བལ་ཡུལ་གཞུང་གིས་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བར་ངོ་སྤྲོད་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་འཆར་ཡོད་འདུག

ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་ཡང་ཡང་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བལ་གཞུང་གིས་ཡུལ་དེའི་ནང་གནས་སྡོད་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་གཞན་ལྟར་བོད་མི་རྣམས་ལའང་ངོ་སྤྲོད་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་འཆར་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་འདུག

Nepal’s minister for home affairs Bal Krishna Khand (File photo)

འདས་པའི་ལོ་ངོ་ ༣༠ ཙམ་གྱི་རིང་རྒྱ་ནག་གི་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་བལ་ཡུལ་གཞུང་གིས། ཡུལ་དེའི་ནང་དུ་གནས་སྡོད་བོད་མི་རྣམས་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ལག་འཁྱེར་དང་ངོ་སྤྲོད་ལག་འཁྱེར་མ་སྤྲད་པའི་རྐྱེན་གྱིས། བོད་ཕྲུག་རྣམས་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་སྐྱོད་དང་། དངུལ་ཁང་ནང་དེབ་སྐྱེལ་གྱིས་མཚོན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཁག་ནང་ཁྲིམས་མཐུན་གྱིས་འཛུལ་ཞུགས་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་མུས་ཡིན་པའི་སྐབས་འདིར། བལ་ཡུལ་གཞུང་གིས་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ་བརྟེན་ནས་བོད་མིར་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ངོ་སྤྲོད་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་རྒྱུར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྐོར་བསྒྲགས་འདུག

དེ་ཡང་བལ་ཡུལ་གྱི་ནང་སྲིད་བློན་ཆེན་བྷལ་ཀི་རི་ཤི་ན་ཁན་ཌི་ (Bal Krishna Khand)ལགས་ཀྱིས། ཡུལ་དེའི་གྲོས་ཚོགས་ནང་བོད་མི་ཞེས་ཟུར་དུ་མིང་འདོན་བྱས་མི་འདུག་ཀྱང་། བལ་ཡུལ་ནང་གི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཚང་མར་ངོ་སྤྲོད་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་རྒྱུ་འོས་འཚམ་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་འདུག དེ་ཡང་ཁོང་གིས། ཡུལ་ལུང་དང་དུས་ཚོད་འདྲ་མིན་ནང་བལ་ཡུལ་དུ་བསླེབས་ཏེ་གཞིས་ཆགས་པའི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ཀྱང་མི་སེར་རེད། ཁོང་ཚོར་ཡང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལྡན་ཡོད། དེར་བརྟེན། ང་ཚོས་ཁོང་ཚོར་ངོ་སྤྲོད་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་རྒྱུའི་ལས་ཀ་འགོ་བརྩམས་ཟིན། ང་ཚོའི་ངོས་ནས་ཁོ་ཚོ་བལ་ཡུལ་དུ་བློ་བདེ་བག་ཕེབས་ངང་གནས་སྡོབ་བྱས་ན་འདོད་ཀྱི་ཡོད། ཅེས་བརྗོད་འདུག་ལ། བལ་གཞུང་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་སྟབས་བདེ་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པར་བྱ་རྒྱུའི་འོས་འགན་ཡོད་པ་བཞིན། བུ་ཕྲུག་དེ་ཚོས་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་གཞུང་ལ་འགན་འཁུར་བླང་དགོས། ཞེས་བརྗོད་འདུག

Nepal government has not given Tibetan Refugees in Nepal identity card since 1995. Photo: Unknown Source

འདས་པའི་ལོ་གཉིས་དང་ཕྱེད་ཀའི་རིང་འཛམ་གླིང་སྤྱི་དང་བལ་ཡུལ་ནང་ཏོག་དབྱིབས་གཉན་རིམས་ཁྱབ་གདལ་ཕྱིན་པའི་སྐབས་དེར། བལ་གཞུང་གིས་རང་གི་མི་སེར་དང་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་བར་ལ་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱིས་མི་སེར་ཁོ་ནར་ཏོག་དབྱིབས་སྔོན་འགོག་སྨན་ཁབ་བརྒྱབ་ཡོད་ནའང་། ད་ལན་ནང་སྲིད་བློན་ཆེན་ལགས་ཀྱིས་གཞུང་གི་སྲིད་ཇུས་དེ་རྩིས་མེད་བཏང་སྟེ། ད་ཕན་མི་སེར་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ངོ་སྤྲོད་ལག་འཁྱེར་མེད་པའི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཚུད་པའི་བལ་ཡུལ་ནང་གནས་སྡོད་མི་མང་ཚང་མར་འགོག་ཁབ་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་རྒྱུ་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་འདུག

སྤྱིར་བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་གཏན་འབེབ་བྱས་པའི་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་རྩ་འཛུགས་ (UN 1951 Fefugee Convention) ཀྱི་ཁོངས་སུ་མེད་ནའང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བོད་ས་ཡོངས་རྫོགས་བཙན་བཟུང་བྱས་རྗེས་བོད་མི་ཕོན་ཆེན་རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་ནང་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་ཡོད་ཅིང་། སྐབས་དེའི་ཚེ་བལ་གཞུང་གིས་ཡུལ་དེའི་ནང་གཞིས་ཆགས་པའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་ལག་དེབ་སྤྲད་ཡོད་ནའང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལོ་ནས་བཟུང་བལ་གཞུག་གིས་བོད་མི་རྣམས་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་མཚམས་བཞག་ཡོད་པ་རེད། བལ་གཞུང་གི་ངོས་འཛིན་ལག་འཁྱེར་མ་ཐོབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས། བལ་ཡུལ་ནང་དུ་གནས་སྡོད་བོད་མི་རྣམས་ལ་ལས་ཀར་འཛུལ་ཞུགས་དང་། ཐ་ན་ཁ་ལོ་བའི་ལག་འཁྱེར་ཞིག་ཀྱང་ཁྲིམས་མཐུན་ངང་རག་པའི་ལམ་ཀ་མེད་པ་རེད།

བལ་ཡུལ་གྱི་བརྒྱུད་ལམ་ཞིག་ནང་། ད་ལན་བལ་གཞུང་གིས་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་དེ་ནི་ནུབ་གླིང་གི་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་འདུག་ལ། འདས་པའི་ལོ་ངོ་དུ་མའི་རིང་ཨ་རི་གཙོས་པའི་ནུབ་གླིང་གི་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་བཅས་ཀྱིས་བལ་གཞུང་ལ་བོད་མིར་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ངོ་སྤྲོད་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་ཐེངས་མང་གནང་ཡོད་ལ། ཉེ་ཆར་ཨ་རིའི་བོད་དོན་དམིགས་བསལ་འབྲེལ་མཐུད་པ་ལྕམ་ཨ་ཛེ་ར་ཛེ་ཡ་ (Uzra Zeya) ལགས་བཞུགས་སྒར་དྷ་སའི་གཞུང་འབྲེལ་འཚམས་གཟིགས་གྲུབ་རྗེས། ཐད་ཀར་བལ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་ཅིག་ནང་གཟིགས་ཞིབ་གནང་ཡོད་པ་མ་ཟད། བལ་ཡུལ་གྱི་མགོ་འཁྲིད་རྣམས་དང་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་བལ་གཞུང་ངོས་ནས་བོད་མིའི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་གནང་ཡོད་འདུག

US Special Coordinator for Tibetan Issues Uzra Zeya visits Tibetan refugee camp in Jawalakhel, Nepal on 21 Sept, 2022. Photo: Annapurna Express

འདས་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ནང་དུ་བལ་གཞུང་གིས་བལ་ཡུལ་ནང་གནས་སྡོད་སྐྱབས་བཅོལ་བར་ངོ་སྤྲོད་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་རྒྱུ་ཡིན་པའི་གསལ་བསྒྲབས་བྱས་ཡོད་ནའང་། སྐབས་དེར་བལ་ཡུལ་གྱི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཁྲོད་མི་འབོར་མང་ཤོས་ཡིན་པའི་འབྲུག་གི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་མ་གཏོགས། བོད་མིར་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་ཡོད་ཅིང་། སྐབས་དེར་བལ་ཡུལ་གྱི་མགོ་འཁྲིད་ཁྲོད་དུ། གལ་ཏེ་འབྲུག་པའི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་ལག་འཁྱེར་སྤྲད་ཚེ། ཕྱིས་སུ་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལའང་གཅིག་མཚུངས་སྤྲོད་དགོས་པའི་བསམ་ཚུལ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད་འདུག

བལ་ཡུལ་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༥ ལོར་རྒྱ་ནག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཕྱི་འབྲེལ་བཙུགས་ཤིང་། འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་འགའ་ཤས་ནང་རྒྱ་ནག་གིས་རང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་སྐྱེད་ཐབས་སུ་བལ་ཡུལ་ལ་འཛུགས་སྐྲུན་སོགས་ཀྱི་ཐད་ལ་རོགས་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེན་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྲིད་འཛིན་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལོར་སྤེལ་བའི་རྒྱུད་གཅིག་ལམ་གཅིག་གི་ལས་གཞི་དྭང་དུ་བླངས་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་གི་དཔལ་འབྱོར་ཁེ་ཕན་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་འོག བལ་གཞུང་གིས་བལ་ཡུལ་གྱི་ས་ཐོག་ལ་རྒྱ་ནག་ལ་རྒོལ་བའི་བྱ་འགུལ་སྤེལ་དུ་མི་འཇུག་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་ལྟར། རྒྱ་རྒོལ་གྱི་སྐད་འབོད་ལས་འགུལ་དང་། ཐ་ན་སྐུའི་འཁྲུངས་སྐར་སྲུང་གཙི་ཞུ་རྒྱུ་ལའང་བཀག་སྡོམ་དང་ཚོད་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ལོའི་མི་འབོར་གྲངས་བཤེར་ལྟར་ན། སྐབས་དེར་བལ་ཡུལ་ནང་ཉུང་མཐར་བོད་མི་ ༡༣༥༡༤ ཡོད་ཅིང་། ད་ལྟ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལྟ་ཞིབ་ཁང་གཉིས་ཀྱིས་བལ་ཡུལ་ནང་གི་བོད་མིའི་གྲངས་འབོར་དེ་ཁྲི་ ༢ མ་ཟིན་ཙམ་ཡོད་པའི་ཚོད་དཔག་བྱས་འདུག