བལ་ཡུལ་དང་རྒྱ་གར་བར་རྩོད་རྙོག་ཏུ་གྱུར་བའི་ལི་པུ་ལིག་དང་ལིམ་པི་ཡ་དུ་ར། ཀཱ་ལཱ་པ་ཎིའི་མངའ་ཁོངས་བདག་དབང་གི་གནད་དོན་ཐད་བལ་ཡུལ་གཞུང་གིས་བསྐྱར་དུ་རྒྱ་གར་ལ་ངོ་རྒོལ་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་འདུག
དེ་འབྲེལ་བལ་ཡུལ་ཕྱི་སྲིད་ལྷན་ཁང་གིས། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༡༦ ལོའི་བལ་ཡུལ་རྒྱལ་གཞུང་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་བཟོ་གྲྭ་གཉིས་བར་བཞག་པའི་གྲོས་ཆོད་ (Treaty of Sugauli) ནང་གསལ་ལྟར། ལི་པུ་ལིག་(lipulek) དང་། ལིམ་པི་ཡ་དུ་ར་(Limpiyadhura)། ཀཱ་ལཱ་པ་ཎི་(kalapani) བཅས་ཀྱི་ས་ཁོངས་བདག་དབང་དེ་བལ་ཡུལ་གཞུང་ལ་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་འདུག
གནད་དོན་དེའི་ཐད་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ཀྱིས། ལི་པུ་ལིག་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༤ ནས་བཟུང་ཧིན་རྡུ་དང་། ནང་པ། གཅེར་བུ་བ། བོན་གྱི་རྗེས་འབྲང་བ་ཚོས་གངས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོར་གནས་མཇལ་དུ་འགྲོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད། འདི་ནི་གསར་དུ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་མིན། རྒྱ་གར་གྱིས་རྒྱུན་དུ་རྩོད་གཞི་དེ་དག་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་བདེན་དཔང་ལ་གཞི་བཅོལ་མེད་པས། ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བཙན་འགེལ་བྱས་པའི་ས་ཁོངས་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་རེ་འདུན་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་མིན་སྐོར་ལན་འདེབས་བྱས་འདུག
ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༤ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱིས་རྒྱ་ནག་དང་མཉམ་དུ་ལི་པུ་ལིག་ལ་ཁ་བརྒྱུད་ནས་གངས་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་སུ་གནས་སྐོར་སླར་གསོ་བྱ་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱུང་བ་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་དང་། གངས་རིན་པོ་ཆེའི་གནས་སྐོར་དེ་ཏོག་དབྱིབས་གཉན་རིམས་རྐྱེན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལོར་མཚམས་འཇོག་བྱས་ཡོད་འདུག་ལ། ཐེངས་འདིའི་གནས་སྐོར་སླར་གསོའི་ལས་གཞིའི་འོག་ཧིན་རྡུའི་གནས་སྐོར་བ་ ༥༠༠ རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨུ་ཊ་ར་ཁན་ཌི་(Uttarakhand)མངའ་སྡེ་བརྒྱུད་ནས་ལི་པུ་ལིག་ལ་ཁ་བརྒལ་ནས་བོད་ནང་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུ་དང་། གནས་སྐོར་བ་གཞན་རྣམས་རྒྱ་གར་བྱང་ཤར་གྱི་འབྲས་ལྗོངས་མངའ་སྡེ་བརྒྱུད་ནས་ལམ་ཁ་གཞན་ཞིག་བརྒྱུད་རྒྱུ་ཡིན་འདུག
རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ། དེ་བཞིན། བོད་བཅས་ཀྱི་ས་འབྲེལ་ཆགས་པའི་ས་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ ༣༥ ཅན་གྱི་ཀཱ་ལཱ་པ་ཎི་ས་ཁུལ་དེ་ནི་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་གཉིས་དབར་གྱི་རྩོད་གཞི་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་གར་གྱིས་ས་ཁུལ་དེ་ཨུ་ཊ་ར་ཁན་ཌི་མངའ་སྡེའི་པི་ཐོ་ར་གྷར་(Pithoragarh)རྫོང་ཁོངས་ཡིན་ལུགས་དང་། བལ་གཞུང་གིས་བལ་ཡུལ་གྱི་ཆེས་ནུབ་དྷར་ཅུ་ལ་ (Darchula) རྫོང་གི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད་ལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལོ་ནས་བཟུང་རྒྱ་དཀར་ནག་བར་གྱི་དམག་འཁྲུག་གི་རྐྱེན་གྱིས་ད་བར་ཀཱ་ལཱ་པ་ཎི་ས་ཁུལ་དེ་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་གི་འཕགས་བོད་ས་མཚམས་དྲག་ཆས་ཉེན་རྟོག་པས་(Indo-Tibetan Border Police) དོ་དམ་བྱེད་མུས་ཡིན་པ་རེད།
རྒྱ་གར་ངོས་ནས་ཀཱ་ལཱ་པ་ཎི་ས་ཁུལ་དེ་རང་ཁོངས་ཡིན་པའི་དཔང་རྟགས་སུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༣༠ ནང་གི་འཛིན་སྐྱོང་དང་ཁྲལ་འབབ་ཡིག་ཆ་རྣམས་བསྟན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༧༠ ནང་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁུལ་དེར་རྟོག་ཞིབ་བྱས་པའི་མཇུག་འབྲས་གཞིར་བཟུང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༧༩ སྐབས་སུ་ཀཱ་ལཱ་པ་ཎི་ས་ཁུལ་དེ་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་སུ་བཀོད་པའི་ས་ཁྲ་ཡང་བསྟན་ཡོད་པ་རེད། བལ་ཡུལ་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༥༠ དང་ ༡༨༥༦ སྐབས་ཀྱི་ས་ཁྲ་བསྟན་ཏེ་རང་ཁོངས་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད།
རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་གཉིས་བར་ས་མཚམས་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་ ༡༨༥༠ ཡོད། རྒྱ་གར་གྱི་འབྲས་ལྗོངས་དང་ནུབ་བྷན་གྷལ། ཨུ་ཏར་དང་བྷེ་ཧར། ཨུ་ཏར་ཁན་བཅས་མངའ་སྡེ་ལྔའི་ས་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་ ༡༨༥༠ ཙམ་བལ་ཡུལ་དང་ས་འབྲེལ་ཆགས་ཡོད། རྒྱ་གར་ཕྱོགས་ནས་ལི་པུ་ལིག་དང་ཀཱ་ལཱ་པ་ཎི ། ལིམ་པི་ཡ་དུ་ར་(Limpiyadhura)བཅས་ཀྱི་ས་ཁུལ་བདག་དབང་སྟངས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་འདུག
