རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཞང་ཞུང་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པར་སྒྲུབ་བཞིན་འདུག

རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་ཁག་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ཁྲིམས་ཟེར་བའི་ཁོངས་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཉེན་འདུག

Professor Mark Aldenderfer giving talks on the topic of what does archaeology tell us about the Tibet’s Past ?

ཨ་རིའི་ཁ་ལི་ཧྥོ་ནེ་ཡ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་གི་ཆེད་མཁས་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཟུར་བ་མག་ཨལ་ཌན་ཌར་ཧྥར་(Mark Aldenderfer) ལགས་ཀྱིས། བོད་ཀྱི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་འདས་པའི་སྐོར་ལ་ཅི་ཞིག་ཤོད་ཀྱི་ཡོད་དམ་ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་གསུང་བཤད་གནང་སྐབས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་དག་རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་དང་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་ས་མཚམས་ལས་བརྒལ་ཐུབ་ཐབས་མེད་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་དང་འགྱུར་ཉེན་ཡོད་སྐོར་བརྗོད།

སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་མག་ཨལ་ཌན་ཌར་ཧྥར་ལགས་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། རྒྱ་ནག་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ དང་༡༩༨༠ ཡས་མས་ཙམ་ནས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་དོན་ཐོག་མ་རྩ་འབོར་ཆེན་བཏང་ཡོད་ཀྱང་། ད་ལྟ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་ཁག་ལ་ཉེ་ལམ་གཏན་འབེབས་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ཁྲིམས་ཟེར་བའི་ཁོངས་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་པ་དང་། ཡང་རྒྱུད་གཅིག་ལམ་གཅིག་ལ་འབྲེལ་བ་འདོགས་པ། དེ་བཞིན། བོད་དེ་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་ཟེར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགྲེལ་ལོག་ལ་སྦྱོར་བ། ཞང་ཞུང་ནི་བོད་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་དང་ནང་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པར་སྒྲུབ་ཀྱིན་པ་སོགས་རྒྱ་ནག་གི་འགྲེལ་བཤད་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་རང་དབང་ཅན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གྲུབ་དོན་འདོན་ཁག་པོར་གྱུར་ཡོད་པ་རེད།

དེ་བཞིན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་ལ་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་བང་སོ་ཁག་ཅིག་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་དང་འབྲེལ། རྒྱ་ནག་གི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་པ་དག་གིས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ནས་ ༢༠༠༠ ལོ་མགོའི་བར་མཚོ་ནུབ་ཁུལ་གཏེར་ལམ་རྫོང་གི་ཤེའུ་བཙན་པོའི་བང་སོ་སྔོག་འདོན་བྱས་ཏེ་རིག་དངོས་མང་པོ་རྐུ་འཁྱེར་བྱས་སྟབས། ད་ལྟ་ཤུལ་བཞག་གི་གནའ་རྫས་རིག་དངོས་ཅུང་ཙམ་ལས་ལྷག་མེད་ཅིང་། བོད་དབུས་ཁུལ་གྱི་བཙན་པོ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་ནས་འུ་དུམ་བཙན་པོ་བར་གྱི་བང་སོ་མཆིས་པའི་འཕྱོངས་རྒྱས་བཙན་པོའི་བང་སོ་འགའ་ལ་གང་བྱུང་སྔོན་འདོན་བྱས་པ་དང་འགའ་རེའི་རིག་དངོས་རྐུ་འཁྱེར་བྱས་པ། དེ་བཞིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ནང་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ནང་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་ཏེ། གུ་གེ་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་ཞིང་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱིས་ཕྱག་བཏབ་པའི་མངའ་རིས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐོ་ལྡིང་དགོན་པ་དང་ལྷ་ཁང་སོགས་ནང་པའི་ཤུལ་བཞག་རིག་དངོས་ཕལ་ཆེ་བ་གཏོར་བཅོམ་བྱས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ལོར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་མཐོ་ལྡིང་གི་རིག་དངོས་བསྐྱར་བསྐྲུན་ཟེར་བ་བྱས་ཏེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་སྙིང་བརླག་པའི་ཡུལ་སྐོར་ལྗོངས་རྒྱུ་ལྟ་ས་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཡོད་འདུག

རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས། བོད་ཀྱི་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་དག་གིས་བོད་ཀྱི་དོན་དངོས་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་བའི་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་བཞིན་མེད་པར། རྒྱ་ནག་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་བོད་ལ་འཛིན་པའི་འགྲེལ་བརྗོད་དུ་བསྒྱུར་དང་སྒྱུར་མུས་ཡིན་པའི་དཔེ་མཚོན་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི་ཞང་ཞུང་ཡིན་ཞིང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ལོ་ཙམ་ནས་རྒྱ་ནག་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་གསར་ཁང་དག་གིས། ཞང་ཞུང་ནི་བོད་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པ་མ་ཟད། ནང་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་ཡིན། ཞང་ཞུང་ནི་རྒྱ་ནག་གི་གནའ་བོའི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེ། རྒྱུད་གཅིག་ལམ་གཅིག་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་བརྗོད་དེ། ཚོང་འབྲེལ་དང་གནས་སྤོ། རིག་གཞུང་རྗེས་རེས། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ། གནའ་བོའི་ཚོང་ལམ། ས་ཁོངས་འབྲེལ་མཐུད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཡོད་ཚད་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་ཁོངས་གཅིག་གྱུར་གྱི་འགྲེལ་བརྗོད་ལ་བསྒྱུར་མུས་ཡིན་ཞིང་། ལྷག་པར་དུ་འདི་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༦ ནང་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་མག་ཨལ་ཌན་ཌར་ཧྥར་ལགས་ཀྱིས་ལྷོ་ནུབ་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་གཏམ་བཤད་ཅིག་སྤེལ་སྐབས། རྒྱ་ནག་གི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་པ་ཞིག་གིས་ཁོང་གི་གཏམ་བཤད་ཡོངས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ཁྲིམས་ལ་འབྲེལ་བ་བཏགས་ནས། རྒྱ་ནག་གི་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་ངོ་བོར་བསྒྱུར་ཡོད་པས། གལ་འགངས་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་གྲུབ་དོན་རྣམས་དུས་ནས་དུས་སུ་རྒྱ་ནག་གི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ཁྲིམས་ཟེར་བའི་ཁོངས་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཉེན་ཡོད་པ་བསྟན་ཡོད།

Archaeological sites in Tibet that Professor Mark Aldenderfer gave talks on.

རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་པ་རྣམས་བོད་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་བསྐྱོད་རྒྱུར་བཀག་སྡོམ་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན་ཞིང་། སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་མག་ཨལ་ཌན་ཌར་ཧྥར་ལགས་ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ནང་བོད་ནང་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པར་རྒྱ་ནག་གི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་པའི་འགན་ལེན་འོག་བསྐྱོད་ཡོད་ཅིང་། དེ་མིན་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་པ་བོད་ནང་དུ་རང་དབང་ཐོག་བསྐྱོད་དུ་བཅུག་ཚེ། རྒྱ་ནག་གཞུང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གཞུང་སོགས་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་དངོས་མང་པོ་ཞིག་ཕྱིར་འཐོན་པར་སྐྲག་གི་ཡོད་སྟབས། ད་ལྟ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་པ་བོད་ནང་ཆེད་དུ་འགྲོ་མི་ཐུབ་པ་ནི་དོན་དངོས་ཆགས་ཡོད་འདུག

ཁོང་གི་གཏམ་བཤད་ལས། བོད་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་ཉེ་འཁྲིས་ཀྱི་གནས་རི་རྩ་ཆེན་རྒན་གྱའི་བྲག་དཀར་གནས་ཁང་ནས་ཐོན་པའི་མིའི་འགྲམ་རུས་འགྱུར་རྡོ་དེ་ནི། ལོ་ངོ་ ༡༦༥༠༠༠ ཡར་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་ཌན་ནི་སོ་ཝན་(Denisovan)མི་རིགས་ཀྱི་འགྲམ་རུས་ཤིག་ཡིན་པས། དེས་དེ་སྔ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལོར་ཉ་དེའུ་གནའ་ཤུལ་ལས་ལོ་ངོ་ ༣༠༠༠༠ ནས་ ༤༠༠༠༠ གོང་བོད་དུ་འགྲོ་བ་མི་བྱུང་ཡོད་པའི་གྲུབ་དོན་བརྟོལ་ཡོད། རྒན་གྱའི་བྲག་དཀར་ནང་ནས་རྙེད་པའི་གནའ་རྫས་དེ་དག་གིས་གདོད་མའི་དུས་རབས་བར་མའི་སྐབས་(Middle Pleistocene) བོད་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་འཚོ་གནས་བྱས་ཡོད་པ་ར་འཕྲོད་བྱུང་ཡོད་ལ། ཌན་ནི་སོ་ཝན་གྱི་རིགས་རྒྱུད་ལ་བརྟེན་ནས་མཐོ་སྒང་དུ་གནས་པའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་སྟེང་དུ་(epas1)སྲོག་རླུང་འཁོར་རྒྱུག་གི་ཁྱད་ཆོས་དམིགས་བསལ་ལྡན་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཌན་ནི་སོ་ཝན་ནི་ད་ལྟའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཕ་མེས་ཡ་མེས་ཡིན་པར་བཤད་ཚོད་མི་ཐིག་པར་བཤད།

ད་དུང་བོད་མཐོ་སྒང་གི་འཚོ་གནས་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་རྩམ་པ་ནི་ལོ་ངོ་ ༤༠༠༠ ཙམ་གྱི་གོང་ནས་བྱུང་བ་དང་རྩམ་པའི་སྔོན་ལ་ཁྲེ་ (millet) ཟས་སུ་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་། ཁྲེ་ནས་རྩམ་པར་འགྱུར་དོན་ནི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་གི་དབང་གིས་ཡིན་ཞིང་། བོད་དུ་གཡག་བྱུང་བའི་དུས་སྐབས་ལ་བཤད་སྲོལ་མང་བས་གཏན་འཁེལ་མེད་ཀྱང་། ཁུངས་གནས་བཙན་ཤོས་ནི་ལོ་ངོ་ ༢༥༠༠ ནས་ ༣༠༠༠ གོང་ཡིན་པར་བཤད།

People interestingly listening to Professor’s talk.

ཁོང་གིས་མ་འོངས་པའི་བོད་ཀྱི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཐད། སྤྱིར་བོད་ཀྱི་བྱང་ཤར་དང་ནུབ་ཁུལ་དུ་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་གང་འཚམ་བྱས་ཟིན་པ་དང་བོད་ཀྱི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་མུ་མཐུད་རྒྱ་སྐྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཡང་། བོད་ཀྱི་དབུས་ཁུལ་གྱི་གནའ་བོའི་དགོན་སྡེ་ཁག་ཏུ་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་མི་སྲིད་པ་དང་། བོད་དུ་འབུམ་རམས་པའི་བོད་མི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་པ་མང་པོ་སྐྱེད་བསྲིང་ཡོང་གི་ཡོད་ཀྱང་། ཁོ་ཚོས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་དང་བསམ་མཛོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ནང་བོད་ཀྱི་གནའ་རྫས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་བྱེད་དགོས་པ་ལས་རང་དབང་ལྡན་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁོར་ཡུག་མེད་པས། བོད་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་བྱུང་རིམ་དང་གཞིས་ཆགས་ཚུལ། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཞང་ཞུང་དང་བོད་ཀྱི་དཔལ་ཡོན། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སོགས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་སྐབས། ངེས་པར་དུ་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་བདེན་དཔང་དག་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱབ་རྟེན་བྱས་པའི་འགྲེལ་བརྗོད་དང་ཆབ་སྲིད་སོགས་ལས་ལོགས་སུ་དབྱེ་དགོས་པ་ནན་བཤད་བྱས་ཡོད།

གསར་འགོད་པ། སྐལ་བཟང་སྦྱིན་པ།