རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་མགོ་ཁྲིད་ཚོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྡིངས་ཆའི་ཐོག་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་སེར་ཚང་མར་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་ཀྱང་། ལོ་ཤས་གོང་ནས་བོད་དང་ཤིན་ཅང་མི་རིགས་ལ་དམིགས་བསལ་དམ་དྲག་བྱེད་མགོ་བཙུགས་ཏེ། ལས་ཀ་དང་ཤེས་ཡོན་སོགས་ཕྱོགས་གང་ཐད་ནས་འདྲ་མཉམ་མེད་པ་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་གི་གྲོང་ཁྱེར་ཁག་ཏུ་མགྲོན་ཁང་དུ་སྡོད་པ་དང་འགྲུལ་བཞུད་སོགས་སུ་དབྱེ་འབྱེད་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་གླེང་གཞི་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད།
ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༢༠ ཉིན་ཨེ་ཕེ་གསར་ཁང་གི་གསར་འགོད་པ་ཁཱེ་སི་ཌོ་ཧྥར་ (CHRISTOPHER BODEEN) གྱིས་ ༼རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཁག་གཅིག་དང་སྲིད་གཞུང་དང་ལངས་ཕྱོགས་མི་མཐུན་པ་ཚོར་ཐོངས་མཆན་སྤྲོད་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག༽ ཅེས་པའི་ཆེད་བརྗོད་ཅིག་སྤེལ་ཏེ། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་འདས་པའི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་རིང་མི་སེར་ལ་ཕྱི་སྐྱོད་ཐོངས་མཆན་སྤྲོད་རྒྱུར་དམ་དྲག་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། ཉེ་ལམ་ཞིག་ནས་སྲིད་ཇུས་གུ་ཡངས་སུ་བཏང་སྟེ། ཕྱི་རྒྱལ་ལ་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་དང་སློབ་སྦྱོང་། ལས་འཚོལ་སོགས་སུ་སྐྱོད་པར་ཐོངས་མཆན་སྤྲོད་མགོ་བཙུགས་ཡོད་ཀྱང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་ལྟ་བ་མི་མཐུན་པའི་རྒྱ་རིགས་དམངས་གཙོ་དོན་གཉེར་བ་དང་། ཡུ་གུར་བ་དང་བོད་རིགས་སོགས་ལ་ཐོངས་མཆན་སྤྲོད་ཀྱི་མེད་པ་མ་ཟད། ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ཤིན་ཅང་གི་ཨི་ལེ་ཀཱ་ཛ་ཁེ་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་ (Ili Kazakh Autonomous Prefecture ) ནང་གནས་སྡོད་མང་ཚོགས་ས་ཡ་ ༤།༤ ལ་སོ་སོའི་ཕྱི་སྐྱོད་ལག་འཁྱེར་གཞུང་གི་ཉེན་རྟོག་པར་རྩིས་སྤྲོད་བྱེད་དགོས་པ་དང་། གལ་སྲིད་མ་སྤྲད་ཚེ་ནུས་མེད་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན་སྐོར་བསྒྲགས་ཡོད་སྐོར་སོགས་བཀོད་འདུག
ད་དུང་གནས་ཚུལ་དེའི་ནང་། ཤིན་ཅང་ནི་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ལོ་འགའི་གོང་ནས་ཁོ་ཚོས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཏེ་མངའ་ཁུལ་གྱི་བརྟན་བརླིང་ལ་འགོག་རྐྱེན་བཟོ་བཞིན་ཡོད་སྟབས། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཡུ་གུར་བ་ཚོ་རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་གྱི་ཞིང་ཆེན་ཁག་ནང་འགྲོ་རྒྱུར་ཡང་བཀག་འགོག་དང་། གནམ་གྲུའི་འཛིན་བྱང་ཉོ་བ་དང་མགྲོན་ཁང་དུ་སྡོད་པ་སོགས་ལ་དམ་དྲག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་རིགས་ལའང་དེ་མཚུངས་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༡༨ ཉིན་རྒྱ་ནག་ཞི་ཨན་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མཐོ་རིམ་ལས་བྱེད་ཅིག་གིས་སྲིད་བྱུས་དེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཚང་མར་བཀོལ་སྤྱོད་གཅིག་པ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ལས་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་ཀྱི་མེད་སྐོར་བརྗོད་འདུག
རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ནང་གི་ཡུ་གུར་བ་དང་བོད་རིགས་ས་ཡ་ ༡༦ ལྷག་གིས། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཧན་མི་རིགས་དང་གཅིག་མཚུངས་ལྟ་ཕྱོགས་བཟུང་སྟེ། ཁོ་ཚོར་ཐོངས་མཆན་སྤྲོད་ཀྱི་མེད་པ་མ་ཟད། གལ་ཏེ་སྤྲད་པའི་དབང་དུ་བཏང་ཡང་་དུས་འགྱངས་བྱས་ཏེ་དུས་ཡུན་རིང་པོ་སོང་རྗེས་མ་གཏོགས་སྤྲོད་ཀྱི་མེད། ལོ་ལྟར་རྒྱ་རིགས་ཁ་ཆེ་བ་ཚོ་ཁ་ཆེའི་གནས་མཆོག་མེ་ཀཱོ་ (Mecca) ལ་གནས་སྐོར་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། ན་ནིང་ཁ་ཆེ་བ་ ༡༤༥༠༠ ཕྱིན་ཡོད་ཀྱང་། ཡུ་གུར་བ་ག་ཚོད་བཏང་ཡོད་མེད་རྟོགས་ཐུབ་མེད། ༢༠༡༢ ལོར་རྒྱ་གར་རྡོར་རྗེ་གདན་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་བསྩལ་སྐབས་བོད་མི་མང་པོ་ཞིག་བཅར་ཡོད་སྟབས། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཁོ་ཚོ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་རྗེས་བཀག་ཉར་འདྲི་བརྩད་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཐོངས་མཆན་ལག་འཁྱེར་གཞུང་བཞེས་བཏང་ཡོད། ཅེས་སོགས་བཀོད་འདུག
ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༡༩ ཉིན་གཞིས་བཞུགས་རྩོམ་པ་པོ་ཚེ་རིང་འོད་ཟེར་ལགས་ཀྱིས་ནེའུ་ཡོག་དུས་བབ་ཐོག་ ༡༩༩༧ ལོ་ནས་བཟུང་ངས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་ཐོངས་མཆན་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་རོགས་ཞུས་ཀྱང་སྤྲད་མེད་པ་མ་ཟད། ༢༠༡༢ ལོར་ཡང་བསྐྱར་ཞུས་སྐབས་ཉེན་རྟོག་པས་ང་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལྷན་ཁང་གི་ཕྱིར་གཏོང་མི་ཆོག་པའི་མིང་ཐོའི་ཁོངས་ཡོད་སྟབས་རྒྱ་ནག་ནས་ཁ་བྲལ་མི་ཆོག་པའི་བཀའ་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་བྱུང་ཟེར། ཡང་ཁོ་མོས་ཐོངས་མཆན་ལག་འཁྱེར་མེད་པ་དེས་ངའི་མི་ཚེར་དོ་ཕོག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཨ་རི་དང་འཇར་མན་ནང་རྩོམ་བྲིས་ཀྱི་བྱ་གཞག་ཐོག་ནུས་པ་འདོན་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ཀྱང་ཐོངས་མཆན་གྱི་དབང་གིས་གོ་སྐབས་དེ་དག་བློས་གཏོང་བྱེད་དགོས་བྱུང་སོང་། ཞེས་བརྗོད་འདུག
༡༩༩༠ ལོ་ནས་རྒྱ་ནག་གིས་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་སྒོ་མོ་ཕྱེས་རྗེས། རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་འབངས་དུ་མ་ཡུ་རོབ་གཙོས་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་དང་ལས་ཀར་སྐྱོད་མགོ་བཙུགས་ཏེ། ལོ་རེར་རྒྱ་རིགས་ས་ཡ་ ༡༠ ལྷག་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ༢༠༠༤ ལོའི་རྗེས་རྒྱ་རིགས་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་འགྲོ་མཁན་སྔར་ལྷག་ཇེ་མང་དུ་ཕྱིན་ཏེ་ལོ་རེར་ཉུང་མཐར་རྒྱ་རིགས་ས་ཡ་ ༣༠ ལྷག་སློབ་སྦྱོང་དང་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ། ལས་དོན་སོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་སྐྱོད་བཞིན་ཡོད། ན་ནིང་རྒྱ་ནག་གི་མི་སེར་ས་ཡ་ ༡༠༧ ཙམ་ལ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་འགྲོ་རྒྱུའི་ཐོངས་མཆན་ཐོབ་ནས་ཕྱིན་ཡོད་ཀྱང་། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དག་ལ་ཐོངས་མཆན་མ་སྤྲད་པ་དང་སྤྲད་ཀྱང་གནམ་ཐང་ནས་འཕྲོག་པ་སོགས་བྱས་པར། སྲིད་གཞུང་གིས་སྤྱི་ཚོགས་བརྟན་ལྷིང་ཆེད་ཡིན་སྐོར་ལས་འགྲེལ་བཤད་གང་ཡང་བརྒྱབ་མེད།
དེ་རིང་རོའུ་ཊར་གསར་ལམ་ཐོག ད་བར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ ༡༩༨༩ ལོར་པེ་ཅིན་གནམ་བདེ་སྒོ་མོ་ཆེའི་ཐང་ཆེན་ལས་འགུལ་སྤེལ་མཁན་གྲས་ཀྲང་ཧྥན་ (Cheng Fan) ལ་ཐོངས་མཆན་སྤྲད་མེད་པ་མ་ཟད། ཁོང་ལ་ཐོངས་མཆན་སྤྲད་ཚེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་འཇགས་དང་ཁེ་ཕན་ལ་གནོད་སྐྱོན་གཏོང་སྲིད་སྟབས་ཁོ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་གཏོང་མི་རུང་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་ཅེས་དང་། ༢༠༠༨ ལོར་རྒྱ་གཞུང་གིས་ཨ་རིའི་ཧར་ཝ་ཌི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་རིག་པའི་གདན་ཞུས་སློབ་དཔོན་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཐེན་པེའོ་ (Teng Biao) ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་ལ་བཅར་སྐབས། གནམ་ཐང་ནས་ཕྱི་སྤྱོད་ལག་འཁྱེར་གཞུང་བཞེས་བཏང་ཡོད་པ་དང་། ༢༠༡༡ ལོར་རྒྱ་ནག་གི་སྒྱུ་རྩལ་པ་ཨེ་ཝེ་ཝེ་ (Ai Weiwei) དང་། ད་ལྟ་བཙོན་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཡུ་གུར་གྱི་མཁས་པ་ཨེ་ཧམ་ཐོའུ་ཌི་( Ilham Tohti) རྣམ་གཉིས་ཀྱི་ཐོངས་མཆན་ལག་འཁྱེར་བཙན་འཕྲོག་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་རིགས་རྩོམ་པ་པོ་ཚེ་རིང་འོད་ཟེར་ལགས་སུ་ད་བར་ཕྱི་སྐྱོད་ཐོངས་མཆན་སྤྲད་མེད་ཅེས་སོགས་བཀོད་འདུག
ད་ནངས་ཨ་རིའི་ཕོག་སེ་གསར་ལམ་དང་རྒྱ་གར་བང་ཆེན་ཐོག་ཨ་རིའི་པཱོ་མཱོ་ཎཱ་མཐོ་སློབ་ (Pomona College) ཀྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བ་ཌི་རུ་གྷ་ལཱ་ཌི་ཎེ་ (Dru Gladney) ཡིས། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཤིན་ཅང་དང་བོད་མི་ཚོའི་འགྲོ་སྐྱོད་ཐོག་དམ་དྲག་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་སྔར་ལས་ཁོང་ཁྲོ་སློང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེ་ནི་རང་དབང་འཕྲོག་པའི་སྲིད་བྱུས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་དུས་རབས་བར་མའི་སྐབས་ཀྱི་དྲག་འཛིང་ཐབས་ལམ་མི་བཀོལ་བར། ད་ལྟའི་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་དང་འཚམ་པའི་ལངས་ཕྱོགས་ཤིག་བཟུང་སྟེ། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་ལྟ་སྐྱོང་འདྲ་མཉམ་བྱེད་དགོས་པ་ལས་མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་རྩ་བ་ནས་བྱེད་མི་རུང་། ཞེས་བརྗོད་འདུག
གསར་འགོད་པ། དོན་གྲུབ།
