད་རིགས་ཀྱི་རྒྱུན་ཤེས་ལས་གང་ཞིག་ནི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱིས་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱིན་པའི་རྒྱུན་ཤེས་ཡིན་མིན། རྒྱ་ནག་དབང་འཛིན་པ་དང་བོད་མི་གང་གིས་ཀྱང་མ་ཡིན་པར། ཁུངས་ཐུབ་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཐོན་པའི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་སྡོམ་ཚིག་ཅིག་ཡོད་མེད་བཅས་རེད།

 དངོས་ནས་བཤད་ན་རྒྱུན་ཤེས་ལའང་སྟབས་བདེ་འམ་ཡང་ན་མགོ་རྟིང་སློག་མི་ཐུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་རང་བཞིན་ཞིག་འདུག་སྟེ། དཔེར་ན། ཡོན་རྒྱལ་རབས་དེ་རྒྱ་ནག་ཡིན་མིན་དང་། བོད་དང་ཡོན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དེ་བོད་སོག་འབྲེལ་བ་དང་། ཡང་ན་རྒྱ་ནག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན་མིན། དེ་བཞིན། ཆིན་རྒྱལ་རབས་ནི་རྒྱ་ནག་ཡིན་མིན་དང་། སྐབས་དེའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་ཆིན་གོང་མའི་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་དེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་རྒྱ་ནག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན་མིན། རྒྱ་ནག་དང་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས། ཡན་ཧོང་མེས་པོའི་བུ་རྒྱུད་སོགས་ཀྱི་གོ་དོན་ངོ་མ་ཅི་ཞིག་ཡིན་མིན་དང་། སུས་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་གོ་དོན་འདི་གཏན་འཁེལ་བྱུང་བ་དང་། སུ་ཞིག་གིས་འདི་ལ་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་མེད་སོགས་ཀྱང་རྟོགས་དགོས་པར་བསམ།

མོན་ཁྲེར་རེལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་གླིང་གི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་མཁས་དབང་དང་བོད་རིག་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ། ཝ་ཤིན་ཊོན་མངའ་སྡེ་དང་ལོན་ཌོན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཆེན་མོ་སྐུ་ཞབས་མེལ་ཁེལ་སེ་ཝན་ཕུ་རེལ་གྷི་ Michael C.Van Walt Van Praag ཡིས་གསུང་རྩོམ༼བོད་ཀྱི་གནས་བབ།༽རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཐོབ་ཐང་། མདུན་ལམ་བཅས་ཀྱི་དོན་གནད། ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ནང་རྩོམ་པ་པོས་བོད་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་འཚོལ་བསྡུ་དང་ཁུངས་གཏུགས།  བོད་ཀྱི་འདས་སོང་དང་ད་ལྟའི་ཁྲིམས་དོན་གྱི་གནས་བབ་བཅས་ལ་གཞུང་ལུགས་རང་བཞིན་དང་གཟབ་ནན་གྱི་སྒོ་ནས་ཁུངས་སྐྱེལ་རྒྱས་བཤད་ཡང་དག་བྱས་ཏེ། ང་ཚོར་རྒྱ་ནག་གིས་བཤད་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུན་ཤེས་དང་མི་མཐུན་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་ཀློག་དེབ་ཞིག་མཐུན་སྦྱོར་བྱས་ཡོད། 

དཔེ་དེབ་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུན་ཤེས་ཡོད་མཁན་ཚོའི་བློ་ཡིད་དུ་ཤོང་གི་མེད། ཡིན་ནའང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ལག་འོག་ཏུ་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་དང་བོད་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམ་པོ་ཡོད་ཀྱང་། ཞིབ་ཚགས་པའི་སྒོ་ནས་རིག་གཞུང་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ངོས་ཐད་ནས་དེབ་འདིའི་ལྟ་ཚུལ་ལ་གོ་སྐོན་བློ་འགུག་གི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་དགག་ལན་ཞིག་ཅིའི་ཕྱིར་མེད་སོང་བ་རེད།