ཝེ་ཌི་ནམ་དང་། རྒྱ་ནག བྱང་ཀོ་རི་ཡ་བཅས་ནི་གསར་འགོད་རང་དབང་ཆེས་སྡུག་ཤོས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་ཐེར་འདོན་བྱས་འདུག
ལོ་ལྟར་འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་སར་ཡོད་པའི་གསར་འགོད་པ་མང་པོ་ཞིག་དམར་གསོད་དང་བཙན་གཡེམ། དེ་བཞིན་ཉེས་མེད་བཙོན་འཇུག་སོགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ལྟར། དེ་རིང་འཛམ་གླིང་གསར་འགོད་རང་དབང་གི་ཉིན་མོ་དང་བསྟུན། རྒྱལ་མཚམས་མེད་པའི་གསར་འགོད་མཐུན་ཚོགས་(Reporters Without Borders) ཀྱིས་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་དང་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་ ༡༨༠ ནང་གསར་འགོད་རང་དབང་ཐད་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་བརྒྱུད། ཨེ་ཤ་ཡའི་ཝེ་ཌི་ནམ་དང་། རྒྱ་ནག བྱང་ཀོ་རི་ཡ་བཅས་ནི་གསར་འགོད་རང་དབང་ཆེས་སྡུག་ཤོས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་ཐེར་འདོན་བྱས་འདུག
རྒྱལ་མཚམས་མེད་པའི་གསར་འགོད་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་གསར་འགོད་རང་དབང་གི་དཀར་ཆག་ (World Press Freedom Index) ནང་། ཕྱི་ལོ ༢༠༢༣ ལོར་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་དང་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་ ༡༨༠ ནང་། ཝེ་ཌི་ནམ་དང་། རྒྱ་ནག བྱང་ཀོ་རི་ཡ་བཅས་ནི་གསར་འགོད་རང་དབང་ཆེས་སྡུག་ཤོས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་གསལ་སྟོན་བྱས་འདུག འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ ༣༡ ནང་གསར་འགོད་རང་དབང་ཛ་དྲག་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ ༤༢ ནང་དཀའ་ཁག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ། རྒྱབ་ཁབ་ ༥༥ ནང་དཀའ་ཁག་ཆེན་པོ། དེ་བཞིན་རྒྱལ་ཁབ་ ༥༢ ནང་འདོད་བློ་ཚིམས་པ་ཞིག་ཡོད་པའི་ཁྲོད། ནོར་ཝེ་དང་། ཨ་ཡེ་ལེན་ཌི་ (Ireland)། ཌན་མག ནི་ཐར་ལེན་ཌི་རྣམས་འཛམ་གླིང་གི་གསར་འགོད་རང་དབང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་འདུག དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་སུ་གྲགས་པའི་རྒྱ་གར་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། སྲིད་བློན་མུ་དྷི་མཆོག་གི་སྲིད་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་སྤེལ་བར་དམ་དྲག་དང་བཀག་སྡོམ་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྟབས། འདས་ལོར་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་དང་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་གྱི་ཁྲོད་ནས་ཨང་རིམ ༡༥༠ ཡིན་ཡང་། འདི་ལོར་ཇེ་སྡུག་ཏུ་ཕྱིན་ཏེ་ཨང་རིམ་ ༡༦༡ པར་ཟགས་འདུག
གཞན་ཡང་། དེ་རིང་ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་དེ་འབྲེལ་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་བའི་ནང་། འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་རང་དབང་དང་། ཁེ་ཕན། དམངས་གཙོ་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡོང་བར་དྲང་ཚུགས་ལྡན་པའི་གསར་ཁང་ནི་དམངས་གཙོ་ཚད་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་གྲུབ་ཆ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ཅིང་། ལྷག་པར་གསར་འགོད་རང་དབང་ནི་དེང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྲོག་ཤིང་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། གསར་འགོད་པ་དང་། གསར་ཁང་ཁག་གི་ལས་མི་སོགས་དྲང་ཚུགས་ལྡན་པའི་གསར་འགྱུར་སྤེལ་མཁན་དག་གིས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་རྡོག་རོལ་དང་དྲག་གནོན། དམར་གསོད་དང་། རྐུ་འཕྲོག དྲག་རྒོལ་བྱེད་མཁན་སོགས་ཐེར་འདོན་བྱས་ནས། མི་མང་ལ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་མང་དག་ཅིག་མཁོ་སྤྲོད་དང་གསལ་སྟོན་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་དང་། དེ་བཞིན་ཉེ་ལམ་ཡུ་ཀེ་རེན་དང་། བྷེ་ལ་ར་སི་(Belarus) ཨབ་གྷ་ནི་སི་ཐན་སོགས་སུ་གསར་འགོད་པ་རྣམས་ལ་དྲག་རྒོལ་དང་འཛིན་བཟུང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་སོགས་འཁོད་འདུག
ཡང་བསྒྲགས་གཏམ་དེའི་ནང་། བུད་མེད་གསར་འགོད་པ་རྣམས་ལ་མངོན་ལྐོག་གཉིས་ནས་འཇིགས་སྐུལ་དང་། དྲག་གནོན་སོགས་བྱེད་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་མུས་ཡིན་པ་མ་ཟད། མངོན་གསལ་དོད་པོའི་ཐོག་ནས་མགོ་སྐོར་དང་། ནག་ཉེས་གཡོགས་པ། བཙན་གཡེམ། ཐ་ན་དམར་གསོད་སོགས་གཏོང་གི་ཡོད་ལ། ད་བར་བུད་མེད་གསར་འགོད་པའི་བརྒྱ་ཆ་ ༧༣ ཙམ་ལ་དྲ་ལམ་ནས་འཇིགས་སྐུལ་དང་། ཕྱི་ནང་གཉིས་ནས་བཙན་གཡེམ་དང་ཆགས་སྲེད་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་མང་དག་ཅིག་འབྱུང་གིན་ཡོད་སྟབས། ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་གསར་འགོད་པ་རྣམས་ལ་བཙན་གཡེམ་དང་། འཇིགས་སྐུལ། དམར་གསོད་གཏོང་མཁན་གྱི་གཞུང་སྒེར་ཚང་མར་སྐྱོན་བརྗོད་དྲག་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་ཁར། སླད་མར་རྒྱལ་ཁབ་གང་སར་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་གི་ཁེ་ཕན་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཐོག་ནས། གསར་འགོད་པའི་དྲང་ཚུགས་ལྡན་པའི་ལས་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་གནང་འདུག དེ་བཞིན་ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱལ་མཚམས་མེད་པའི་ཐོག་ནས་གསར་འགོད་རང་དབང་གོང་སྤེལ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་སླད། གཞུང་སྒེར་གྱི་ཚོགས་པ་དང་སྒྲིག་འཛུགས་ཁག་དང་ལྷན་དུ་མཉམ་ལས་བྱས་ནས། རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པ་དང་། ས་ཁུལ་རིམ་པའི་ནང་གསར་འགོད་རང་དབང་གི་ཁེ་ཕན་སྲུང་སྐྱོབ་དང་གོང་མཐོར་གཏོང་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་སྐོར་སོགས་གསལ་འདུག
ཡང་དཀྱིལ་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཨུ་ཛི་བྷེ་ཀི་སི་ཐན་ (Uzbekistan) ནང་ཡོད་པའི་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཆེན་མོ་སྐུ་ཞབས་ཇོ་ན་ཐན་ (Jonathan Henick) ལགས་ཀྱིས། ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་དེའི་ནང་གསར་འགོད་རང་དབང་གི་ཁེ་ཕན་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུར་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོ་ཡོད་ཅིང་། ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཁང་གི་མགོ་ལས་ཡོངས་ཀྱིས་ས་གནས་གསར་འགོད་པ་དང་། གསར་ཁང་ཁག་གི་འཐུས་མི་རྣམས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ཏེ། ཁོང་ཅག་ལ་ཟབ་སྦྱོང་དང་ཤེས་ཡོན་སོགས་ཀྱི་ཐད་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རོགས་འདེགས་བྱ་འདོད་ཆེན་པོ་ཡོད་སྐོར་སོགས་བརྗོད་འདུག
གསར་འགོད་པ། དཔལ་ལྡན།
