ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་ནང་ཡོད་པའི་འཕགས་བོད་བར་གྱི་ཚོང་ལམ་ཤིབ་ཀི་ལ་ (Shipki La) བསྐྱར་དུ་སྒོ་ཕྱེས་ཡོད་པ་དང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ལོའི་རྗེས་སུ་ཚོང་ལམ་དེ་ཡུལ་སྐོར་བ་སོགས་མི་མང་ལ་སྒོ་འབྱེད་བྱས་པ་ཐེངས་དང་པོ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་འདུག
དེའི་སྐོར་ལ་ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༡༠ ཉིན་རྒྱ་གར་ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་སྤྱི་ཁྱབ་བློན་ཆེན་སུཀ་ཝིན་ཌར་སིངྒ་ (Sukhvinder Singh Sukhu) མཆོག་གིས། ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པ་དང་ས་གནས་མི་མང་གི་ཆེད་དུ་འཕགས་བོད་ས་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་ཤིབ་ཀི་ལའི་ས་ཁུལ་དེ་ཐོག་མར་སྒོ་ཕྱེས་པ་ཡིན་ཞིང་། ཚོང་ལམ་དེར་འཐབ་ཇུས་ཀྱི་གལ་གནད་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་ཐག་རིང་དང་ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་ཆགས་པའི་གྲོང་གསེབ་ཁག་ལ་འབྲེལ་བ་ཤུགས་ཆེ་རུ་བཏང་སྟེ། མི་མང་ལ་ཁེ་ཕན་སྤྲོད་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་དམིགས་པ་ཞིག་ཡིན་སྐོར་གསུངས་འདུག
ཚོང་ལམ་སྒོ་ཕྱེས་རྗེས། ཁུལ་དེའི་ལེབ་ཆ་ལ་ (Lepcha La) དང་། ཁཱ་ནཱ་ (Khana)། སངྒ་ལཱ་ (Sangla)། རཱ་ནི་ཁན་ཌ་ (Rani Kanda)། ཅི་ཊི་ཀུལ་ (Chitkul) སོགས་ལ་འགྲོ་འོང་བྱེད་ཆོག་གི་ཡོད་འདུག་ལ། མཐའ་མཚམས་ས་ཚིགས་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་ཧིན་རྡུའི་གནས་ཆེན་གཙོ་བོ་ (Kailash-Mansarovar) ལ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཀ་ཡང་ཡོད་ཀྱང་། ས་ཁུལ་དེ་རྒྱ་ནག་གི་བཙན་བཟུང་འོག་ཡོད་པར་བརྟེན། རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཐོངས་མཆན་ངེས་པར་དུ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་འདུག
དེ་འབྲེལ་སྙན་ཐོ་ཞིག་བཏོན་པའི་ནང་། ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་ཁུ་ནུ་རྫོང་ (Kinnaur) གི་མཐོ་སྒང་ཁུལ་དུ་ཆགས་ཡོད་པའི་རྩོད་རྙོག་ཆེ་བའི་ཤིབ་ཀི་ལ་ས་མཚམས་སུ་དམག་དཔུང་འབོར་ཆེན་བཞག་སྟེ་དམ་དྲག་དང་ལྟ་སྲུང་ནན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པར་བརྟེན། དེ་སྔ་ཚོང་དོན་བྱེད་སྒོ་སོགས་བཀག་སྡོམ་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། ད་ལན་ས་མཚམས་དེ་སྒོ་འབྱེད་བྱས་ནས་ཡུལ་སྐོར་བ་ཡོང་ཆོག་པ་ཆགས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། ཡུལ་སྐོར་བ་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སེར་དང་ས་གནས་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཤིབ་ཀི་ལ་ཚོང་ལམ་བརྒྱུད་ནས་འགྲོ་བར་རང་ཉིད་ཀྱི་ངོས་འཛིན་ལག་ཁྱེར་དང་། རྒྱ་གར་གྱི་ཨ་དྷར་ཀར་ཌི་ (Aadhaar card) སོགས་ངེས་པར་དུ་མིག་སྟོན་དགོས་ཀྱང་། ཞག་སྡོད་བྱེད་ཆོག་གི་མེད། དེ་བཞིན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ ལོར་མངའ་སྡེ་དེ་གསར་འཛུགས་གནང་མཁན་ཡ་ཤི་ཝན་སིངྒ་པར་མར་ (Yashwant Singh Parmar) ལགས་དང་སྲིད་བློན་ཟུར་པ་ཨིན་དྷ་ར་གྷན་དྷི་ (Indira Gandhi) མཆོག་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་ཤིབ་ཀ་ལའི་ཚོང་ལམ་གསར་དུ་བཟོས་ནས་འགྲོ་འོང་མགོ་བཙུགས་ཡོད་སྐོར་གསལ་འདུག
ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་སྤྱི་ཁྱབ་བློན་ཆེན་སུཀ་ཝིན་ཌར་སིངྒ་མཆོག་གིས་ཚོང་ལམ་དེ་སྒོ་འབྱེད་གནང་བའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི། རྒྱ་གར་དང་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་རྩི་ཤིང་འཕེལ་རྒྱས་ལས་གཞི་ (Green Development Project)གསར་འཛུགས་གནང་ཡོད་ཅིང་། དེའི་སྐོར་ས་གནས་ཡུལ་མི་དང་མཐའ་སྲུང་དམག་མི་རྣམས་ལ་གཏམ་བཤད་ཀྱང་གནང་ཡོད་སྐོར་དང་། ས་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་དམག་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཉིན་མཚན་ལྟོས་མེད་ཀྱིས་མཐའ་སྲུང་བྱེད་པར་ཡི་རངས་བསྔགས་བརྗོད་གནང་བ་དང་སྦྲགས། མཐའ་མཚམས་ཁུལ་དུ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཚོར་ཤུགས་སྐྱེན་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དམིགས་བསལ་གྱིས་རྒྱ་ནག་དང་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་ཐེངས་མང་ཡོང་གི་ཡོད་པའི་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་སྐོར་སོགས་བཀོད་འདུག
ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཤིབ་ཀི་ལ་ཚོང་ལམ་ནི་འཕགས་བོད་ས་མཚམས་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་ཐད་གལ་གནད་ཆེ་བའི་འབྲེལ་མཚམས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། བོད་དང་ཁུ་ནུའི་བར་བལ་དང་ཚྭ། འབྲུ་རིགས་སོགས་ཀྱི་ཚོང་འདྲེན་ཤུགས་ཆེན་བྱས་ཡོད་འདུག ཡིན་ནའང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལོར་ཏོག་དབྱིབས་གཉན་རིམས་ཁྱབ་གདལ་ཤུགས་ཆེན་ཕྱིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོང་ལམ་དེ་སྒོ་བརྒྱབ་ནས་ད་བར་བསྐྱར་དུ་ཕྱེས་མེད་པ་རེད།
གསར་འགོད་པ། བསྟན་འཛིན་ཕུར་བུ། རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན། པདྨ་མཚོ།
