འདི་ལོའི་ནོ་བྷེལ་རྫས་འགྱུར་རིག་པའི་གཟེངས་རྟགས་དེ། འདུས་རྡུལ་གྱི་མེ་ལོང་གཟུགས་བརྙན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཧྥ་རན་སི་དང་ཉི་ཧོང་གི་ཆེད་མཁས་པ་གཉིས་ལ་ཐོབ་ཡོད་འདུག
ཁ་སང་ཕྱི་ཚེས་ ༧ ཉིན། སི་ཝེ་ཌན་གྱི་རྒྱལ་ས་སི་ཊོག་ལམ་ (Stockholm) དུ་སི་ཝེ་ཌན་རྒྱལ་གཞུང་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་ཁང་ (Royal Swedish Academy of Sciences) གིས་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་སྤེལ་ཏེ། འདི་ལོའི་ནོ་བྷེལ་རྫས་འགྱུར་རིག་པའི་གཟེངས་རྟགས་དེ་ཧྥ་རན་སིའི་པེ་རི་སི་ལྷོ་མའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ (Université Paris-Sud) གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཧེན་རི་ཀ་གན་ (Henri B. Kagan) ལགས་དང་། ཉི་ཧོང་གི་ཊོ་ཀྱོ་ཚན་རིག་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ (Tokyo University of Science) གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཀེན་སོ་སོ་ཨའི་ (Kenso Soai) ལགས་གཉིས་ལ་གནང་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་ཡོད། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་ཕྱོགས་མི་མཉམ་པའི་སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་ (asymmetric organic synthesis) ནང་གི་ཐད་ཀར་མ་ཡིན་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ (non-linear effects) དང་རང་སྐུལ་རྫས་འགྱུར་ (autocatalysis) རྙེད་པར་བརྟེན་གཟེངས་རྟགས་དེ་ཐོབ་པ་རེད།
འདུས་རྡུལ་མང་པོ་ནི་མིའི་ལག་པ་གཡས་གཡོན་ལྟར་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ཕན་ཚུན་ཡིན་ཡང་། ཕན་ཚུན་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་གཅིག་ཡང་དག་པར་འཕྲོད་ཐབས་མེད་པའི་རིགས་གཉིས་སུ་གནས་ཀྱི་ཡོད། སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ལུས་པོའི་ནང་གི་ཨེ་མི་ནོ་སྐྱུར་རྫས་ (amino acids) དང་ཐང་རྫས་ལྟ་བུའི་འདུས་རྡུལ་གལ་ཆེན་དེ་དག་ཕལ་ཆེར་རིགས་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ནི་ (homochirality) ལོ་བརྒྱ་ལྷག་རིང་ཚན་རིག་པ་ཚོར་གསང་བའི་དཀའ་གནད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ནོ་བྷེལ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་ཧེ་ནར་ལིང་ཁེ་ (Heiner Linke) ལགས་ཀྱིས། ཧེན་རི་ཀ་གན་དང་ཀེན་སོ་སོ་ཨའི་གཉིས་ཀྱིས་ལོ་བརྒྱ་ལྷག་ལོན་པའི་རྫས་འགྱུར་རིག་པའི་དཀའ་གནད་ཅིག་ཏེ། འདུས་རྡུལ་རིགས་གཅིག་ཁོ་ན་རང་བྱུང་དུ་ཇི་ལྟར་མངོན་པའི་ལན་བཏབ་ཡོད། ཅེས་བརྗོད་འདུག
སྐུ་ཞབས་ཀ་གན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༦ ལོར་ཕྱོགས་མི་མཉམ་པའི་རྫས་འགྱུར་སྐུལ་བྱེད་ནང་ཐད་ཀར་མ་ཡིན་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱི་དཔེ་མཚོན་ཐོག་མར་རྙེད་པ་དང་། དེ་བརྒྱུད་རྫས་འགྱུར་ཐེངས་གཅིག་གི་ནང་འདུས་རྡུལ་རིགས་གཅིག་སྔར་བསམ་པ་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་བཟོ་ཐུབ་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། སྐུ་ཞབས་སོ་ཨའི་ཡིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལོར་རྫས་འགྱུར་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱས་པ་དང་། དེའི་ནང་འདུས་རྡུལ་རིགས་གཅིག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་རིགས་མང་དུ་གཏོང་བར་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྐུལ་འདེད་བྱས་ཏེ་མཇུག་འབྲས་སུ་རིགས་གཅིག་ཁོ་ན་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་འདི་དག་སྨན་རྫས་དང་། དྲི་ཞིམ། ཟས་ཀྱི་བྲོ་བ། དངོས་རྫས་གསར་པ་བཟོ་སྐྲུན་སོགས་ལ་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྐྱེ་ལྡན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བ་རྟོགས་པར་ཡང་ཕན་ཐོགས་ཡོད་ཅེས་བཀོད་འདུག
གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་སྐུ་ཞབས་ཧེན་རི་ཀ་གན་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༠ ལོར་ཧྥ་རན་སིའི་བྷུ་ལོན་བྷི་ཡན་ཀུར་ (Boulogne-Billancourt) དུ་སྐྱེས་ཤིང་། ད་ལྟ་ལོ་ ༩༥ ཡིན། ཁོང་ནི་པེ་རི་སི་ལྷོ་མའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་མཚན་འཛིན་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཡིན་པ་དང་། ཧྥ་རན་སིའི་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་ཚོགས་མི་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ལོར་རྫས་འགྱུར་རིག་པའི་ཝུལ་ཧྥ་གཟེངས་རྟགས་ (Wolf Prize) ཐོབ་ཡོད།
སྐུ་ཞབས་ཀེན་སོ་སོ་ཨའི་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་ཉི་ཧོང་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༩ ལོར་ཊོ་ཀྱོ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ནས་འབུམ་རམས་པའི་བསླབ་གནས་ཐོབ་ཡོད། དེ་རྗེས་ཨ་རིའི་ནོརྠ་ཀ་རོ་ལི་ན་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༡ ལོ་ནས་བཟུང་ཊོ་ཀྱོ་ཚན་རིག་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད།
གཟེངས་རྟགས་དང་མཉམ་དུ་སི་ཝེ་ཌན་སྒོར་མོ་ས་ཡ་ ༡༢ (ཨ་སྒོར་ས་ཡ་ ༡.༢ ཙམ་) སྤྲོད་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེ་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་གཉིས་ལ་ཆ་སྙོམས་སུ་བགོ་རྒྱུ་རེད་འདུག ནོ་བྷེལ་གཟེངས་རྟགས་དེ་ཨལ་ཧྥེརཌ་ནོ་བྷེལ་ (Alfred Bernhard Nobel) འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བའི་དུས་དྲན་ཏེ་ལོ་ལྟར་ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་འདུག
བོད་ཀྱི་དུས་བབ་ཀྱིས།
