བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་བྱང་ཤར་ཁུལ་གྱི་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གི་ནང་གཞུང་འབྲེལ་གཟིགས་སྐོར་ཐེངས་གཉིས་པ་གནང་སྟེ་བོད་པའི་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་བོད་རྒྱའི་དཀའ་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཀྱི་འགན་འཁུར་ལེན་དགོས་སྐོར་གསུངས་འདུག
ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༢ ནས་དེ་རིང་ཚེས་ ༡༡ བར་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་བྱང་ཤར་བསྟན་འཛིན་སྒང་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་དང་། འབུམ་སྡེ་ལ། རྟ་དབང་། དྷི་མ་པུར་ (Dimapur) ཤིས་ལོང་། སྒང་ཏོག་བཅས་སུ་གཞུང་འབྲེལ་ཕྱོགས་ཕེབས་ཐེངས་གཉིས་པ་གནང་ཡོད་པ་ལྟར། དེ་རིང་ཕྱི་ཚེས་ ༡༡ ཉིན་འབྲས་ལྗོངས་སྔ་འགྱུར་ཨོ་རྒྱ
ཁ་སང་ཕྱི་ཚེས་ ༡༠ ཉིན་སྒང་ཏོག་ཏུ་སྲིད་སྐྱོང་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་ནས་རྒྱ་གར་བྱང་ཤར་སྤྱི་ཁྱབ་དང་རྡོར་གླིང་ས་གནས་མགོ་འཛིན་གཅིག་ལྕོགས་རྡོ་རྗེ་རིག་འཛིན་ལགས་དང་། སྒང་ཏོག་ས་གནས་མགོ་འཛིན་དོན་གྲུབ་བཟང་པོ་ལགས། མཁྱེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གཙོས་པའི་ཚོགས་པ་ཁག་གི་ཚོགས་གཙོ་དང་སྐུ་ཚབ་བཅས་ས་གནས་མི་མང་ལ་མཇལ་འཕྲད་དང་གསུང་བཤད་གནང་ཡོད་འདུག
ཕྱི་ཚེས་ ༨ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོར་སྲིད་སྐྱོང་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་ཀ་སྦུག་སྲད་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་དང་། ཟེ་དཀར་ཆོས་སྡེ་སྐྱིད་ཚལ་གླིང་དུ་ཆོས་མཇལ་གནང་རྗེས། ཀ་སྦུག་སཾ་བྷོ་ཊ་གཏན་སློབ་དུ་དགེ་ལས་སློབ་ཕྲུག་ཡོངས་ལ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་བབ་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་ཡོད་ཅིང་། སྐབས་དེར་སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་གིས་བོད་པའི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་བོད་རྒྱའི་དཀའ་རྙོག་སེལ་རྒྱུའི་ལས་འགན་འཁུར་དགོས་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བོད་དོན་ཤེས་རྟོགས་ཡོད་པའི་ཐོག་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། དེ་བཞིན་འཛིན་རིམ་བཅུ་གཅིག་དང་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སློབ་མ་རྣམས་མཐོ་སློབ་འདྲ་མིན་ནང་སློབ་ཞུགས་ཀྱིས་མི་རིགས་འདྲ་མིན་ལ་བོད་དོན་གོ་རྟོགས་སྤེལ་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། ཞེས་གསུངས་འདུག
བོད་ཀྱི་ས་ཁམས་ཆགས་ཚུལ་སྐོར་དང་འབྲེལ་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་དེ་འཛམ་གླིང་གི་ཡང་རྩེ་ཞེས་མིང་བཏགས་ཡོད། བོད་ནི་འཛམ་གླིང་གི་མཐོ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། དེང་སང་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ལ་སྣེ་གསུམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང་གི་གཙང་པོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་མང་དག་ཅིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་བོད་ཡིན། བོད་ནི་འཛམ་གླིང་དང་ལྷག་པར་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་ཆེད་དུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། དེང་སང་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ནང་དུ་འཛམ་གླིང་ནང་གི་ཆུ་མཛོད་ཆེ་ཤོས་རྒྱག་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡོད་པ་དེས་བོད་ནང་གི་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཆེན་པོ་འཕོག་གི་ཡོད། ཅེས་དང་། བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་དེ་བཞིན་བོད་མི་ཙམ་ལ་མིན་པར་རྒྱ་གར་ལའང་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཡིན་པས་རྒྱ་གར་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ནས་ཀྱང་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་གལ་སྐོར་སོགས་གསུངས་ཏེ་དྲི་བ་ཁག་ལ་ལན་འདེབས་གནང་འདུག
ཉིན་རྒྱབ་སྲིད་སྐྱོང་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་གིས་ཀ་སྦུག་ཡན་ལག་སྨན་རྩིས་ཁང་དང་། རྒན་གསོ་ཁང་། ལྷ་མོ་ཚོགས་པ་བཅས་སུ་འཚམས་གཟིགས་གནང་རྗེས་ཀ་སྦུག་མ་ཎི་ལྷ་ཁང་དུ་མི་མང་ལ་གསུང་བཤད་གནང་སྐབས། དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྐོར་ལ་སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་གིས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༩ ནས་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཨ་རིར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ་མ་ཟད། ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ལ་ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་གཟིགས་ཤིང་ཆེས་ཐོག་མར་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྐོར་ལ་བཀའ་སློབ་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཚོགས་ཆུང་ (Human Rights Corpus) ཐོག་གནང་ཡོད། སྐབས་དེར་མགོན་པོ་གང་ཉིད་མཆོག་གིས་ཞི་བའི་དོན་ཚན་ལྔ་ཞེས་པའི་ཐོག་བཀའ་སློབ་གནང་ཡོད་པའི་ནང་ཞི་བའི་དོན་ཚན་ལྔ་པ་དེ་བོད་རྒྱ་གྲོས་མོལ་དང་འབྲེལ་བ་ཆགས་ཡོད། དེའི་སྐོར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ལོར་སི་ཊར་སི་བྷག་ཏུ་ཡུ་རོབ་གྲོས་ཚོགས་ནང་དུ་བཀའ་སློབ་གནང་ཞིང་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ས་བོན་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོད། ཅེས་དང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་དམ་དྲག་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ནས་བཟུང་བོད་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོང་མཁན་ཧ་ཅང་ཇེ་ཉུང་དུ་ཕྱིན་ནས་དགོན་པ་དང་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་གསུངས་འདུག
ཕྱི་ཚེས་ ༦ ཉིན་སྲིད་སྐྱོང་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་གིས། ཤིས་ལོང་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་མི་མང་ལ་གསུང་བཤད་གནང་སྐབས་བོད་དེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་གནས་བབ་མེད་སྟབས། རྒྱ་ནག་གིས་འཁྱོག་བཤད་དང་། འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་བོད་དེ་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་ཞེས་འབོད་དུ་བཅུག་བཞིན་ཡོད། དེར་ང་ཚོས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་བབ་ཤེས་པའི་ཐོག་ནས་འཛམ་གླིང་སྟེང་འགྲེལ་བརྗོད་དང་ཞུ་གཏུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཉེ་ལམ་ཨ་རིའི་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་རྒྱའི་རྩོད་རྙོག་སེལ་བའི་ཁྲིམས་ཡིག་གཏན་འབེབ་གནང་བ་དེའང་ལོ་མང་རིང་དཀའ་ལས་བརྒྱབ་པའི་འབྲས་བུ་ཞིག་ཡིན། ཞེས་གསུངས་འདུག
དེ་བཞིན་སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་ནས། མ་ཁལ་ཝན་ཝལ་ཊི་ཝན་པ་རག་ (Michael van Walt van praag) ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་བོད་ཀྱི་གནད་བསྡུས་ ༢༠།༢༠ དང་། རྒྱ་ནག་གི་སློབ་དཔོན་ལའོ་ལགས་ཀྱི་ཕྱག་དེབ་གཉིས་ངོ་སྤྲོད་དང་འབྲེལ་བོད་ཀྱི་གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་ནས་ཕྱག་དེབ་དེ་གཉིས་གལ་ཆེན་དུ་བརྩིས་ཏེ་བཀླག་དགོས་གལ་དང་། ཕྱག་དེབ་དེ་གཉིས་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་བོད་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་མིན་པའི་དཔང་རྟགས་སུ་སྟོན་གྱི་ཡོད་པའི་སྐོར་དང་། དེ་བཞིན་དེང་སང་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་གྲས་ཁག་གི་དབར་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འབྲེལ་བའི་གནས་བབ་སྐོར་སོགས་གསུངས་འདུག
གསར་འགོད་པ་བྱམས་པ་ཚེ་རིང་གིས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་དྲ་བ་ལས་བཏུས།
རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན། པདྨ་མཚོ།
