བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཡོངས་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོའི་ཁྲོད་ཀོང་རི་སེ་ཚོགས་པར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཡོད་ཀྱང་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་བརྒྱ་ཆ་འདང་ངེས་ལོངས་མེད་སྟབས་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་ཁག་དང་མཉམ་རུབ་ཐོག་གཞུང་འཛིན་སྐྱོང་བྱ་འཆར་ཡོད་འདུག
ཐེངས་འདིའི་བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཡོངས་གྲོས་ཚོགས་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོའི་ནང་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་ ༦༠༡ ཙམ་འོས་འདེམས་བྱེད་དགོས་པ་དང་། དེ་དག་ནི་འོས་འདེམ་ས་ཁུལ་ཁག་ ༢༤༠ ནས་འཐུས་མི་རེ་འོས་འདེམས་དང་། དེ་མིན། འཐུས་མི་ ༣༣༥ ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་ཁག་སོ་སོས་རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འོས་ཤོག་གྲངས་འབོར་ཇི་ཙམ་ཐོབ་ཡོད་མེད་ཀྱི་བརྒྱ་ཆར་གཞིགས་ཏེ་འདེམས་རྒྱུ། གཞན། འཐུས་མི་ ༢༦ གཞུང་གིས་སྤྱི་ཚོགས་འདྲ་མིན་ནང་འབུར་ཐོན་ཕྱག་ལས་གནང་མཁན་གྱི་མཁས་པ་དང་བྱས་རྗེས་ཅན་ཚོ་ཐད་བསྐོས་འདེམས་སྒྲུག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་འདུག
བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཡོངས་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོའི་གྲུབ་འབྲས་
དེ་ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༢༨ ཉིན་ཡོངས་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ཐེངས་འདིའི་འོས་བསྡུའི་ཁྲོད་བལ་ཡུལ་ཀོང་རི་སེ་ཚོགས་པར་འོས་ཤོག་ ༢༤༢༡༢༥༢ དང་ས་གནས་འཐུས་མི་ ༡༠༥ ཙམ་གྱི་འོས་ཤོག་ཐོབ་ཡོད་པ་དང་། བལ་ཡུལ་མ་ཁེ་སེ་ལེ་ཉཱིན་དམར་ཤོག་ཚོགས་པར་འོས་ཤོག་ ༢༢༤༣༤༧༧ དང་ས་གནས་འཐུས་མི་ ༩༡ ཐོབ་ཡོད་ཅིང་། བལ་ཡུལ་མའོ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པར་འོས་ཤོག་ ༡༤༣༨༦༦༦ དང་ས་གནས་འཐུས་མི་ ༢༦། ཀ་ཐ་མན་ཀྲུའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཚོགས་པར་འོས་ཤོག་ ༦༢༤༢༨༡ བཅས་ཐོབ་ཡོད་འདུག
ཐེངས་འདིའི་བལ་ཡུལ་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོའི་ནང་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་ཁག་གི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་འོས་ཐོབ་ཕྱོགས་བསྡོམས་ནང་། བལ་ཡུལ་ཀོང་རི་སེ་ཚོགས་པར་འཐུས་མི་ ༢༠༠ ཙམ་དང་། བལ་ཡུལ་མ་ཁེ་སེ་ལེ་ཉཱིན་དམར་ཤོག་ཚོགས་པར་འཐུས་མི་ ༡༧༥། བལ་ཡུལ་མའོ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པར་འཐུས་མི་ ༨༠། ཀ་ཐ་མན་ཀྲུའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཚོགས་པར་འཐུས་མི་ ༢༦། མ་དྷེ་ཤི་ཚོགས་པར་འཐུས་མི་ ༦༠། གཞུང་གི་ཐད་བསྐོས་འཐུས་མི་ ༢༦། དེ་མིན་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་ཆུང་གྲས་ཁག་གཅིག་ལ་འཐུས་མི་ ༣༤ བཅས་ཐོབ་ཏེ། མའོ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པར་ཕམ་ཉེས་ཆེན་པོ་བྱུང་བར་བརྟེན། ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་པྭར་ཅན་ཐ་ཡིས་འོས་བསྡུ་དྲང་པོ་བྱུང་མེད་ལུགས་བརྗོད་ཡོད་ཀྱང་མང་ཚོགས་དང་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་གཞན་དག་གིས་སྣང་མེད་བཏང་ཡོད་འདུག
བལ་ཡུལ་འོས་བསྡུའི་སྒྲིག་གཞིའི་ནང་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་སུ་ཞིག་ལ་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་རྩ་འབོར་གྱི་གསུམ་ཆ་གཉིས་ཐོབ་པ་ཡིན་ན་དེ་ནི་གཞུང་འཛིན་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་གསལ་ཡང་། ཐེངས་འདིའི་འོས་བསྡུའི་ཁྲོད་བལ་ཡུལ་ཀོང་རི་སེ་ཚོགས་པར་འོས་ཤོག་མང་ཤོས་ཐོབ་ཡོད་ནའང་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་གསུམ་ཆ་གཉིས་ལོངས་མེད་སྟབས། འོས་བསྡུའི་གྲུབ་འབྲས་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་རྗེས་ཀོང་རི་སེ་ཚོགས་པས་བལ་ཡུལ་གཞུང་འཛིན་ཕྱོགས་སྐོར་ལ། བལ་ཡུལ་ནང་གི་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་ཁག་དང་མཉམ་རུབ་ཐོག ‘རྒྱལ་ཡོངས་ཆིག་སྒྲིལ་སྲིད་གཞུང’ ཞེས་པ་ཞིག་ཟླ་གཉིས་གསུམ་རྗེས་གསར་འཛུགས་ཐུབ་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱས་ཏེ་གཞུང་འཛིན་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་འདུག
ཆབ་སྲིད་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཁག་ཅིག་གིས་ཀོང་རི་སེ་ཚོགས་པས་‘རྒྱལ་ཡོངས་ཆིག་སྒྲིལ་སྲིད་གཞུང’ ཞེས་པའི་གཞུང་ཞིག་བཙུགས་པ་ཡིན་ན། གཞུང་འཛིན་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་ཁག་གི་བར་ལྟ་བ་ལངས་ཕྱོགས་མ་འདྲ་བའི་དབང་གིས་མ་འོངས་པར་གཞུང་སྲ་བརྟན་ཐོག་དཀའ་ངལ་འཕྲད་སྲིད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་མང་ཚོགས་ཀྱི་མངོན་འདོད་གཞིར་བཟུང་དུས་ཐོག་ཏུ་རྩ་ཁྲིམས་གཏན་འབེབས་བྱ་རྒྱུར་འགོག་རྐྱེན་འཕྲད་རྒྱུ་ཡིན་པ། ཨེ་ཤ་ཡའི་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཐོག་སྲིད་བྱུས་འཛིན་སྟངས་གཅིག་གྱུར་ཡོང་ཐབས་མེད་པ། དེ་བཞིན་སྤྱི་ཚོགས་ཞི་འཇགས་དང་དཔལ་འབྱོར་གོང་སྤེལ། ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་ཁག་མཐུན་སྒྲིལ་མཉམ་རུབ་ཡོང་ཁག་པོ་ཡིན་སྐོར་སོགས་བརྗོད་འདུག
བལ་ཡུལ་ཀོང་རི་སེ་ཚོགས་པ་ནི་ ༡༩༤༧ ལོར་བྷི་པི་ཀོ་ར་ལ་( B.P Koirala ) གཙོས་པའི་ཚོགས་མི་ཁག་གཅིག་གིས་མགོ་ཚུགས་བྱས་ཤིང་། འདིའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ཞིང་། ད་བར་བལ་གཞུང་མང་ཤོས་སྐྱོང་མཁན་གྱི་ཚོགས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཆགས་ཡོད་འདུག
གསར་འགྱུར་ཞིབ་ཚགས་བཀོད་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆབ་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་གསར་འགྱུར་གང་ཞིག་ཡིན་ཡང་ཞིབ་ཚགས་དང་དེའི་རྒྱབ་ལྗོངས་ལོ་རྒྱུས་སོགས་གང་ཐུབ་ཀྱིས་ངོ་སྤྲོད་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ་འཁོད་པ་ཡིན་ན་ཀློག་པ་པོ་ཚོར་ཧ་ཅང་ཐུགས་ཕན་སོས་པོ་འདུག བལ་ཡུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་འདི་ལ་མཚོན་ནའང་ཧ་ཅང་རྙོག་དྲ་ཆེན་པོ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པས་བོད་པའི་གསར་འགོད་པ་ཚོས་ཞིབ་ཚགས་མོས་ངོ་སྤྲོད་གནང་སྟེ་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་གོ་རྟོགས་སྤེལ་རྒྱུ་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུག་ཤིག་རེད།
ཞིབ་འཇུག་གང་ལེགས་གནང་འདུག་པས་དགའ་བསུ་ཡོད། སླད་ཕྱིན་འདི་ལྟར་གསར་འགྱུར་གལ་ཆེན་ཁག་མཁོ་སྤྲོད་གནང་སྐབས་གང་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་དེའི་ཐོག་དོ་སྣང་དང་ཞིབ་འཇུག་་མང་ཙམ་བྱས་ནས་བྱུང་རིམ་རྒྱས་བསྡུས་འོས་འཚམས་རེ་བཀོད་ཐུབ་ཚེ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་གོང་འཕེལ་ལ་ཕན་ངེས།