ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་གྱི་རྒྱ་ནག་མི་མང་།

མཱོ་རོང་ཤོ་ཚུན་གྱིས་བརྩམས། བྱ་གཞུང་དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེས་བསྒྱུར།  

ཕལ་ཆེར་ཟླ་རེའི་ནང་། ཉེ་རྟོག་པས་ཧྭོད་ཅན་ལ་གུས་ཞབས་དང་བཅས་ཏེ་ ” འཁྱུག་ཙམ་རིང་ཇ་འཐུང་གི་འགྲོ” ཞེས་བརྗོད་སྐབས། ཁོང་གིས་ཇ་དེ་ཁས་ལེན་མ་བྱས་རང་བྱས་ཡིན་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། 

པེ་ཅིན་གློག་བརྙན་བསྒྱུར་བསྐྲུན་མཐོ་སློབ་ཀྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་དང་དམར་གཞུང་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་མཁན་ཧཱོད་ཅན་གྱིས་ ༢༠༠༨ ལོར་རྩ་ཁྲིམས་ ༠༨ ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་མིང་རྟགས་བཀོད། ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་བསྒྲགས་གཏམ་ནི་ཅེཀ་སི་ལོ་ཝཱ་ཀི་ཡའི་(Czechoslovakia)ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་གཅིག་གི་དབང་བསྒྱུར་ལ་ཕེབས་བརྡ་བཏང་བའི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༧ ལོའི་རྩ་ཁྲིམས་ ༧༧ ལ་མིག་དཔེ་བལྟས་ཡོད། ཁོང་གིས་རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོའི་གླེང་སྟེགས་དང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ལོའི་གནམ་བདེ་སྒོ་མོ་ཆེའི་ཐང་ཆེན་གྱི་དམར་གསོད་ནང་མཉམ་ཞུགས་བྱས། དམར་གསོད་དེའི་ནང་ཁོང་གི་སྤུན་ཉེ་ཞིག་ལ་མེ་མདའ་ཕོག་སྟེ་རྨས་སྐྱོན་བྱུང་སྟེ་རྗེས་སུ་གྲོངས་པ་རེད།  

རྒྱ་གཞུང་གི་ཉེན་རྟོག་པས་ཁོང་གི་ཁ་པར་ལ་ལྐོག་ཉན་བྱེད་པ་དང་གློག་འཕྲིན་སྔོག་པ། རྗེས་འདེད་གཏོང་བ་སོགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སྐབས་འགར་དཔེར་ན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ལོར་ལིག་ཞའོ་པོ་ལ་ཞི་བདེ་གཟེངས་རྟགས་སྤྲད་རྗེས། ཟླ་བ་འགའི་རིང་གཞུང་གི་དབང་འཛིན་པས་ཁོང་རྒྱ་ནག་ལས་ཕྱིར་ཐོན་རྒྱུར་བཀག་སྡོམ་བྱས། ཉེ་དུས་ཀྱི་ཁོང་གི་གླེང་མོལ་ཞིག་གི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གཞུང་གི་ཉེན་རྟོག་པས་ “ང་ཚོར་ཁྱོད་ཀྱི་མི་ཚེ་ཡོངས་རྫོགས་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་ཡིན་” ཞེས་བརྗོད་འདུག 

རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་ངའི་གྲོགས་པོ་དང་ངོ་ཤེས་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་ཤས་ཧཱོད་ཅན་ལྟར་བཙན་གྱིས་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་གྱི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་དུ་བཅུག དེར་མ་ཟད་སྒེར་གྱི་ཁྱིམ་དུ་གཉེར་བའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོ་གའི་འདུ་འཛོམས་དང་། རྩ་རླུང་ཆོས་འཁོར་ཉམས་ལེན་པ། སྤྱིར་བཏང་གི་གཞུང་ལ་ཞུ་གཏུག་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལའང་ལྟ་རྟོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་སུ་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཁོ་མི་ག་ཚོད་ཅིག་གི་གསང་བའི་མྱུལ་ཞིབ་འོག་བཞག་ཡོད་མེད་ཤེས་ཀྱི་མེད་ལ། དེ་བས་ཀྱང་ང་ཚོས་ལས་ཁུངས་གང་ཞིག་གིས་ལས་དོན་དེར་ལྟ་རྟོག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་མེད་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད།

ཨི་ཌི་ཝར་ཌི་སུ་ནོ་ཌིན་(Edward Snowden) དོན་རྐྱེན་གྱིས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་གྲང་ཤུར་རྒྱག་པའི་དྲི་བ་ཞིག་བཏོན་ཡོད། སྤྱི་དམངས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ཆེད་མི་མང་ཅི་ཙམ་གྱིས་སྒེར་གྱི་གསང་བ་བློས་བཏང་བ་རེད་དམ། ང་ཚོ་རྒྱ་ནག་གི་མི་ལ་མཚོན་ན་དྲི་བ་འདི་ནི་ཅུང་མ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན། གུང་ཁྲན་གཞུང་གི་ཆེད་དུ་མི་ཅི་ཙམ་གྱིས་སྒེར་གྱི་གསང་བ་བློས་བཏང་བ་དེ་རེད།   

རྒྱ་ནག་ནི་ཉུལ་ཞིབ་བརྙན་ལེན་པར་ཆས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཀབ་ཡོད། སྲང་ལམ་མང་ཆེ་བ་དང་ཚོང་རྭ། འཛིན་གྲྭའི་ནང་སོགས་སུ་བརྙན་ལེན་པར་ཆས་བཙུགས་ཡོད། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་གནམ་དྲ་(Skynet)ཟེར་བའི་དྲ་འབྲེལ་(Network) དེ་ནི་ཁྲིམས་འགལ་ཉེན་སྲུང་གི་ཆེད་དུ་ཡིན་པར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། ད་ལོའི་ལོ་མགོར་ཅིན་ལིན་(吉林)མངའ་སྡེ་ནང་བྱུང་བའི་ཕྲུ་གུ་དམར་འབྱར་ཞིག་སྣུམ་འཁོར་བརྐུས་པའི་ནང་དམར་གསོད་བྱས་པའི་ཁྲིམས་འགལ་ཉེས་བསགས་དོན་རྐྱེན་དེས། མི་མང་གིས་བརྙན་ལེན་པར་ཆས་དེས་དོགས་ཡོད་ཉེས་ཅན་བརྙན་ཕབ་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པ་རེད།  དོན་དངོས་ཐོག་བརྙན་ལེན་པར་ཆས་དེ་ཚོས་ཉེས་བསགས་དོན་རྐྱེན་རིགས་ལ་ཕན་དེ་ཙམ་ཐོགས་ཀྱི་མེད་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད།  

དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། མྱུལ་ཞིབ་དྲ་འབྲེལ་མ་ལག་དེས་ཧྲེང་ཧེ་རུ་སྡོད་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ལི་ཐན་ཐན་དམིགས་འབེན་དུ་བཟུང་སྐབས་ནོར་འཁྲུལ་གང་ཡང་ཤོར་མེད། སྐྱེས་མ་ལི་ཡིས་བཤད་རྒྱུར། བདེ་སྲུང་མི་སྣས་ཁོ་མོ་སྐྱེས་པ་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་མགྲོན་ཁང་ལ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པའི་བརྙན་པར་ཞིག་ཁོ་མོའི་དགའ་རོགས་ལ་བསྟན་ཏེ། མོ་རང་བློ་དཀར་མིན་ཚུལ་བཤད་པ་ལྟ་བུ་རེད།

གསང་བའི་མྱུལ་ཞིབ་ཀྱི་དགོས་མཁོ་གཙོ་བོ་སྟངས་འཛིན་དང་འཇིགས་སྐུལ་བྱེད་ཆེད་ཡིན་པ་བརྗོད་ག་ལ་དགོས། ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་རིང་ལ།  “བརྟན་ལྷིང་ངམ་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་འཇགས་བརྟན་སྲུང་”ཞེས་པ་ནི་གུང་ཁྲན་གཞུང་གི་བསྐྱར་ཟློས་ཡང་ཟློས་བྱེད་ཀྱིན་པའི་ཚིག་ཅིག་རེད། འོན་ཀྱང་འབད་བརྩོན་འདི་ནི་གུང་ཁྲན་ཚོགས་པའི་དབང་ཆ་འཛིན་རྒྱུར་སྐབས་བསྟུན་བྱེད་པའི་སྤྱིར་བཏང་གི་བྱེད་ཐབས་ཤིག་རེད། བདེ་འཇགས་བརྟན་སྲུང་ནི་ཤེས་ཡོན་དང་། འཕྲོད་བསྟེན་ལྟ་སྐྱོང་། རྒྱལ་ཁབ་སྲུང་སྐྱོབ་ལས་ཀྱང་གལ་ཆེ་བར་བརྩི་བཞིན་ཡོད། ༢༠༡༢ ལོའི་གུང་ཁྲན་གཞུང་གི་སྔོན་རྩིས་ནང་རྒྱལ་ནང་བདེ་འཇགས་འགྲོ་གྲོན་ཨ་སྒོར་ཐེར་འབུམ་ ༡༡༡ དང་། རྒྱལ་ཁབ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འགྲོ་གྲོན་ཨ་སྒོར་ཐེར་འབུམ་ ༡༠༦ ལས་ཀྱང་བརྒལ་ཡོད།

ད་ལྟ་བཙོན་ཁང་དུ་ཡོད་པའི་ ༢༠༡༢ ལོར་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཁང་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་བྲོས་པའི་ཁྲུང་ཆིན་ཉེན་རྟོག་མགོ་དཔོན་ཝང་ལི་ཅོན་དང་། དེ་མིན་ཉེས་བསགས་དོན་རྐྱེན་གཞན་བཅས་ལས་གསང་བའི་མྱུལ་ཞིབ་སྟོབས་ཤུགས་དེ་ཅི་ཙམ་བེད་སྤྱོད་ལོག་པར་གཏོང་གི་ཡོད་པ་འཁྱུག་ཙམ་བལྟས་ན་མཐོང་མཐོང་ཐུབ། ཁོང་གིས་ ༢༠༡༠ ལོའི་རྒྱ་ནག་གི་ལོ་གསར་སྐབས། གསང་བའི་མྱུལ་ཞིབ་མ་ལག་གིས་དོགས་ཡོད་ཉེས་ཅན་ ༤༠༠༠ ཙམ་ཁྲུང་ཆིན་གྲོང་ཁྱེར་ནང་སིམ་འཛུལ་བྱས་པ་ངོས་ཟིན་ཐུབ་སྟེ། ཆུ་ཚོད་གཅིག་གི་ནང་དུ་མང་ཆེ་བ་ཕྱིར་བསྐྲོད་བྱས་ཡོད་པ་སྤོབས་པའི་ཐོག་ནས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་རེད། 

དེ་ལྟར་ཡང་རྒྱ་ནག་གི་མི་སེར་མང་ཆེ་ཤོས་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་གྱི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་དེ་ཙམ་སེམས་ཁྲེལ་སྐྱེ་ཡི་མེད། མི་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ རྒྱ་ནག་ནང་ཅུང་རང་དབང་ཐོག་བསམ་ཚུལ་བཤད་སའི་སྤྱི་ཚོགས་བརྒྱུད་ལམ་སྟེ་གླེང་སྟེགས་ཐོག་ལའང་ཁྲིམས་མཐུན་དང་ལྟ་རྟོག་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་བྱེད་དགོས་མིན་ལ་དྲི་བ་གཏོང་གི་འདུག ༢༠༡༢ ལོར་ཧཱ་ཀྲུང་དགེ་འོས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པའི་གྲུབ་དོན་ནང་། སློབ་ཕྲུག་བརྒྱ་ཆ་ ༥༥ ཡས་མས་ཤིག་གིས་མ་གཏོགས་སློབ་ཕྲུག་གི་ཉལ་ཁང་ནང་མྱུལ་ཞིབ་པར་ཆས་འཛུགས་རྒྱུར་ངོ་རྒོལ་བྱས་མེད་པར་བརྗོད།

ང་རང་འཛེམས་ཟོན་མེད་པའི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་སེམས་ནད་ཀྱིས་མནར་གྱི་འདུག ངས་རྒྱུན་དུ་ང་རང་ལ་རྗེས་འདེད་གཏོང་བ་དང་བརྙན་པར་ལེན་གྱི་ཡོད་པར་དོགས་པ་སྐྱེས་ཀྱང་ར་སྤྲོད་གསལ་བོ་ཞིག་བྱེད་ཐབས་བྲལ་སོང་། སྐབས་རེར་ང་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་ཉེ་འཁརོ་ན་ཉེན་རྟོག་པ་ཡོད་མེད་ལ་ལྟ་བཞིན་ཡོད། ང་གྲོགས་པོ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ཇ་ཁང་ནང་འགྲོ་སྐབས། མར་སྡོད་ཞོར་དུ་ཅོག་ཙེ་འོག་སོགས་སུ་ལྐོག་ཉན་ཡོ་ཆས་བཞག་ཡོད་མེད་ལ་ལྟ་རྒྱུ་དེ་འགོག་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག

དམར་གཞུང་གི་ལག་ནས་ང་ལ་ཅི་ཞིག་འབྱུང་མིན་མི་ཤེས་པའི་ཞེད་སྣང་དེར་དུས་རྟག་དུ་ནང་སེམས་ཀྱི་འཐབ་འཛིང་བྱས་པ་དེས་ངའི་ལྟ་ཚུལ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་སུ་བཅུག་སོང་། དེས་ངའི་རྩོམ་བྲིས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་མེད་མི་ཤེས་ཀྱང་། ངའི་རྟོག་ཆར་གྱིས་ང་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱི་མེད་ཚུལ་བརྗོད་མོད། འོན་ཀྱང་དེས་ང་རང་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་ཆར་ལའང་ཡིད་ཆེས་མི་ཐུབ་པར་བྱས། དེས་མི་གཞན་ཙམ་མ་ཟད་རང་ཉིད་ལའང་ཡིད་ཆེས་བརླག་ཏུ་བཅུག དེ་ནི་གསང་བའི་མྱུལ་ཞིབ་འོག་འཚོ་བ་བསྐྱལ་བའི་མཇུག་འབྲས་ཡ་ང་བ་དེ་རེད། 

ཟླ་འགའི་སྔོན་ལ་གསོལ་སྟོན་ཞིག་གི་ཐོག་ཏུ་ངའི་གྲོགས་པོ་ཞིག་གིས་མི་གཞན་ཞིག་ལ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་གསང་ཉུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པར་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ཐོས། དེ་ནི་གློ་བུར་ཐོལ་རྒྱག་ཏུ་བྱུང་བ་ཙམ་ཡིན་མི་སྲིད། ངའི་ངོ་ཤེས་ཚོའི་ཁྲོད་མི་ཞིག་གིས་ང་ལ་གསང་ཉུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་བསམ་ཚུལ་དེ་འགོག་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག ངས་མི་ཚང་མར་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་བྱེད་དགོས་སྐོར་རྗོད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་ངའི་ལྷག་བསམ་ནི་རྣམ་ཀུན་ཏུ་དོགས་པ་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་སླེབ་ཡོང་གི་འདུག   

གསང་བའི་མྱུལ་ཞིབ་འོག་གི་མིས་དུས་རྟག་ཏུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལྡན་འབྲེལ་འདྲིས་རྒྱབ་ལོགས་ཀྱི་ཕ་རོལ་པོའི་ཀུན་སློང་ལ་ལྟ་རྒྱུ་འགོག་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག ང་ཚོ་རྒྱུས་མེད་ཀྱི་མི་ཞིག་ལ་ཐུག་སྐབས་དོགས་པ་ཟ་བཞིན་ཡོད། རྒྱུས་མེད་ཀྱི་མི་ཞིག་དང་གླེང་མོལ་མི་བྱེད་ཐབས་མེད་ཆགས་ཚེ་ང་ཚོས་རང་གི་སེམས་ནང་གི་སྐད་ཆ་ངོ་མ་བཤད་ཀྱི་མེད། ང་ཚོས་ཅི་ཞིག་བཤད་པ་དེས་རང་ཉིད་ལ་སྐྱོན་འཛུགས་བྱེད་སྤྱད་དུ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་སྲིད་པར་འཇིགས་སྣང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཉེ་ཆར་ངའི་གྲོགས་པོ་ཞིག་གིས་ང་ལ་བཤད་དོན། ཁོང་གིས་འདས་པའི་ལོ་ངོ་འགའི་ནང་གྲོགས་པོ་ཡག་པོ་གཅིག་ཀྱང་བཟོ་ཐུབ་མ་སོང་ཟེར། གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཁོང་མི་གཞན་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་རྒྱུ་དཀའ་ངལ་ཡོད་པས་རེད་འདུག

རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ “སྤྱི་ཚོགས་འཆམ་མཐུན་” འཛུགས་སྐྲུན་སྐོར་གླེང་གི་ཡོད་མོད། གལ་སྲིད་ག་ས་གང་དུ་གསང་བའི་མྱུལ་ཞིབ་ཡོ་ཆས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཁེངས་ཏེ། མི་མང་ཡོངས་དོགས་ཟོན་དང་འཇིགས་སྣང་ངང་གནས་བ་ཡིན་ན། ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཀྱི་འཆམ་མཐུན་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཇི་ལྟར་ཆགས་ཐུབ་བམ། མི་ཕན་ཚུན་ལ་ཡིད་ཆེས་མེད་ཚེ་འཚོ་གནས་གང་འདྲ་ཞིག་ཏུ་སྣེ་ཁྲིད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ནམ།  

སྒྱུར་པ་པོའི་མཆན།

གཏམ་བཤད་འདི་ནི་རྒྱ་ནག་གི་དམངས་གཙོ་དོན་གཉེར་བ་མཱོ་རོང་ཤོ་ཚུན་(Murong Xuecun) གྱིས་ད་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་བསྐོངས་པའི་གསང་བའི་མྱུལ་ཞིབ་ཀྱི་ཆེད་དོན་བགྲོ་གླེང་ཞིག་གི་ཐོག་གནང་པ་ལས་བསྒྱུར་སྒྲིག་བྱས་པ་ཞིག་རེད། ཁོང་ནི་དཔེ་དེབ “ང་རང་གཅིག་པུར་འཇོགས་རོགས། ཁྲི་འདུ་ཡི་སྒྲུང་གཏམ་”ཟེར་བའི་རྩོམ་པ་པོ་ཡིན་ཞིང་། རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་ཁོང་གིས་གུང་ཁྲན་གཞུང་གིས་དམངས་གཙོ་དོན་གཉེར་བ་ཧཱོད་ཅན་ལ་གསང་བའི་མྱུལ་ཞིབ་བྱས་ཏེ་སུན་གཙེར་བཟོས་པ་དཔེར་དྲངས་ཏེ། མཐར་གསང་བའི་མྱུལ་ཞིབ་འོག་གི་རང་ཉིད་དང་། གསང་བའི་ལྟ་རྟོག་འོག་གི་རྒྱ་ནག་མི་མང་དང་དེའི་ཡ་ང་བའི་མཇུག་འབྲས་སྐོར་གླེང་ཡོད། རྩོམ་ཡིག་འདི་ནེའུ་ཡོག་དུས་བབ་དང་རྒྱ་ནག་གློག་རྡུལ་དུས་བབ་སོགས་བརྒྱུད་ལམ་ཆེ་ཁག་ཏུ་བཀོད་འདུག

མ་རྩོམ་གྱི་འབྲེལ་ཐག http://www.nytimes.com/2013/11/18/opinion/xuecun-the-transparent-chinese.html?_r=0